Metehan UD / EGEDESONSÖZ – Aydın Büyükşehir Belediyesi’nin 2025 yılı Sayıştay Denetim Raporu’nda, belediyenin mali yönetimi ve gelir tahsilatına ilişkin dikkat çeken tespitler yer aldı.
Aydın genelindeki 5 bin 668 minibüs, otobüs, servis ve taksi plakasından 5 bin 544’ünün ihalesiz ve süresiz olarak verildiği belirtildi. Belediyenin ecrimisil gelirlerinde tahsilat oranı yüzde 35,46’da kalırken, önceki yıllardan devreden kira alacaklarının 6,7 milyon TL’ye ulaştığı kaydedildi. Raporda ayrıca belediye işçilerinin birikmiş yıllık izinleri, park ve yeşil alanlardaki işgaller ile araç muayenelerindeki gecikmeler de eleştirildi.
5 BİN 544 PLAKA İHALESİZ VE SÜRESİZ VERİLDİ
Sayıştay raporunda, Aydın genelinde minibüs, otobüs, servis ve taksi plakalarının ihalesiz ve süresiz olarak kullandırıldığı tespitine yer verildi. İl genelindeki toplam 5 bin 668 araç plakasından yalnızca 124’ünün ihale yoluyla verildiği, kalan 5 bin 544 plakanın ise ihalesiz ve süresiz olarak çalıştırıldığı belirtildi.
Raporda, ticari plakaların verilmesine ilişkin mevzuat ve yargı kararları hatırlatılarak belediyelerin toplu taşıma hizmetlerini belirli süre ve koşullarla, ihale yoluyla devretmesi gerektiği vurgulandı.
Danıştay kararlarına atıfta bulunulan raporda, belediyelerin toplu taşıma hizmetlerini kiralama yoluyla yapması halinde kira süresinin 10 yılla sınırlı olduğu, ihalelerin ise Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre yapılması gerektiği ifade edildi.
Raporda, süresiz verilen plakaların sahipleri açısından kazanılmış hak oluşturmayacağı belirtilirken, mevcut uygulamanın değiştirilmesi sürecinde hak sahiplerinin durumunun da gözetilmesi gerektiğine dikkat çekildi.
Anayasa Mahkemesi kararına da yer verilen değerlendirmede, idarenin uzun yıllar boyunca sürdürdüğü uygulamayı bir anda sona erdirmesinin hak sahipleri açısından öngörülemez sonuçlar doğurabileceği belirtildi. Bu nedenle geçiş sürecinin önceden belirlenmesi gerektiği vurgulandı.
Sayıştay, belediyenin konuyla ilgili çözüm üretmekte güçlük yaşadığı ve mevzuat düzenlemesine ihtiyaç duyulduğu yönündeki açıklamasını da rapora aldı. Bulguda, plakaların ilgili mevzuata uygun biçimde, süre ve şartları belirlenerek ihale yoluyla verilmesi gerektiği kaydedildi.
ECRİMİSİL GELİRLERİNDE TAHSİLAT YÜZDE 35,46’DA KALDI
Raporda, belediyenin bazı gelir kalemlerinde tahsilat oranlarının düşük olması da eleştirildi. 2025 yılı verilerine göre, toplam 79 milyon 292 bin 60 TL tutarındaki tahakkukun 58 milyon 521 bin 843 TL’si tahsil edildi. Genel tahsilat oranı yüzde 73,80 olarak gerçekleşti.
Ecrimisil gelirlerinde ise tablo daha dikkat çekici oldu. Önceki yıldan devreden ve 2025 yılında oluşan tahakkuklarla birlikte toplam 16 milyon 767 bin 977 TL’lik ecrimisil alacağının yalnızca 5 milyon 946 bin 359 TL’si tahsil edildi. Tahsilat oranı yüzde 35,46’da kalırken, 10 milyon 821 bin 617 TL’lik tutar ise 2026 yılına devredildi.
İlan ve reklam vergisinde tahsilat oranı yüzde 56,69, işgal harçlarında ise yüzde 68,96 olarak gerçekleşti. İşyerlerine ait çevre temizlik vergisinde tahsilat oranı yüzde 85,36 oldu.
Sayıştay, düşük tahsilat oranlarının belediyenin finansman ihtiyacını bankalardan borçlanma yoluyla karşılamasına neden olabileceğine dikkat çekti.
Raporda, “Faiz giderleri başta olmak üzere toplam finansman maliyetinin Belediye mali yapısı üzerinde oluşturacağı olumsuz etki çok açıktır” değerlendirmesine yer verildi.
