Ender ALDANMAZ/EGEDESONSÖZ- Sayıştay Dairesi Başkanlığı, İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin 2025 yılı denetim raporunu açıkladı.
Bütçe dengesinin sağlandığının belirtildiği raporda büyükşehir belediyesine bağlı şirket yönetimlerinde zafiyetler olduğunun altı çizildi. Raporda Buca Metrosu ihale sürecinde maddi kayıp yaşandığı ve bu sebeple adli süreç işletilmesi gerektiği aktarıldı.
BÜYÜKŞEHİR’E “BASİRETSİZ İŞ ADAMI” BENZETMESİ
Raporda Büyükşehir Belediyesine İller Bankası aracığıyla gelen gelirlerden şirketlerin vergi borçlarının kesildiği ve kesilen bu tutarların şirketler tarafından geri ödenmediği tespiti yapıldı. Sayıştay, şirketlerden ödemelerin faizi ile birlikte geri alınmasının gerektiğinin altını çizdi.
İZENERJİ, İZDOĞA ve İZELMAN şirketlerinden toplamda 1 milyar 290 milyon TL’yi aşkın kesintinin olduğu hatırlatıldığı raporda, büyükşehirin vergi kesintileri nedeniyle kendi gelirlerinden mahrum kaldığı aktarıldı. Raporda ise Sayıştay’ın raporu ise dikkat çekti. Raporda “Şirketlerin borçlarına ait kesinti nedeniyle Büyükşehir Belediyesinin ödeme dengesi bozulmakta, farklı uyuşmazlıklarla karşılaşmakta, ödeme güçlüğü oluşmakta, ödeme güçlüğü olmasa bile kesinti yapılan tutar kadar kısmını Kamu Haznedarlığı Tebliği’ne uygun olarak vadeli hesaplarda değerlendirerek faiz kazancı sağlama hakkından yoksun kalarak faiz geliri elde edememiş olmaktadır. Büyükşehir Belediyesi’nin zorunlu olarak şirketlere ait borcu ödemesinin nedeni şirket adına yetki kullananların basiretli bir iş adamı gibi hareket etmemesidir. Şirketin basiretli davranmamasının yükünü Büyükşehir Belediyesi gelirinden yoksun kalarak ödemek zorunda kaldığına göre şirketin bunu üstlenmesi gerekir. Büyükşehir Belediyesinin iradesi dışında zorunlu olarak şirketin borçları nedeniyle yaptığı ödeme nedeni dolaylı olarak borç verme niteliğindedir. Bu borç verme nedeniyle yoksun kalacağı günlere ilişkin Kamu Haznedarlığı Tebliği’ne uygun olarak vadeli hesaplarda değerlendirerek elde edeceği faiz veya kanuni faizi karşılaştırarak lehine olan üzerinden faiz tahakkuk ettirilmesi gerekir” ifadeleri yer aldı.
MALİ DİSİPLİN UYARISI!
“İktisadi İşletmelerin Sürekli Zarar Etmesini Önleyici Tedbirlerin Alınmaması” başlıklı bulguda e 2017-2024 yılları arasında Belediyenin zarar eden şirketleri için yapmış olduğu sermaye artırım tutarının 9 milyar 755 milyon 995 bin TL olduğu ve belediye hizmetlerinin sürdürülebilir hale gelmesi noktasında önlemlerin alınmasının gerektiği aktarıldı. Raporda “Belediye politikası gereği maliyetlerin altında hizmet verebildiği, oluşan zararın Belediye tarafından sermaye artışı olarak finanse edildiği ifade edilmiştir. Şirketlerin sürekli zarar etmelerine ilişkin değerlendirme yapılmaması ve bu durumun ortadan kaldırılmasına yönelik çalışma yapılmaması anlaşılır bir durum değildir. Kaldı ki şirketlerin sürekli zarar etmesi sonucu sermaye artışlarıyla bu açığın kapatılması riskleri barındırmaktadır. Belediyelerin ekonomi ve ticari alanda rol almasının en kolay yöntemi olarak seçilen iktisadi teşebbüslerin belediyenin sosyal maliyet olarak yüklenmesi zorunlu alanlarda zarar etmesi makul karşılanması gerekirken; Fuar, park, restoran, tesis işletmeciliği gibi kar edilmesi olağan belediye faaliyetlerinde ise kar elde edilmesi ve elde edilen bu kar sonucu Belediye bütçesine katkıda bulunulması gerekmektedir. Büyükşehir Belediyesi iktisadi teşebbüslerinin zarar etmesi sebebiyle sürekli olarak sermaye artırımına gidilmesi ve 2017-2024 yılları arasında Belediyenin zarar eden şirketleri için yapmış olduğu sermaye artırım tutarının artan bir şekilde 9.755.995.372,66 TL’ye ulaşması nedeniyle Belediyenin hizmetlerini sürdürebilmesi için sahip olduğu mali kaynaklarını verimli bir şekilde kullanmasının zorunlu olduğu ve mali disipline uyulmadığı takdirde Belediyenin sürdürülebilirlik durumu olmayacağı dikkate alınarak bu duruma meydan vermemek amacıyla gerekli önleyici tedbirlerin alınması gerekmektedir” denildi.
