Antalya’da COP31’in kalabalık koridorlarında dolaşırken insanın karşısına bazen öyle bir görüntü çıkıyor ki, bütün konuşmalar, bütün diplomatik cümleler, bütün iklim hedefleri bir anda anlamını yeniden sorgulatıyor. Dünyanın geleceğini kurtarmak için bir araya gelen binlerce insanın arasında, geleceği elinden alınmış çocukların sessizliğiyle karşılaşıyorsunuz.

COP31’in en hüzünlü köşesi, İran Pavyonu… Bu pavyon, yılın başlarında İran’ın Minab kentindeki bir ilkokula düzenlenen ABD füze saldırısında hayatını kaybeden 168 çocuk ve sivilin anısına oluşturulmuş bir hafıza mekânı. Bir iklim konferansının ortasında, savaşın öldürdüğü çocukların fotoğraflarıyla yüzleşmek, insanın içini acıtan bir deneyim. Çünkü orada yalnızca bir saldırının kurbanları değil, insanlığın kendi geleceğine karşı işlediği suçun tanıkları var.

168 çocuk… Bu sayıyı yazmak kolay, anlatmak zor. Her biri bir anne babanın evladı, bir sınıfın öğrencisi, bir arkadaşın oyun arkadaşıydı. Belki büyüyünce doktor olacaklardı, öğretmen, mühendis, sanatçı… Belki dünyayı değiştirecek bir düşünceyi ilk kez o okulun sıralarında kuracaklardı. Ama artık hiçbirinin geleceği yok. Bir füze, onların bütün ihtimallerini susturdu.

İran Pavyonu’nda insanın karşısına çıkan şey, yalnızca bir anma değil; bir vicdan sınavı

Düşünüyorum da, biz burada dünyanın ısınmasını durdurmak, karbon emisyonlarını azaltmak, ormanları, denizleri, tarımı ve biyolojik çeşitliliği korumak için konuşuyoruz. Gelecek kuşakların yaşam hakkını güvence altına almaktan söz ediyoruz. Oysa aynı dünyada çocuklar okuldayken öldürülüyor, kentler bombalanıyor, insanlar evlerinden koparılıyor, doğa savaşın görünmez kurbanı oluyor.

İklim krizinin en önemli sonuçlarından biri, yaşam hakkının giderek daha fazla tehdit altında olması. Fakat yaşam hakkını yalnızca iklim değişikliği üzerinden tartışmak da eksik. Savaşın, şiddetin, yoksulluğun ve adaletsizliğin hüküm sürdüğü bir dünyada iklim adaletinden söz etmek, bütün bu gerçekleri birbirinden ayırmak anlamına gelmiyor mu?

Çünkü savaşın da bir ekolojik yıkımı var. Bombalar yalnızca insanları öldürmüyor; toprağı zehirliyor, su kaynaklarını kirletiyor, ormanları yakıyor, tarım alanlarını yok ediyor, ekosistemleri yıllarca sürecek biçimde yaralıyor. Savaşın ardından geriye yalnızca yıkılmış binalar değil, yaşanabilirliğini kaybetmiş coğrafyalar da kalıyor. Barış olmadan doğayı korumak, doğayı korumadan da insanlığın geleceğini güvence altına almak mümkün değil.

İşte İran Pavyonu, COP31’in bütün resmi söylemlerinden daha güçlü bir cümle kuruyor. Gelecek, yalnızca iklim değişikliğinden değil, insanın insana yaptıklarından da kurtarılmak zorunda.

Antalya’da bu günlerde çok sayıda konuşma dinliyoruz. Ülkeler kendi hedeflerini anlatıyor, delegasyonlar müzakere ediyor, uzmanlar çözüm önerileri geliştiriyor. Herkes geleceğe ilişkin bir şeyler söylüyor. Ama Minab’da öldürülen çocukların geleceğe ilişkin söyleyecek hiçbir şeyleri kalmadı.

Belki de bu yüzden İran Pavyonu’na yalnızca bir ülkenin sergisi olarak bakmamak gerekiyor. Orası, dünyanın neresinde olursa olsun öldürülen bütün çocukların ortak hafızasına açılan bir kapı. Çocukların milliyeti, dili, dini, yaşadığı coğrafya değişebilir; ama çocukluklarının ellerinden alınması, insanlığın ortak kaybıdır.

COP31’in en hüzünlü köşesinde insan, iklim müzakerelerinin ötesine geçerek daha temel bir soruyla karşı karşıya kalıyor: Biz nasıl bir dünya kuruyoruz?

Bir tarafta gelecek kuşaklara yaşanabilir bir gezegen bırakmak için mücadele ettiğimizi söylüyoruz. Diğer tarafta o kuşakların çocuklarını koruyamıyoruz. Bir tarafta sürdürülebilirlik kavramını konuşuyoruz, diğer tarafta çocukların yaşamını sürdüremediği bir dünya yaratıyoruz. Bu çelişkiyi görmeden, hiçbir iklim anlaşmasının gerçek anlamda başarıya ulaşabileceğine inanmıyorum.

İran Pavyonu’ndan ayrılırken insanın aklında ne karbon piyasaları kalıyor ne diplomatik pazarlıklar ne de konferansın gösterişli organizasyonu…

Aklında çocukların yüzleri kalıyor. Ve insan, bütün bu büyük dünyanın içinde kendini küçücük hissediyor. Çünkü bazen 168 çocuğun sessizliği, dünyanın bütün liderlerinden daha yüksek sesle konuşabiliyor.

COP31’in en hüzünlü köşesi, belki de en gerçek köşesi… Çünkü orada bize yalnızca öldürülen çocukları hatırlatmıyorlar; insanlığın henüz öğrenemediği en temel dersi de hatırlatıyorlar:

Dünyayı kurtarmak istiyorsak, önce çocukları öldürmekten vazgeçmeliyiz.