Raporda, tahsilat oranlarının artırılması ve alacakların zamanında tahsil edilmesi gerektiği vurgulandı. Belediye ise gelirlerin tarh, tebliğ ve tahakkuk işlemlerinin yürütüldüğünü, vadesinde ödenmeyen alacakların takibi için gerekli süreçlerin işletildiğini bildirdi.
PARK VE YEŞİL ALANLARDAKİ İŞGALLERDEN ECRİMİSİL ALINMADI
Sayıştay denetiminde, Büyükşehir Belediyesi sorumluluğundaki bazı park, yeşil alan ve yollarda bulunan işgal ve yapılaşmalar için ecrimisil bedeli alınmadığı da tespit edildi.
Raporda, Kuşadası, Didim ve Nazilli ilçelerindeki imar planlarında 4 bin metrekare ve üzerinde bulunan park ve yeşil alanlar ile 12 metre ve üzerindeki yollar incelendi. Kuşadası’nda 12, Didim’de 2, Nazilli’de ise 1 park ve yeşil alan içerisinde restoran, dernekler tarafından işletilen kafeler, kreş binası ile oteller tarafından şezlong ve şemsiye konularak kullanılan alanların bulunduğu belirtildi.
Kuşadası’nda ayrıca imar planında 30 metre genişliğinde olan bir yol üzerinde sabit yapılaşma ve pazar yeri bulunduğu kaydedildi.
Sayıştay, söz konusu işgallerden ecrimisil alınmadığını belirterek, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 75’inci maddesi kapsamında geriye dönük beş yılı geçmemek üzere bedellerin hesaplanarak tahsil edilmesi gerektiğini bildirdi.
Belediye ise ilgili ilçelerdeki park ve yeşil alanların tespit çalışmalarının yapıldığını, tespitlerin ardından raporda belirtilen hususlar doğrultusunda işlem tesis edileceğini ifade etti.
TAKSİ DURAKLARI İÇİN GEÇMİŞE DÖNÜK BEDEL ALINMADI
Belediyenin mülkiyetinde veya tasarrufunda bulunan ve taksi durağı olarak kullanılan alanlar için de geçmişe dönük ecrimisil alınmadığı tespit edildi.
Raporda, belediyeye ait taşınmazların kiralanmasında 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerinin uygulanması gerektiği hatırlatıldı. İşgal durumunda ise mevzuat çerçevesinde ecrimisil tahakkuk ve tahsilatı yapılması gerektiği belirtildi.
Belediye, bulguya konu uygulamaya ilişkin gerekli işlemlerin yapılacağını bildirdi. Sayıştay, taksi durağı olarak kullanılan alanlar için tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere ecrimisil alınması gerektiğini kaydetti.
KİRA ALACAKLARI 6,7 MİLYON TL’Yİ AŞTI
Sayıştay raporunda, belediyenin önceki yıllardan kalan kira alacaklarını tahsil etmekte geciktiği de belirtildi. Denetim çalışmalarında, 31 Aralık 2025 itibarıyla tahsil edilemeyen kira alacaklarının toplam 6 milyon 699 bin 349 TL’ye ulaştığı tespit edildi.
Belediye, kira alacaklarının özel hukuk hükümlerine tabi olduğunu, muaccel hale gelen alacakların tahsili için Hukuk Müşavirliği tarafından icra takipleri ve ilgili yasal işlemlerin yürütüldüğünü bildirdi. İdare, icra takibine konu edilmemiş muaccel bir kira alacağının bulunmadığını ifade etti.
Sayıştay ise alacakların zamanında tahsil edilmesinin belediyenin mali yapısı ve kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması açısından önem taşıdığını vurguladı. Raporda, kira alacaklarının gecikmeye mahal verilmeden ve eksiksiz biçimde tahsil edilmesi gerektiği belirtildi.
İŞÇİLERİN BİRİKMİŞ İZİNLERİ DİKKAT ÇEKTİ
Raporda, belediyede çalışan kadrolu işçilerin yıllık ücretli izinlerinin düzenli kullandırılmadığı ve birikmiş izin sürelerinin bulunduğu tespitine de yer verildi.
31 Aralık 2025 itibarıyla belediyede görev yapan 76 kadrolu işçiden birinin 300 günden fazla, ikisinin 200-300 gün, 12’sinin 100-200 gün ve 36’sının ise 50-100 gün arasında kullanılmamış yıllık izni bulunduğu belirtildi.
Sayıştay, yıllık ücretli izin hakkının anayasal güvence altında olduğunu ve işçilerin bu haktan vazgeçemeyeceğini hatırlattı. Raporda, kullanılmayan izinlerin iş sözleşmesinin sona ermesi halinde işçinin son ücreti üzerinden ödenmesi gerektiğine dikkat çekilerek, biriken izinlerin belediyeye ilerleyen yıllarda ek mali yük getirebileceği ifade edildi.