BASMANE ÇUKURU DURDUĞU YERDE ZARAR YAZDI
Raporda Basmane Çukuru’na kapatılması süreci ile ilgili kamu zararı oluştuğu, İZBETON tarafından dökülen hafriyat için herhangi bir bedel tahsil edilmemesi sonucunda zarar oluştuğu kaydedildi.
BÜYÜKŞEHİR’İN BORÇLANDIRILMASI ZARARA YOL AÇTI
“Otobüs ve Duraklardaki Sesli Görsel Bilgilendirme Reklam Alanları Kullanım ve Bedelinin Belediyece Üstlenilmesi” başlıklı bulgu dikkat çekti. Raporda İzmir Büyükşehir Belediyesi, ESHOT’a ait 900 otobüs ve 500 duraktaki reklam ekranlarının yüzde 10’u yerine tamamını belediye faaliyetlerini tanıtmak amacıyla kullanmaya başlandığı, yapılan düzenlemeyle reklam şirketinin kullanımından çıkarılan alanların bedeli belediye bütçesine yüklenmesi nedeniyle şirkete avantaj sağlandığı yer aldı. Ağustos 2022-Mayıs 2024 döneminde bu uygulama nedeniyle Büyükşehir Belediyesi, ESHOT’a 30 milyon 982 bin TL borçlandırıldı ve bunun yaklaşık 2 milyon 956 bin TL’si ödendi. Sayıştay’ın uyarısı üzerine söz konusu protokol Mayıs 2024’te iptal edildi ancak sorumlular hakkında başlatılan soruşturma durduruldu. Raporda “kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamak, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesi bakımından ihale sonrası iş eksilişi yaptırılan alanların kullanım bedelinin Büyükşehir Belediyesi tarafından üstlenilmesinde ve oluşan zararda görevli kişilerle ilgili gerekli sürecin işletilmesi sağlanmalıdır” ifadeleri yer aldı.
AYNI İŞİ YAPAN PERSONEL FARKLI MAAŞLAR ALIYOR
“Benzer Şartlarda Çalışan Aynı Vasıfta Olan Şirket Personelinin Ücretlerinin Farklı Olması” başlıklı bulguda benzeri işler yapan ancak farklı ücretler alan personeller durumu ele alındı. Raporda “İdarenin veya bağlı idaresinin personel temin ettiği üç şirketin ücretleri incelendiğinde vasıfsız kabul edilen toplu sözleşmelerde 1.grupta yer alan personelin ücretlerinin farklı olduğu 31.12.2025 tarihi itibarıyla ödenen ikramiyeler dahil ortalama net aylık İzenerji AŞ’de 56.811,18 TL, İzelman AŞ’de 66.895,03 TL, İzdoğa AŞ’de 77.200,00 TL ücret belirlenmiştir.Bu bilgiler doğrultusunda İdarenin aynı hizmetinde çalışan aynı vasıfta olan şirket personelinin aynı ücreti almadığı açıktır. Yine bu ücret dengesizliğinin diğer gruplar ve diğer belediye şirketleri içinde farklı olduğu görülmüştür. Yani büro personeli veya temizlik personeli olarak istihdam edilen personelin ücreti belediye şirketlerinin tamamında farklı bir ücret tarifesi belirlenerek ödenmektedir. İdare tarafından belediye şirket personelinin ücret dengesizliğini giderecek adımlar atarak eşit işe eşit ücret ve eşit davranma ilkelerine uygun olarak ücret politikası belirlemesi gerekmektedir” ifadeleri yer aldı.
