Ender ALDANMAZ/EGEDESONSÖZ– İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin 2025 yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu’nda, belediye ile sendika arasında imzalanan Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi’ndeki (SDS) çok sayıda düzenleme eleştirildi.
Kadın çalışanlara regl döneminde ve 8 Mart haftasında izin verilmesi, engelli personele özel izinler tanınması, çalışanların ailelerine yönelik sosyal haklar ve çeşitli ücret uygulamaları denetim raporunda yer aldı. Sayıştay, söz konusu hükümlerin sosyal denge tazminatı sözleşmesinin konusu olmadığını belirtirken, aynı uyarıların 2022 ve 2023 yılı raporlarında da yer almasına rağmen düzenlemelerin sürdürüldüğüne dikkat çekti.
SAYIŞTAY’DAN ÜST YÖNETİCİYE SORUMLULUK UYARISI
Raporun 12’nci bulgusunda, sosyal denge ödemesine ilişkin sözleşmeye toplu sözleşmenin konusu olmayan ve mevzuata aykırılık oluşturduğu değerlendirilen hükümlerin eklendiği ifade edildi.
Sayıştay raporunda, sözleşmedeki düzenlemelere ilişkin şu değerlendirmeye yer verildi:
“Belediye ile sendika arasında imzalanan sözleşmede yer alan hükümlerin sosyal denge ödemesiyle ilgisi olmadığı gibi bu hükümlerin 4688 sayılı Kanun’la da ilgisi bulunmamaktadır.”
Raporda, benzer hükümlerin 2022 ve 2023 yılı Sayıştay denetim raporlarında da eleştirildiği belirtildi. Buna karşın belediye ile sendika arasında 23 Ocak 2024’te imzalanan ve 1 Ocak-31 Mart 2024 tarihleri arasında uygulanan sözleşmede aynı veya benzer düzenlemelerin yer aldığı kaydedildi.
Sayıştay, önceki denetimlerde yapılan uyarılara rağmen hükümlerin sözleşmelerde korunmasını da eleştirdi. Raporda şu ifadeler kullanıldı:
“Buna rağmen aynı hükümlere yer verilmesi sözleşmeye imza atan üst yöneticinin Sayıştay Denetim Raporunu dikkate almadığını ve görevinin gereğini yapmadığını göstermektedir.”
Denetim raporunda, söz konusu düzenlemelerin sözleşmelere tekrar tekrar eklenmesinde üst yöneticinin sorumluluğu bulunduğu belirtilerek şu uyarı yapıldı:
“Sözleşmede aynı hükümlere istikrarlı şekilde ve bilinçli olarak yer verilmesinde üst yöneticinin sorumluluğunun bulunduğu ve hukuki sonuç doğuracağı unutulmamalıdır.”
REGL VE 8 MART İZNİ SÖZLEŞMEDE YER ALDI
Sayıştay’ın bulgu konusu yaptığı düzenlemeler arasında kadın çalışanlara yönelik izinler de yer aldı. Sözleşmede, kadın çalışanların 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü haftasında düzenlenen etkinliklere katılabilmeleri için gerekli kolaylığın sağlanması ve hafta boyunca dönüşümlü olarak bir gün izinli sayılmaları öngörüldü.
Kadın çalışanların regl dönemlerine yönelik düzenleme de sözleşmede yer aldı. İlgili maddede, “Kadın çalışma şartlarının iyileştirilmesindeki önemini arttırmak için çalışan kadınlara ayda 1 gün (regl) döneminde kolaylık gösterilmesi” hükmüne yer verildi.
Sayıştay, bu düzenlemeleri de sosyal denge tazminatı sözleşmesinin konusu dışında kalan hükümler arasında değerlendirdi.
ENGELLİ ÇALIŞANLARA VE ŞEHİT YAKINLARINA İZİN
Sözleşmede, engelli çalışanlara 3 Aralık Dünya Engelliler Günü’nde ve 10-16 Mayıs Engelliler Haftası’nda birer gün izin verilmesi, engelli personelin idari tatillerde çalıştırılmaması da öngörüldü.
Şehit dul ve yetimleri ile şehitlerin anne, baba ve kardeşlerinin 18 Mart Şehitler Günü’nde; malul gaziler ile eşlerinin ise 19 Eylül Gaziler Günü’nde izinli sayılması da sözleşmedeki düzenlemeler arasında yer aldı.
Ayrıca çalışanların yıllık izinlerinin resmî tatil ve idari izin günlerine denk gelmesi halinde bu sürelerin yıllık izinden sayılmaması ve daha sonra kullandırılması hükme bağlandı.
Sözleşmede, eşi doğum yapan personele 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında öngörülen 10 günlük ücretli izne ek olarak 10 gün daha izin verilmesi de yer aldı.