Ayrıca İş Kanunu’nun 103’üncü maddesi kapsamında, izinlerin mevzuata aykırı kullandırılması nedeniyle idari para cezası uygulanabileceği hatırlatıldı.
Belediye, ilgili daire başkanlıklarına gerekli yazıların gönderildiğini ve bulguda belirtilen hususlara ilişkin işlemlerin sürdürüleceğini bildirdi. Sayıştay, izinlerin biriktirilmeden zamanında ve düzenli kullandırılması gerektiğini kaydetti.
ARAÇ MUAYENELERİNDE GECİKME TESPİT EDİLDİ
Denetimde, belediyeye ait bazı araçların periyodik muayenelerinin zamanında yaptırılmadığı da belirlendi.
Belediye, muayene sürelerinin Makine İkmal Bakım ve Onarım Dairesi Başkanlığı tarafından takip edildiğini, gecikmelerin bazı araçların il dışında bakıma gönderilmesi, uzun süreli bakım sözleşmeleri ve yedek parça teminindeki gecikmelerden kaynaklandığını bildirdi.
İdare, gecikmelerin araçlardaki arıza ve zorunlu bakım-onarım süreçlerinden kaynaklandığını, bu nedenle herhangi bir zararın oluşmadığını savundu.
Sayıştay ise belediyeye ait araçların periyodik muayenelerinin yakından takip edilerek zamanında yaptırılması gerektiğini belirtti.
ASKİ’DE 325 MİLYON TL’LİK SU BORCU: 171 BİN ABONE ÖDEMEDİ
Sayıştay’ın Aydın Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’nün (ASKİ) 2025 yılı denetim raporunda, su alacaklarının tahsilatı, sondaj kuyularının izinleri ve su kayıp-kaçaklarının önlenmesine ilişkin dikkat çeken tespitler yer aldı.
Rapora göre, iki ve üzeri ödenmemiş su faturası bulunan 171 bin 42 abonenin toplam 325 milyon 527 bin 987 TL vadesi geçmiş borcu bulunuyor.
ASKİ, bazı abonelerin T.C. kimlik numaralarının eksik, adres bilgilerinin güncel olmaması veya iletişim verilerinin yetersizliği nedeniyle yasal takip süreçlerinin başlatılamadığını bildirdi. Kurum, veri eksikliklerinin giderilmesi ve sistemin iyileştirilmesine yönelik çalışmaların sürdüğünü, bilgileri güncellenen abonelerin yasal takip sürecine alındığını belirtti.
Sayıştay, vadesi geçmiş su alacaklarının zamanında takip edilerek tahsil edilmesi gerektiğini vurguladı.
1368 SU KUYUSUNUN BELGESİZ
Raporda, ASKİ’nin kullandığı su kuyularına ilişkin izin ve ruhsatlandırma süreçleri de ele alındı. Kuruma ait toplam 1.771 su kuyusunun 1.368’inin Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünden (DSİ) alınması gereken kullanım belgesinin bulunmadığı tespit edildi.
Söz konusu kuyuların büyük bölümünün, Aydın’ın büyükşehir statüsüne geçmesini sağlayan 6360 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2014 yılından sonraki döneme ait olduğu belirtildi.
Sayıştay, arama ve kullanma belgelerinin sondaj kuyuları açısından ruhsat niteliği taşıdığını hatırlatarak, izin ve ruhsatlandırma işlemlerinin kuyular kullanılmaya başlanmadan önce tamamlanması gerektiğini kaydetti.
Raporda, izin süreçleri tamamlanmadan kullanılmaya devam edilen kuyularla ilgili çalışmaların ivedilikle sonuçlandırılması ve yeni açılacak kuyularda yasal süreçlere uygun hareket edilmesi gerektiği ifade edildi. ASKİ ise eksikliklerin giderilmesine yönelik işlemlerin başlatıldığını bildirdi.
VEFAT EDEN 7 BİN 181 ABONEDEN 5,1 MİLYON TL ALACAK
ASKİ’nin vefat eden abonelerinden kalan alacakların tahsilinde de sorun yaşandığı tespit edildi. Rapora göre, 31 Aralık 2025 itibarıyla sistemde aktif görünen 7 bin 181 vefat etmiş abone bulunuyor. Bu abonelerden tahsil edilmesi gereken toplam alacak tutarı ise 5 milyon 134 bin 214 TL olarak kaydedildi.
ASKİ Tarifeler Yönetmeliği’nde, abonenin vefatı halinde borç ve alacakların mirasçılara intikal edeceği hükmü hatırlatıldı. Sayıştay, mirasçıların tespit edilerek alacakların tahsil edilmesi ve borçların birikmesinin önüne geçilmesi için gerekli önlemlerin alınmasını istedi.
