The President’s Cake’i farklı kılan özelliklerden biri, Irak toplumunu yalnızca siyasal tarih üzerinden değil, gündelik hayatın en sıradan ayrıntıları üzerinden anlatmasıdır. Film boyunca savaş cepheleri, resmî toplantılar ya da uzun siyasal konuşmalar görmeyiz. Buna rağmen Irak’ın toplumsal dokusu; insanların birbirleriyle kurdukları ilişkilerde, konuşma biçimlerinde, alışverişlerinde ve aile hayatlarında sürekli hissedilir. Hasan Hadi, bir ülkenin kültürünü anlatmanın en güçlü yolunun, insanların gündelik yaşamını dikkatle gözlemlemek olduğunu bilen bir yönetmen gibi davranır.
Filmin merkezinde yer alan Bibi ile Lamia arasındaki ilişki, Irak’ta aile kurumunun önemini anlamak için iyi bir başlangıçtır. Irak toplumunda aile yalnızca anne, baba ve çocuklardan oluşan dar bir yapı değildir. Büyükanneler, büyükbabalar, amcalar, halalar ve diğer akrabalar çocukların yetişmesinde aktif rol üstlenebilir. Bu nedenle Lamia’nın Bibi ile yaşaması film içinde ayrıca açıklanması gereken sıra dışı bir durum gibi sunulmaz. Bibi, yalnızca torununa bakan yaşlı bir kadın değildir; aynı zamanda onu koruyan, hayatı öğreten ve evin bütün yükünü omuzlarında taşıyan aile büyüğüdür. Film, aile bağlarını büyük sözlerle değil, ikisi arasındaki gündelik ilişki üzerinden görünür kılar.
Irak toplumunda çocuklar da çoğu zaman yaşlarından beklenmeyecek kadar erken sorumluluk üstlenirler. Elbette bunun önemli nedenlerinden biri savaşlar ve ekonomik zorluklardır. Lamia’nın pasta için gerekli malzemeleri bulmaya çalışması ya da Said’in okul göreviyle, babası ile çalışmak arasında seçim yapmak zorunda kalması, çocukluğun bile ekonomik gerçeklerden bağımsız yaşanamadığını gösterir. Film, çocukları masumiyetin sembolü olarak değil, yetişkinlerin dünyasının yükünü erken yaşta taşımak zorunda kalan bireyler olarak resmeder.
Film boyunca dikkat çeken bir başka unsur, otoritenin gündelik hayatın doğal bir parçası hâline gelmiş olmasıdır. Öğretmenin sınıfa girerken çocuklara lidere bağlılık sloganları attırması, kura sırasında itiraz eden öğrenciyi rejimin gücüyle korkutması ya da Lamia’nın daha çocuk yaşta “Duvarların kulakları var.” diyerek arkadaşını susturması, korkunun yalnızca devletin uyguladığı bir baskı olmadığını gösterir. Bu korku zamanla toplumsal davranışın parçasına dönüşmüştür. İnsanlar neyi söyleyebileceklerini değil, neyi söylememeleri gerektiğini öğrenerek yaşamaktadır. Film, bu psikolojiyi büyük politik tartışmalar yerine küçük gündelik davranışlarla anlatmayı tercih eder.
The President’s Cake’in gösterdiği Irak’ta pazarlar ve sokaklar da yalnızca alışveriş yapılan yerler değildir. İnsanlar burada haber alır, pazarlık eder ve gündelik hayatın ritmini birlikte kurarlar. Lamia’nın yolculuğu sırasında karşılaştığı insanlar farklı toplumsal kesimlerden gelseler de aynı ekonomik sıkışmışlığın içinde yaşamaktadır. Yönetmen, bu sahnelerde yoksulluğu yalnızca boş raflarla değil, insanların konuşmaları, pazarlıkları ve küçük hesapları üzerinden görünür hâle getirir.
Film, Irak toplumunun dayanışma kültürünü de romantikleştirmeden anlatır. Kimse kusursuz değildir. Kimi zaman insanlar kendi çıkarlarını düşünür, kimi zaman korkularına teslim olur, kimi zaman ise hiç beklenmedik bir anda küçük bir yardım eli uzatırlar. Hasan Hadi, toplumunu ne bütünüyle kahramanlaştırır ne de bütünüyle mağdurlaştırır. İnsanları bütün çelişkileriyle birlikte gösterir. Irak’ı yalnızca savaşın ve diktatörlüğün ülkesi olarak değil; bütün baskılara rağmen yaşamaya, çocuk büyütmeye, çalışmaya, paylaşmaya ve umut etmeye devam eden insanların ülkesi olarak anlatır.
Bu nedenle The President’s Cake, Irak’ın kültürel antropolojisini adeta yaşatan bir filmdir. Seyirciye uzun açıklamalar sunmaz, toplumsal yapı üzerine ders vermez. Bunun yerine küçük ayrıntılar aracılığıyla insanların nasıl yaşadığını, nasıl düşündüğünü ve zor zamanlarda hayata nasıl tutunduğunu hissettirir. Film bittiğinde akılda kalan yalnızca Lamia’nın yolculuğu değildir; o yolculuğun içinde görünür hâle gelen Irak toplumunun gündelik hayatıdır. Bu da The President’s Cake’i, belirli bir dönemi anlatan siyasal bir film olmanın ötesine taşıyarak, bir toplumun hafızasına içeriden bakabilen güçlü bir kültürel tanıklığa dönüştürür.
Filmde seyirci, Lamia’nın yolculuğunu izlerken sadece bir çocuğun hikâyesine değil, yüzyıllar içinde şekillenmiş bir toplumun hafızasına da tanıklık eder. Peki Hasan Hadi, bütün bunları böylesine yalın ama etkileyici bir sinema diline nasıl dönüştürüyor? Şimdi filmin yönetmeninden oyuncularına, görüntü yönetiminden müziklerine kadar uzanan sinematografisine daha yakından bakalım.