ÇOCUĞU 10 YAŞINDAN KÜÇÜK KADIN ÇALIŞANLARA SAAT SINIRI
Sözleşmede, 10 yaşından küçük çocuğu bulunan kadın çalışanlara çocuklarının okula gidiş ve gelişlerini sağlamak amacıyla mesai başlangıcında ve bitiminde birer saat izin verilmesi öngörüldü.
Çalışanların eş ve çocuklarının belediyeye ait spor, kültür ve benzeri tesislerden ücretsiz yararlanması, ailelerin buz pistinden faydalanması ve belediye ile sendikanın çalışanların aileleriyle katılabileceği kültür-sanat, gezi veya piknik etkinlikleri düzenlemesi de sözleşmede yer alan hükümler arasında sıralandı.
ULAŞIM KARTI, İNDİRİM VE ARAÇ TAHSİSİ
Sayıştay raporunda, çalışanlara toplu taşıma kartı verilmesine ilişkin düzenleme de aktarıldı. Sözleşmede, hizmet aracı kullanan şef, şube müdürü ve üst kadrolarda görev yapanlar hariç olmak üzere personele günlük sekiz biniş üzerinden aylık 176 kontör yüklenecek toplu taşıma kartı verilmesi öngörüldü.
Çalışanların talebi halinde hastalık, cenaze, düğün ve taşınma gibi ihtiyaçlarında belediye araçlarının şoförleriyle birlikte tahsis edilmesi de sözleşmede yer aldı.
Grand Plaza’nın self servis hizmeti verilmeyen işletmelerinde 2 bin TL’ye kadar olan ücretlendirmelerde personele yüzde 15 indirim uygulanması, bazı işletmelerde indirimli fiyat tarifesi kullanılması ve memur personelin İzmir Enternasyonal Fuarı’ndan ücretsiz yararlanması da raporda sıralanan düzenlemeler arasında bulundu.
Koruma ve güvenlik personelinin maktu mesai ücretlerine ilişkin hükümler ile zabıta personeline haftada iki gün izin verilmesi de sözleşmede yer aldı.
Sayıştay, söz konusu düzenlemelerin sosyal denge ödemesiyle ilgisinin bulunmadığını ve 4688 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilemeyeceğini belirtti. Raporda, önceki yıllarda da yapılan uyarılara rağmen benzer hükümlerin sözleşmelerde yer almaya devam etmesi nedeniyle üst yöneticinin sorumluluğuna dikkat çekildi.
Raporda şu ifadeler yer aldı:
Belediye ile sendika arasında imzalanan sözleşmede yer alan hükümlerin sosyal denge ödemesiyle ilgisi olmadığı gibi bu hükümlerin 4688 sayılı Kanun'la da ilgisi bulunmamaktadır. Ayrıca sözleşmenin içinde yer alan ve yukarıda belirtilen düzenlemeler 4736, 657 ve diğer düzenlemelere aykırıdır. Kanun ve Yönetmelik gibi düzenleyici işlemlere aykırı hükümler toplu sözleşmede yer almamalıdır. Sözleşmenin 8'inci maddesinde yer alan yeni sözleşme imzalanıncaya kadar eski sözleşme hükümlerinin geçerli olduğu ifadesine göre belirsiz ve sınırsız bir şekilde söz konusu sözleşme uygulanabilir ki, bu durum 4688 sayılı Kanun'un 32'nci maddesinin ikinci paragrafında yer alan sözleşmenin toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanacağı ve sözleşme süresinin hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemeyeceği hükmüne aykırılık oluşturmaktadır.
Kamu idaresi cevabında, 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 53 ve 90, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Ek 15'inci maddesi, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 28 ve 32, Uluslararası Çalışma Örgütünün 98 sayılı sözleşmesi, Avrupa Sosyal Şartının "toplu pazarlık hakkı"nı tanımlayan 6'ncı maddesi, Uluslararası Çalışma Örgütünün 151 sayılı "Kamu Hizmeti" başlıklı sözleşme hükümlerinden bahsedilerek Belediye ile Sendika arasında imzalanan 01.04.2024-31.12.2025 dönemini kapsayan Toplu İş Sözleşmesinde 4688 sayılı Kanun'un 28'inci maddesinde ifade edilen haklar kapsamında düzenlemeler olduğundan Kanuna aykırılık bulunmadığı, ileri sürülen hususların konuya ilişkin uluslararası antlaşmalar ve Anayasanın 90'ıncı madde hükmü de göz önüne alındığında mevzuata aykırı olduğu, aksi halin kabulünde Anayasanın 90'ıncı madde düzenlemesini etkisiz hale getireceği ifade edilmiştir. Kamu idaresi cevabında belirtilen ifadelere 4688, 4736, 657 sayılı Kanun ile yukarıda yapılan açıklamalara göre katılmak mümkün değildir.
Sosyal denge ödenmesine ilişkin sözleşmede toplu sözleşmenin konusu olmayan ve Kanunlar ile diğer mevzuata aykırılık oluşturan hükümlere yer verilmemelidir.