BUCA METROSU İHALESİ İÇİN ADLİYE YOLU!
İzmir Büyükşehir Belediyesi eli ile yürütülen ve kentteki en büyük yatırım olarak kabul edilen Buca Metrosu ile ilgili ihale sürecine ilişkin olarak belediyenin maddi kaybı olduğu ve bununla ilgili 'adli süreç' başlatılması gerektiği bulgularda yer aldı. İhaleye giren ve en düşük teklifi veren firma yerine ihalenin sondan ikinci firmaya verilmesi ve devamında ihaleyi alamayan firmanın büyükşehir ile davalık olmasına neden olan adli sürecin sonunda firmanın davasından vazgeçtiğinin altı çizildi. Açıklamada “İzmir Hafif Raylı Sistemi 5. Aşama Üçyol – Buca Hattı Yapım İşi ihalesinde tekliflerin değerlendirilmesi sürecinde Banka’nın geçerli satın alma politika ve kurallarına riayet edilmediği, ihale sürecinde yapılan değerlendirmelerin uluslararası kabul gören saydamlık, eşit muamele, öngörülebilirlik, belirlilik ve güvenilirlik ilkelerine uygun yürütülmediği, dolayısıyla bu süreçte görev alan kamu görevlilerinin görevlerini gereği gibi yürütmedikleri kanaatine varıldığından dolayı ilgililer hakkında gerekli süreç işletilmelidir” ifadeleri yer aldı.
ÇÖP SUYU KANALİZASYONA DEŞARJ EDİLDİ
Raporda Harmandalı Katı Atık tesisinden çıkan atık suların arıtmadan geçirilmeden kanalizasyona deşarj edildiği yönünde tespitin yapıldığı aktarıldı. Artma tesisinin olmaması nedeniyle deşarjın yapıldığının belirlendiği süreçle ilgili olarak Sayıştay, bölgede arıtma tesisinin kurulması gerektiğinin altını çizdi.
BERGAMA’DAKİ ÇÖP TESİSİNDEN ÇIKAN SU BAKIRÇAY’A AKITILMIŞ!
Sayıştay’ın bir diğer tespiti de Bergama’daki çöp tesisi ile ilgili oldu. Raporda “Bergama katı atık depolama sahasına sızıntı suyu arıtma tesisi yapılmasına rağmen sahadan çıkan çöp sızıntı suyunun kanalizasyon hattına deşarj edildiği, deşarj edilen çöp suyunun arıtma kabiliyeti olmayan Bergama arıtma tesisine yönlendirildiği tespit edilmiştir” denilirken “Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’ne ait atıksu arıtma tesisine yönlendirildiği görülmüştür. Atıksu arıtma tesisinin çıkış hattından çıkan su da Bakırçay deresine deşarj edilmektedir” ifadeleri yer aldı.
KİRALANAN ARAÇLARIN YÜZDE 50’Sİ YATTI
Raporda yer alan bir diğer tespit ise kiralama usulü alınan iş makineleri ve kara taşıtlarının ancak yüzde 50’sinin kullanılması oldu. Raporda “vakumlu yol süpürme aracı, basınçlı yol yıkama aracı, sıcak su sistemli yüksek basınçlı yol yıkama aracı, panelvan, damperli kamyon (32 tona kadar), çift kabin kamyonet, kombivan, mini damper kasalı kamyonet, lastikli ekskavatör araçlarının çalışma süreleri incelendiğinde bir çok iş makinası ve kara taşıtında %50’ın altında olduğu tespit edilmiştir” ifadeleri yer aldı.
