Yeni Parti’nin ilk kurultayında Özgür Özel kürsüye çıkmadan önce salonda bir film gösterildi. İlk karelerde polisler genel başkanlık binasına giriyordu. Ardından Özel’in “Mutlak Butlan” kararına ilişkin metni yırttığı an geldi; salon alkışlarla karşılık verdi. Anadolu gezilerinde yurttaşların yeni parti çağrıları, Ekrem İmamoğlu’nun video mesajı ve tutuklu belediye başkanlarının ortak mektubu birbirini izledi. İmamoğlu’nun sözleri tezahüratlarla karşılanırken mektup derin bir sessizlik içinde dinlendi.

Film, partinin kuruluş hikâyesini üç sahnede özetliyordu: Müdahale, direniş ve halktan gelen çağrı. Böyle bir sıralamada partileşme kararı, yöneticilerin siyasi tercihinden çok olayların akışıyla ortaya çıkmış zorunlu bir sonuç gibi görünüyordu.

Özel, CHP’den kopuşun haklılığını savunurken yeni partisinin ülkeyi yönetmeye hazır olduğunu göstermeye çalıştı. Kurultay konuşması boyunca bu iki iddia zaman zaman birbirini güçlendirdi, zaman zaman da aralarındaki mesafe açıldı.

CHP’den ayrılırken CHP’nin mirasına sahip çıkmak

Özel, 24 Temmuz’u anlatırken “Biz o gün o binadan çıktık” dedi; on binlerle birlikte milletin yüreğine ve Meclis’e yürüdüklerini söyledi. Binadan ayrılışın ardından yapılan Anadolu gezileri ve meydan buluşmaları, kurumsal kaybın toplumsal destekle aşıldığının kanıtları olarak sunuldu.

CHP’den kopuş, yeni partinin tarihsel kimliği bakımından bir sorun yaratıyordu. Cumhuriyetçi geleneğin mirası CHP’nin kurumsal varlığıyla mı devam edecekti? Özel, bu mirasın kendi partisinde yaşadığını hangi gerekçeyle savunacaktı?

Yanıtı iki yüzyıllık bir tarih anlatısıyla verdi. Sened-i İttifak’tan Meşrutiyet’e, Kurtuluş Savaşı’ndan Cumhuriyet’e uzanan halk egemenliği mücadelesini anlatıp Yeni Parti’yi bu geleneğin bugünkü temsilcisi olarak sundu. Farklı toplumsal güçlerin ve koşulların ürünü olan bu kırılma anlarını aynı çizgide buluşturmasının bugünkü karşılığı, CHP’nin kayyum tarafından yürütülen kurumsal devamlılığı ile Cumhuriyetçi geleneğin siyasal temsilini birbirinden ayırmaktı. Böylece CHP’nin tarihsel mirası üzerindeki hak sahipliğinin Yeni Parti’de olduğunu savunuyordu.

Kuruluş aşaması için önemli bir hamleydi bu. Özel, binadan ayrılmış olsa da geleneğin temsilini yargı kararıyla atanan yönetime bırakmıyordu. Yaşanan müdahale de bu iddiayı destekliyordu; anlatımına göre kurumdan uzaklaştırılanlar, kurumun tarihsel ilkelerine bağlı kalanlardı.

İki yüz liranın anlattıkları

Kurultay konuşmasında iki yüzyıllık tarihin yanında iki yüz liralık bağışların da önemli bir yeri vardı.

Öğrenci Ege harçlığından para göndermiş, Mesut Amca ayakkabı parasını vermiş, üretici Veysel Ünal bir günlük süt gelirini bağışlamıştı. Özel, salonun kürsüsünü, ışıklarını ve sandalyelerini anlatırken bu insanların katkılarını tek tek andı. Serdar’ın bağışı ışıklarda, Melek Abla’nın pazar parası sandalyelerde karşılık buluyordu.