İdare, söz konusu alacakların tahsiline yönelik çalışmaların yürütüldüğünü bildirdi.
KAMU KURUMLARININ 14,6 MİLYON TL’LİK SU BORCU
Sayıştay raporunda, kamu kurumlarından olan vadesi geçmiş su alacaklarının takip ve tahsil işlemlerinin zamanında yapılmadığı da belirtildi.
2016-2025 yıllarını kapsayan incelemede, Aydın’daki bazı kamu kurumlarından toplam 14 milyon 605 bin 188 TL tutarında vadesi geçmiş su alacağı bulunduğu tespit edildi. Bu tutarın 11 milyon 176 bin 221 TL’sinin 2025 yılına ait olduğu, 3 milyon 428 bin 967 TL’sinin ise önceki yıllardan devrettiği kaydedildi.
Sayıştay, kamu gelirlerinin zamanında ve eksiksiz tahsil edilmesi gerektiğini vurgulayarak, kamu kurumlarından olan vadesi geçmiş su alacaklarının da takip edilerek tahsil edilmesini istedi.
ASKİ, söz konusu eksikliklerin giderilmesine yönelik çalışmaların sürdürüldüğünü bildirdi.
SU KAYIP-KAÇAKLARINA KARŞI EKSİKLİKLER TESPİT EDİLDİ
İçme suyu temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıplarının kontrolüne ilişkin denetimde de çeşitli eksiklikler belirlendi.
Raporda, 103 su deposunun giriş ve çıkış boru hatlarında debi ölçer cihazlarının bulunmadığı belirtildi. Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) veri tabanının bazı ilçelerde oluşturulmadığı veya veri girişlerinin tamamlanmadığı, SCADA sistemi kurulmasına rağmen bazı bölgelerin bu sistemin dışında kaldığı kaydedildi.
Ayrıca yüksek tüketimli abonelerin uzaktan izleme sisteminin yalnızca Efeler ilçesinde bulunduğu, diğer bölgelerde ise bu sistemin mevcut olmadığı tespit edildi.
Sayıştay, su kayıp ve kaçaklarının azaltılması ve kamu kaynaklarının daha verimli kullanılması için ilgili mevzuatta öngörülen çalışmaların tamamlanması gerektiğini bildirdi. ASKİ, eksikliklerin giderilmesi için çalışmaların sürdüğünü ifade etti.
PERSONEL ŞİRKETİYLE SÖZLEŞME SÜRESİZ VE BEDELSİZ DÜZENLENDİ
Raporda, ASKİ ile Aydın Büyükşehir Belediyesi Personel AŞ arasında imzalanan personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı sözleşmesinin süresiz ve bedelsiz olarak düzenlendiği tespitine de yer verildi.
Sayıştay, sürekli nitelikteki hizmet alımlarında yüklenme süresinin kural olarak üç yıl olması gerektiğini, sözleşmede bedelin de yer almasının zorunlu olduğunu belirtti. Sözleşmenin süresiz ve bedelsiz düzenlenmesinin damga vergisinin hesaplanmasına da engel olduğu ifade edildi.
ASKİ, 2026 yılı için personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımının sözleşmeye bağlandığını ve sonraki süreçte sözleşmelerin mevzuata uygun düzenleneceğini bildirdi. Ancak Sayıştay, idarenin açıklamasına rağmen düzeltici işlemlerin yapıldığını gösteren herhangi bir kanıtlayıcı belgenin sunulmadığını kaydetti.
İŞÇİLERİN BİRİKMİŞ YILLIK İZİNLERİ İÇİN UYARI
ASKİ’de çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerinin zamanında ve düzenli kullandırılmadığı da denetim bulguları arasında yer aldı.
Sayıştay, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceğini hatırlatarak, kullanılmayan izinlerin iş sözleşmesinin sona ermesi halinde işçinin son ücreti üzerinden ödenmesi gerektiğine dikkat çekti. Bu durumun kurum açısından ilerleyen yıllarda öngörülemeyen mali yükler oluşturabileceği belirtildi.
Raporda ayrıca Cumhurbaşkanlığı’nın 2024/7 sayılı Tasarruf Tedbirleri Genelgesi’ne atıf yapılarak, işçilerin ilgili yıl içinde kazandıkları yıllık izinlerinin aynı yıl kullandırılması, geçmiş yıllardan biriken izinlerin ise hizmetlerde aksama yaratmayacak şekilde en fazla üç yıl içinde kullandırılması gerektiği vurgulandı.
ASKİ, birikmiş izinlerin kullandırılmasına yönelik çalışma başlatıldığını bildirdi.