ZEYTİNLERİ TOPLAYIN!
Geçtiğimiz yıllarda rapora yansıyan 37 bin 574 zeytin ağacından ekonomik fayda sağlanamamasına ilişkin konu yine raporda kendine yer buldu. Açıklamada “Belediyenin stratejik planlarında tarımsal faaliyetlerin desteklenmesi yer almakta olup zeytin ağaçlarının tarımsal faaliyete kazandırılarak elde edilecek tarımsal ürünlerin Belediye bütçesine katkı oluşturması ve ağaçların etkin kullanımı sağlanmalıdır” denildi.
BÜFELER İÇİN İHALE YAPIN
“Belediye Şirketine İşletme Hakkı Devredilen Taşınmazların Üçüncü Kişilere Devredilmesi” başlıklı bulguda belediyeye ait büfelerin ihale yapılmaksızın üçün şahıslara verildiği tespiti yapıldı. 2024 yılı itibariyle büfe sayısının 94 olduğu, büfelerin dilekçe verilmek ve sözleşme yapılmak suretiyle devrinin yapıldığı, bunun mevzuata aykırı olduğu kaydedildi.
HUZUERVİNDE “TORPİLLİ YERLEŞTİRME” İDDİASI
“Huzurevi Yaşlı Kabullerinde Yönetmelik’e Uygun Olmayan Uygulamaların Bulunması” başlıklı bulguda Zübeyde Hanım Huzurevi’ndeki yaşlı kabullerinde girişi yapılan kişilerin bazılarının müracaat listesi dikkate alınmadan başkanlık olurları ile yerleştirildiği, kabulü yapılan kişilere ait sosyal inceleme raporlarının bir kısmında sosyal çalışmacı kadrosu dışında çalışanların da imzasının bulunduğu tespiti yer aldı. Açıklamada “objektif ölçütlere göre müracaat listesinin dikkate alınması, öncelikli alım durumunda ise objektif ve geçerli gerekçelerin belirtilmesi suretiyle müdür onayı ile huzurevine yaşlı kabullerinin yapılması sağlanmalıdır” açıklaması yer aldı.
TAKSİ DURAKLARINDAN KULLANIM BEDELİ ALINMALI
“Taksi Duraklarının Kiraya Verilmesi İşinin Büyükşehir Belediyesi Tarafından Yapılmaması” başlıklı bulguda Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde bulunan taksi duraklarından kullanım bedeli alınmadığı tespiti yapıldı. Raporda “Büyükşehir Belediyesinin görev ve yetki alanında toplam ne kadar olduğu henüz tam olarak tespit edilememekle birlikte şu ana kadar tespit edilen 377 adet durak bulunmaktadır. Taksi duraklarının önceki yıllardan gelen kullanım bedellerinin hesaplanıp alınması ile bundan sonra taksi duraklarının süre ve şartlı da belirtilerek ihalede şeffaflık, öngörülebilirlik, belirlilik ve rekabet ilkeleri göz önüne alınarak verilmesi sağlanmalıdır” denildi.
TAKSİ İŞLETME SÜRESİ 10 YIL OLMALI
Büyükşehir Belediyesinin ihale suretiyle verdiği taksi işletme hakkında süre belirtilmediği de rapora yansıdı. Açıklamada “Encümen kararıyla ihale ile verilen işin şartnamesinde süre belirtilmeyen taksilere ilişkin hakkın 10 yıllığına kiraya verildiği kabul edilerek şimdiden gerekli bildirimlerin yapılması ve 10 yıllık süre sonunda ihale suretiyle verilmesi için gerekli sürecin işletilmesi gerekir” ifadeleri kullanıldı.
