The Economist'in geleneksel yıllık öngörü sayılarının kapakları, rastgele seçilmiş sembollerden oluşmaz. Renkler, liderler, ülkeler, silahlar, teknolojiler ve ekonomik göstergeler bir araya getirilerek gelecek yılın siyasi ve toplumsal atmosferine ilişkin bir anlatı kurulur. Dünyanın hemen her yayınında üzerine tartışılan The Economist'in gelecek yıl için hazırladığı kapak, yalnızca dünyanın siyasi ve ekonomik gündemine ilişkin bir tahmin değil; aynı zamanda güç mücadelelerinin, teknolojik dönüşümün, ekonomik kırılganlıkların ve savaşların iç içe geçtiği yeni bir dünya düzeninin görsel haritası

Bu kapağın ana mesajı da oldukça açık: 2027, rahatlama ve istikrar yılı olmaktan çok, belirsizliklerin ve güç mücadelelerinin derinleştiği bir dönem olabilir.
The Economist'in kapağı artık yalnızca bir derginin kapağı değil, küresel güç merkezlerinin dünyaya nasıl baktığını anlamak için de bir tür entelektüel göstergeye dönüşmüş durumda.
Fakat bu kez başka bir sorum var: The Economist'in kapağında neler yok?
50 yıla yakındır gazetecilik yapıyorum bu ülkede… Bir editoryal tercih, hangi konunun önemli sayıldığını gösterdiği kadar hangi konunun ikinci plana itildiğini de anlatır. Hele söz konusu olan bütün dünyanın geleceğini yorumlama iddiasındaki bir yayınsa, bu tercih üzerinde biraz daha fazla düşünmek gerekir.
Örneğin barış yok!
Savaşların artçı etkileri, askeri dengeler, ülkelerin savunma kapasiteleri, silah teknolojileri ve jeopolitik hesaplar var. Fakat barışın kendisi, insanlığın ortak bir hedefi olarak nerede? Savaşın nasıl kazanılacağına ilişkin hesaplar yapılırken savaşların nasıl önleneceği, toplumların nasıl uzlaştırılacağı, çocukların yeniden güven içinde büyüyebileceği bir dünyanın nasıl kurulacağı yeterince konuşulmuyor. Oysa barış, savaşın olmadığı zaman diliminden ibaret değildir. Barış; adalet, eşitlik, güven, eğitim, insanca yaşam ve insan onurunun korunmasıdır.
Dünyanın silahlanmaya ayırdığı kaynakların ne kadarının insanlığın ortak geleceğine ayrılabileceğini sormadan bir gelecek tasavvuru yapmak eksik kalır. Bir füzenin menzilini hesaplamak kadar, o füzenin düşeceği yerde kaç çocuğun yaşayacağını düşünmek de gerekir.
The Economist'in kapağında açlıkla mücadele de yok!
Daha doğrusu, gıda güvenliği İran savaşının ve gübre tedarikindeki sıkıntıların ekonomik sonuçları üzerinden gündeme geliyor. Ancak açlık, yalnızca savaşın ya da tedarik zincirinin bir sonucu değildir; aynı zamanda insanlığın çözmekte başarısız olduğu büyük bir adalet meselesidir. Dünyada birileri fazla tüketirken başkalarının bir öğün yemek bulamaması, piyasa dengelerinden daha büyük bir sorundur.
Bir tarafta sofraların içeriğini değiştiren yeni ilaçlar, tüketim alışkanlıkları ve milyarlarca dolarlık sağlık endüstrisi konuşuluyor; diğer tarafta yeterli ve besleyici gıdaya erişemeyen milyonlarca insan var. Birileri kilo vermek için milyarlar harcarken, bir başkası çocuğunun karnını doyurabilmek için mücadele ediyor. Bu iki dünyanın aynı gezegende yaşadığını hatırlamak gerekiyor.
Gıda, yalnızca ticari bir ürün değildir. Kültürdür, kimliktir, yaşamdır. Toprağın bereketi, çiftçinin emeği, tohumun özgürlüğü, suyun hakkı ve sofradaki adalet meselesidir. Bir ülkenin gıda sisteminin geleceğini yalnızca gübre fiyatları, tarımsal verimlilik ve uluslararası ticaret üzerinden okumak, o ülkenin insanını ve toprağını unutmak anlamına gelir.
Bir daha yazayım: Gıda adaleti olmadan iklim adaleti, iklim adaleti olmadan da gerçek bir gelecek mümkün değildir.
Peki, okula gidemeyen çocuklar nerede?
Dünyanın geleceğini konuşuyoruz ama geleceğin asıl sahipleri olan çocukları yeterince göremiyoruz. Savaş yüzünden okuluna gidemeyen, yoksulluk nedeniyle eğitimini yarıda bırakan, çalışmak zorunda kalan, kız çocuğu olduğu için eğitim hakkından mahrum bırakılan milyonlarca çocuk var. Bir tarafta yapay zekânın insan zekâsını nasıl dönüştüreceğini tartışıyoruz, diğer tarafta temel eğitime ulaşamayan çocukların sayısı hâlâ insanlığın önüne kocaman bir soru işareti olarak duruyor.
Yapay zekânın hangi meslekleri ortadan kaldıracağını, hangi şirketlerin milyarlar kazanacağını, hangi ülkelerin teknoloji yarışında öne geçeceğini konuşmak elbette önemli. Ancak dünyanın bir bölümünde çocuklar yapay zekâyla ödev hazırlarken başka bir bölümünde çocukların hâlâ bir defteri, bir kalemi, hatta düzenli gidebilecekleri bir okulu yoksa burada yalnızca teknolojik değil, ahlaki bir uçurumdan söz etmeliyiz.
