EGEDESONSÖZ- Karaburun Yarımadası Özel Çevre Koruma Bölgesi Yönetim Planı süreci devam ederken, Karaburun Sivil İnisiyatif tarafından bölgenin önemli doğal alanlarından İris Gölü ve çevresinin korunması için bir dizi önlemin hayata geçirilmesi istendi.
İnisiyatif tarafından yapılan açıklamada, geçmişten bugüne göl üzerinde insan kaynaklı müdahaleler gerçekleştirildiği belirtildi. Gölü kurutmak amacıyla kanallar açıldığı ve alanın parselasyon yapılarak özel mülkiyete geçirildiği ifade edilen açıklamada, açılan kanalların bir bölümünün kapatıldığı ve açılan davalarda göle yönelik insani ve fiziki müdahaleler nedeniyle ilgililerin cezalandırıldığı aktarıldı.
Açıklamada, söz konusu hukuki süreçlerin İris Gölü'nün doğal sulak alan niteliğini de ortaya koyduğu savunuldu.
Karaburun Sivil İnisiyatif şu açıklamayı yaptı:
İris Gölünün geçmiş dönemlerden bugüne varlığını sürdürmesi yanında insan eliyle pek çok doğa suçu işlenmiş; Kurutmak amacıyla göl üzerinde kanallar açıp suyu boşaltılmış, parselasyon yapılarak özel mülkiyete geçirilmişti. Günümüzde İris’in açılan kanalları bir ölçüde kapatılmış, açılan mahkemelerde insani ve fiziki müdahelede bulunulduğu, suç işlendiği ve geri dönüşü olmayan zararlar verildiği gerekçeleriyle ilgililer cezalandırılmıştı. Bu kazanımlar, İris’in doğal sulak alan olduğu gerçeğini hukuki açıdan da ortaya çıkarmaktadır.
İris Gölü ve çevresinde gölden kaçak su alımı, yasa dışı avcılık ve otlatma baskısı gibi sorunlar hâlâ devam etmekle birlikte 1 Ağustos’ta bölgede büyük bir yangın tehlikesi de yaşanmıştı. Yangının göle yaklaşık yüz metre mesafede bulunan ağıl ve barakalardan çıkması, söz konusu barakaların gelecekte de benzer yangınların çıkması açısından tehdit oluşturduğunu göstermektedir. Geçmiş yıllarda alanda çıkan çok sayıdaki sazlık yangını da değerlendirildiğinde, alanın yangınlara karşı oldukça hassas ve korumasız olduğu ve yangınların alan için çok büyük bir tehdit oluşturduğunu ortaya çıkarmaktadır. Diğer taraftan göle sadece 400-500 m mesafede bulunan arazi ise emlak sitelerinde “Deniz Manzaralı GES’e Uygun Arazi” ilanı ile pazarlanmaktadır.
İris Gölü, göl olduğunun belirlenmesini, sulak alan tescil kararının çıkarılmasını ve koruma adımlarının atılmasını beklemektedir.
Karaburun-Ildır Körfezi Özel Çevre Koruma Bölgesi sınırları içerisinde bulunan İris Gölünün, Karasal Biyolojik Çeşitlilik çalışmaları sonucunda Hassas A Zonu olarak tanımlandığı ve Hassas A Zonu için getirilen koruma-kullanma esasları ile de koruma altına alındığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü ile yapmış olduğumuz yazışmalarda belirtilmektedir. Bu doğrultuda, İris Gölüne yaklaşık yüz metre mesafede bulunan aynı zamanda gölden kaçak su alımı da yapan ağıl ve barakaların kaldırılması, göl ve çevresinde avcılık ve piknik yapılmaması, göl ve çevresindeki yaşama zarar verilmemesi, bölgede kontrollü denetimlerin yapılmasının arttırılması, göl çevresine koruma ve bilgilendirmeye yönelik uyarı levhalarının konulması yönünde ilgili birimlere taleplerimiz iletilmiştir. Yarımadanın tek sulak alanı olan İris Gölü için koruma çalışmalarının kurumlar arasındaki iletişim, kararlılık ve uygulama ile yürütüleceğini umut ediyoruz.
NE OLMUŞTU?
Karaburun Yarımadası’nın tek doğal sulak alanı olarak nitelendirilen İris Gölü’nün suyunu boşaltmak amacıyla 1970’li yılların sonunda kanallar açıldığı ve gölün kurutulmaya çalışıldığı biliniyor. Alanın kadastral parselasyon yapılarak özel mülkiyete geçirildiği, benzer girişimlerin sonraki yıllarda da aralıklarla sürdüğü belirtiliyor.
İris Gölü’nde 2019 yılında gölün kurutulması amacıyla kanal açıldığı yönündeki ihbarın ilgili kurumlara iletilmesi üzerine Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonu 20 Aralık 2019’da toplandı ve gölle ilgili bir dizi karar aldı. 2020 yılında ise İzmir Valiliği Mahalli Çevre Kurulu tarafından konunun uzmanlarından oluşan bir komisyon oluşturuldu.
Gölün aynı zamanda 1. Derece Doğal Sit alanı içerisinde bulunması nedeniyle, 2019 yılında açıldığı belirtilen kanallarla ilgili soruşturma başlatıldı. Karaburun 1. Asliye Ceza Mahkemesi’nde 2023/265 Esas sayılı dosya üzerinden devam eden yargılama kapsamında, 9 Ekim 2025 tarihinde İris Gölü’nde bilirkişi incelemesi gerçekleştirildi.
Davada karar 13 Mayıs 2026 tarihinde açıklandı. Mahkemenin 2026/227 Karar sayılı gerekçeli kararında, 1. Derece Doğal Sit alanı olan İris Gölü’nde “inşai ve fiziki müdahalede bulunularak suç işlendiği ve geri dönüşü olmayan zarara neden olunduğu” değerlendirmesine yer verildi.