SERVİSTE 10 YILI DOLAN İHALEYE GİRMELİ
Büyükşehir Belediyesinin ihale suretiyle verdiği servis işletme hakkında süre belirtilmediği de rapora yansıdı. Açıklamada “Büyükşehir Belediyesinin yetki ve görev alanında olduğu servis işletme hakkının Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından ihale suretiyle verildiği ve ihalede süre belirtilmediği, Büyükşehir Belediyesi tarafından ihale kararıyla verilenlerde de süre belirtilmediği görülmüştür. Yetkisiz olduğu halde UKOME tarafından ihale yoluyla veya encümen kararıyla ihale ile verilen servis haklarına ilişkin işin şartnamesinde süre belirtilmeyen servislere ilişkin hakkın 10 yıllığına kiraya verildiği kabul edilerek ihale tarihinden itibaren 10 yıllık süresi dolan 700 adet servisin süre ve şartları belirtilerek objektif ve aleniyet ilkelerine uygun olarak ve katılımın şeffaf bir şekilde olması temin edilerek ve kişilere makul süre verilerek ihale suretiyle verilmesi ile diğerlerinin süresinin 10 yıl olduğuna ilişkin bilgilendirmenin yapılması sağlanmalıdır” denildi.
SGK, UCUZA KAPATMIŞ
Raporda “Bazı Taşınmaz Satışlarında Muhammen Bedelin Düşük Belirlenmesi” başlıklı bulguda SGK borcuna karşılık devredilen bazı taşınmazların muhammen bedelin düşük belirlendiği tespitinin yapıldığı görüldü. Açıklamada “Konak İlçesi Umurbey Mahallesindeki taşınmazın ihaleye konu edilen muhammen bedel 55.000 TL ( 09.2025 tarihi itibarıyla 67.000 TL güncellenmiş ) olmak üzere 149.862.350,00 TL olarak belirlenmiştir. İdare tarafından, Sosyal Güvenlik Kurumu borcuna karşılık olarak yapılan değerleme sonucunda,taşınmazın metrekare birim değeri 80.400 TL, toplam muhammen bedeli ise 640.061.988,00 TL olarak belirlenmiştir. Taşınmaz satışlarında ihaleye konu edilen tahmin edilen bedelin belirlenmesinde taşınmazın değerini doğru yansıtacak şekilde belirlenmesi gerekmektedir” denildi.
İGC’DEN KİRA ALIN
Sayıştay raporunda, mülkiyeti İzmir Büyükşehir Belediyesi'nde bulunan Mustafa Kemal Sahil Bulvarı ile Karataş Lisesi arasında kalan ve zemini deniz dolgusuyla oluşturularak Büyükşehir Belediyesinin inşa ettiği binanın 17.10.2001 tarihinden yakın döneme kadar İzmir Gazeteciler Cemiyeti tarafından herhangi bir kira bedeli ödenmeden kullanıldığı tespitine yer verildi. Raporda “taşınmazın tahliyesi sağlandığı tarihe kadar olan geçmiş yıllara ilişkin kullanım bedellerinin hesaplanarak tahakkuk ve tahsilatının yapılması gerekmektedir” ifadeleri yer aldı.
İLAÇLAR ŞİRKETTEN DEĞİL BELEDİYEDEN
“Sahipsiz Hayvanların Yakalama, Nakil ve Tedavi Hizmeti İhalesinde Mevzuata Aykırılıklar Bulunması” başlıklı bulguda “İzmir İl Sınırları İçerisinde Sahipsiz Hayvanların Yakalama, Nakil ve Tedavi Hizmet Alımı” işinde tespit edilen mevzuat aykırı süreç işletildiği tespiti yapıldı. Raporda “teknik şartnamede yer alan Ketamin ve Ksilazin etken maddeli veteriner tıbbi ilaçların yüklenici firma tarafından temin edilmesi gerekirken, firmanın veteriner tıbbi ürün temin ya da bulundurma izni olmadığı ve bu ilaçların mevzuata aykırı olarak Belediye üzerinden temin edilip firmanın kullanıma verildiği tespit edilmiştir” ifadeleri yer aldı.
Raporda yapılan sözleşmenin iptal edilmesi ve ağır kusur sebebiyle sözleşme bedelinin yüzde 2’sinin ceza olarak firmaya uygulanması ve ihaleye giriş yasağı verilmesi yönünde adım atılmasının gerektiğinin altı çizildi.