Temiz suya hasret insanlar da yok!
Belki de geleceğin en önemli meselesi bu. Birileri uzayda veri merkezleri kurmayı, daha ucuz roketlerle başka gezegenlere ulaşmayı, yeni teknolojik uygarlıkların kapısını açmayı planlıyor. Öte yandan dünyanın pek çok bölgesinde insanlar içilebilir temiz suya ulaşmak için saatlerce yürümek zorunda kalıyor. Bir çocuğun okul yerine su taşımaya gitmesi, bir annenin ailesine temiz su bulabilmek için gününü tüketmesi, bir köyün kuruyan kuyularla birlikte geleceğini de kaybetmesi, hangi gelecek raporunun merkezinde yer almalı?
Uzaya ulaşmak elbette insanlığın büyük başarılarından biri olabilir. Fakat kendi gezegeninde temiz suyu adil biçimde paylaşamayan bir uygarlığın başka gezegenlerde koloni kurma hayali bana biraz tuhaf geliyor.
İklim krizi kapakta var. Rekor sıcaklıklar, yangınlar, kuraklıklar ve yenilenebilir enerji konuşuluyor. Ancak iklim krizinin en ağır bedelini ödeyen yoksul topluluklar, küçük çiftçiler, balıkçılar, ada ülkeleri ve yerinden edilen insanlar bu tartışmanın merkezinde ne kadar yer bulabiliyor? İklim krizi yalnızca termometrelerin yükselmesi değildir. Aynı zamanda evini, toprağını, geçim kaynağını ve bazen ülkesini kaybeden insanların hikâyesidir.
Bir başka eksiklik de göçmenler ve mülteciler. Sınırlar, askeri dengeler, siyasi liderler ve seçimler var; ama savaş, iklim felaketi, yoksulluk ve baskı nedeniyle evini terk etmek zorunda kalan insanların geleceği nerede? İnsanların doğdukları coğrafya yüzünden daha az hakka sahip olduğu bir dünyada küresel gelecek tartışmalarının ne kadar kapsayıcı olduğunu da sorgulamak gerekiyor.
Bütün bunları söylerken The Economist'in ekonomik, siyasi ve teknolojik analizlerinin değerini küçümsemiyorum. Derginin 2027 değerlendirmesinde İran savaşının gübre tedariki üzerinden gıda güvenliğini tehdit edebileceğine, iklim krizinin yeni sıcaklık rekorları getirebileceğine dikkat çekildiğini de biliyorum. Nitekim derginin editörünün açıkladığı on başlık arasında birbirini etkileyen çok önemli küresel riskler var. Ancak benim itirazım başka: İnsanlığın geleceği yalnızca güç merkezlerinin, finans piyasalarının, teknoloji şirketlerinin ve devlet başkanlarının geleceğinden ibaret değil.
Biraz da dünyayı aşağıdan, yani sıradan insanların yaşadığı yerden okumak gerekiyor.
Dünyanın geleceğini belirleyenler kadar, o geleceğin sonuçlarına katlanmak zorunda kalanları da konuşmalıyız. Bir borsanın düşmesiyle servet kaybedenlerin hikâyesi kadar, yağmur yağmadığı için tarlasını ekemeyen çiftçinin hikâyesi de önemli. Bir teknoloji şirketinin değer kaybetmesi kadar, temiz su bulamadığı için hastalanan bir çocuğun hayatı da önemli. Bir ülkenin seçim sonuçları kadar, o ülkede oy kullanma yaşına gelmeden hayatını kaybeden çocukların hikâyesi de önemli.
Belki de bu nedenle The Economist'in kapağına bakarken kendimize şu soruyu sormalıyız: Geleceği kimler için tasarlıyoruz?
Daha hızlı büyüyen ekonomiler, daha güçlü ordular, daha gelişmiş algoritmalar, daha büyük şirketler, daha yüksek borsa değerleri... Bunların hepsi bir gelecek tarifinin parçası olabilir. Ama insanın insana, insanın doğaya ve toplumun gelecek kuşaklara karşı sorumluluğunu içermeyen bir gelecek tasavvuru ne kadar anlamlıdır?
Benim görmek istediğim kapakta bir barış masası, bir okul sırası, bir çiftçinin avucundaki tohum, susuz bir köyde yeniden akan bir çeşme, yemeğini paylaşan insanlar, ormanını koruyan çocuklar ve birbirinin dilini, kültürünü, acısını anlayabilen toplumlar da olmalıydı.
Çünkü insanlık yalnızca teknoloji geliştirerek ilerlemez. Birbirini anlayarak, paylaşarak, dayanışarak ve adaleti büyüterek ilerler.
The Economist'in kapağı bize 2027'de dünyanın hangi büyük meselelerle karşılaşabileceğini anlatıyor olabilir. Ama benim merak ettiğim, 2027'de insanlığın hangi meseleleri çözmek için bir araya geleceği.
Bir gün dünyanın en büyük ekonomi dergilerinin kapağında en güçlü liderleri değil de açlıktan kurtulmuş çocukları, savaş uçaklarını değil de barış masalarını, uzay roketlerini değil de susuz kalmamış köyleri, milyarderlerin servetlerini değil de adil paylaşılmış bir dünyanın insanlarını görürsek, işte o zaman gerçekten geleceğe bakıyoruz diyebiliriz.
Çünkü dünyanın geleceği, en zenginlerin ne kadar daha zengin olacağından önce, en yoksulların nasıl yaşayacağıyla ilgilidir.