Özel partinin kuruluşunda yer alan elit destekçilerden veya tanınmış siyasetçilerden söz etmedi, geçim sıkıntısı içindeki insanların fedakârlıklarını öne çıkardı. Harçlığından bağışta bulunan öğrencinin, ayakkabı almaktan vazgeçen emeklinin ve bir günlük kazancını bağışlayan üreticinin hikâyeleri, yeni partinin kimler tarafından sahiplenildiğini gösteriyordu.

Kanser hastası Fatma Teyze’nin gönderdiği zarfta ise 200 lira ve kısa bir not vardı: “Ben görmem ama siz başaracaksınız.” Özel bu sözleri aktarırken konuşmakta zorlandı.

Fatma Teyze, kendisinin göremeyeceğini düşündüğü bir başarıya inanıyor ve bu inancını Özel’e emanet ediyordu. Özel’in duygulanması, salondakilerin de bu sorumluluğu hissetmesini sağlayan bir jest işlevi gördü. Bağışçıların hikâyeleri salonda duygusal bir yakınlık yaratırken, bu insanların Özel’e duyduğu güven de liderin sözünü inandırıcı kılıyordu.

Özel burada toplumsal desteğin niceliğini ortaya koymaktan çok ona tanınayabileceğimiz insan yüzleri kazandırıyordu. Özel, bağışçıların parti üzerinde hak sahibi olduğunu söyledi. Ancak konuşmada bu hak, yurttaşların parti yönetimine katılımından çok, liderin onlara karşı taşıdığı sorumluluk üzerinden anlatılıyordu. Fatma Teyze’nin bıraktığı emanete, konuşmanın sonundaki şiirde yeniden dönecekti.

Kimlerle yürünecek?

Özel, parti içindeki kopuşu anlatırken sert bir dil kullandı:

“Giden gitsin, kaçan kaçsın, topuklayan topuklasın.”

Ayrılanlarla kalanlar arasına ahlaki bir sınır çizen bu sözler, salondaki kadroların kararlılığını pekiştiriyordu. Ancak bu dilin daha geniş bir seçmen topluluğuna seslenirken aynı ölçüde işe yarayacağı kuşkuluydu.

Türkiye İttifakı bölümünde ise ton değişti. Başörtüsü ve cemevi meselelerini eşit yurttaşlık çerçevesinde ele aldı; farklı dönemlerdeki müdahaleleri birlikte andı; değişik geleneklerden gelen tutuklular için adalet istedi. Geçmişte aynı safta bulunmuş olmak aranmıyor, demokrasi ve adalet talepleri üzerinden geniş bir ortaklık öneriliyordu.

Kuruluş koşulları bu iki dil arasındaki gerilimi açıklıyor. Özel hem yanında kalan kadroların dayanışmasını korumak hem de iktidar için çok daha geniş bir seçmen kitlesini kazanmak istiyor. “Giden gitsin” sözleriyle çizilen sınır, ittifakın genişleme hedefiyle ne kadar bağdaşacak, onu zaman gösterecek...

Özel, bu geniş buluşmanın karşısına “müesses nizam”ı yerleştirdi. Geçim, adalet ve eşit yurttaşlık taleplerini aynı siyasal düzenin karşısında topladı. Farklı toplumsal talepler ortak bir hasım karşısında yan yana gelebiliyordu. “Millet” sözcüğü, farklı toplumsal kesimlerin taleplerini ortak bir siyasal kimlik altında buluşturuyordu.

İktidara hazır olmak nasıl kanıtlanır?

Ekonomi ve toplumsal sorunlara geçtiğinde Özel, dinleyicilere art arda sorular yöneltti. Asgari ücret, emekli aylıkları, sosyal konut ve Temel Vatandaşlık Geliri gibi öneriler sıralayıp ülkeyi kimin daha iyi yöneteceğini sordu. Ardından ulaşmak istediği konumu tek cümleyle özetledi:

“Sorunu anlatan muhalefet olur. Çözümü hazırlayan, söyleyen iktidar olur.”

Rakibin başarısızlıkları hatırlatılıyor, ardından henüz uygulama fırsatı bulmamış yeni partinin vaatleri sıralanıyordu. Soruların kuruluşu, mevcut iktidarın başarısızlığını dinleyicinin zaten kabul ettiği bir başlangıç noktasına dönüştürüyordu. Yönetme yeterliliğini kanıtlamaya yönelik veriler, ayrıntılar konuşmada aynı ağırlıkta yer almadı.

Yargı ve basın özgürlüğüne ilişkin vaatleri ise kuruluş hikâyesiyle doğrudan ilişkiliydi. Basının ve yargının gelecekte başka bir iktidar tarafından da ele geçirilemeyeceği düzenlemeler yapacaklarını söyledi; siyasi gücün rakiplere karşı kullanılmayacağına ant içti. Kendi partisinin yaşadığımüdahaleden hareketle gelecekteki iktidarların yetkilerini sınırlandıracak bir hukuk düzeni vaat ediyordu. Bu düzenin inandırıcılığı, gücün hangi kurallarla sınırlandırılacağının açıklanmasına ve o kuralların iktidarı elinde tutanları da bağlamasına dayanacaktı.

Yolun yolcudan büyük olması

Özel konuşmasının sonlarına doğru kendi yazdığı İçimdeki Memleket adlı şiiri okudu.

“Yola düştüm, yürüdüm” diye başlayan kişisel yolculuk, kısa süre sonra “yürüdüğümüz yol” ifadesiyle ortak bir mücadeleye açılıyordu. Şiirin ana düşüncesi, yolun yolcudan büyük olmasıydı; hareketin kendisinden daha kalıcı olduğunu söylüyordu. Ancak şiirin sonunda bu hareketin hesabını kendi ömrüyle vermeyi üstlendi.

Yürüyüşün binalara sığmayacak kadar büyümesi, kurultayın açılışında gösterilen parti binasını hatırlatıyordu. Şiirin son bölümünde Özel, memleketin kendisinden alacaklı olduğunu söyledi:

“Bir ömrün hesabını / Bir milletin yarınına vermeye geldim.”

Fatma Teyze’nin “Ben görmem ama siz başaracaksınız” sözleriyle şiirin finali birbirini tamamladı. Bir yurttaş umudunu Özel’e emanet etmiş, Özel de kendi hayatını bu geleceğe karşı sorumlu tutmuştu. Konuşmasını Türkiye’nin yenileneceği mesajıyla tamamladı.

Kuruluşun gücü, iktidar sınavı

Özel’in kurultay konuşması, CHP’den kopuşun haklılığını savunurken Yeni Parti’nin iktidar iddiasını da ortaya koydu.

En güçlü anlar, Özel’in kendisine güvenen insanlardan ve onlara karşı duyduğu sorumluluktan söz ettiği bölümlerdi. Fatma Teyze’nin mektubuyla şiirin son dizeleri arasındaki ilişki, konuşmanın duygusal ve siyasal merkezini oluşturuyordu.

Özel, kurultayda CHP’den kopuşu bir müdahaleye karşı direniş olarak anlattı, yeni partinin kuruluşuna güçlü bir ahlaki gerekçe sundu. Bu kuruluş hikâyesi, Yeni Parti’nin siyasette neyi yenileyeceği sorusunu da beraberinde getiriyor. Partinin kurulmasına katkıda bulunan yurttaşlara nasıl bir yer açacağı, Türkiye İttifakı’na çağırdığı farklı kesimlerle nasıl ortak politikalar üreteceği ve iktidar yetkisini hangi kurallara bağlayacağı bu sorunun parçaları. Özel’in kurultayda anlattığı kopuşun siyasi anlamı, Yeni Parti’nin hem kendi içinde hem seçmenle ilişkisinde hem de ülke yönetiminde nasıl bir siyaset kurabildiğiyle belirlenecek.