Metehan UD/ EGEDESONSÖZ – İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin şirketlerinden Egeşehir Yapı Planlama Müşavirlik ve Teknoloji AŞ’nin 2025 yılı Sayıştay Denetim Raporu’nda mali kayıplar, Konak Pier’in kullanımından doğan alacakların takibindeki eksiklikler, kadrolu avukatlar bulunmasına rağmen dışarıdan hukuk hizmeti alınması, belediye şirketlerine genel kurul kararı olmadan borç verilmesi ve ihalesiz araç kiralama işlemleriyle ilgili tespitlere yer verildi. Çiğli’deki konut projelerinde yüklenici kooperatifle yürütülen süreçte de sözleşmeye aykırılıklar, uygulanmayan cezalar ve şirketin yeni yapım ihaleleriyle üstlendiği mali yükümlülükler rapora yansıdı.
Rapora göre Egeşehir’in dönem zararı 2022’de 14 milyon 309 bin TL, 2023’te 39 milyon 83 bin TL, 2024’te 96 milyon 400 bin TL oldu. Şirketin 2025 yılı zararı ise geçici vergi dönemi verilerine göre 110 milyon 621 bin TL olarak hesaplandı. Raporda, 2025 yılı mali sonuçlarının kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesinin ardından kesinleşeceği belirtildi.
KONAK PIER’İN ALACAKLARI TAKİP EDİLMEDİ
Sayıştay raporunda, Egeşehir ile İzbeltur arasında oluşturulan Ortak Girişim Grubu’nun 25 yıllığına kiraladığı, Konak Pier olarak bilinen taşınmazların kullanımından doğan borç ve alacakların sağlıklı biçimde takip edilmediği ve gerekli muhasebe kayıtlarının tutulmadığı tespit edildi.
1996 tarihli kullanım hakkı devri sözleşmesinde, taşınmazların emlak vergisine eşit tutardaki kira bedelinin yanı sıra işletme döneminde elde edilecek brüt kira geliri üzerinden hesaplanan bedellerin de ödenmesi öngörüldü. 1998 yılında ise ortak girişim grubu ile İzmer İnşaat Sanayi Ticaret ve Turizm AŞ arasında kullanım, modernizasyon ve işletme hakkı sözleşmesi imzalandı.
Denetimde, Egeşehir’in sözleşmede yer alan bazı alacaklar için zamanında talepte bulunmadığı, alacak kayıtlarını muhasebeleştirmediği ve bazı alacaklar için fatura düzenleyerek KDV talep etmediği belirlendi. Kira sözleşmesinden doğan alacaklarda beş yıllık zamanaşımı süresinin uygulanması nedeniyle 2020 yılı Şubat ayından önceki bazı alacakların zamanaşımına uğradığı kaydedildi.
Raporda, 2020 yılı için 999 bin 652 TL, 2021 yılının 7,5 aylık dönemi için ise 666 bin 131 TL tutarındaki alacakların faiziyle birlikte talep edilmesi gerektiği belirtildi.
Bunun yanı sıra 2017, 2018 ve 2019 yıllarına ait zamanaşımına uğrayan alacaklar nedeniyle oluştuğu değerlendirilen zararın, sorumluluğu bulunan avukatlardan tazminat olarak istenmesi gerektiği ifade edildi. Bu kapsamda toplam 2 milyon 37 bin 807 TL’nin faiziyle birlikte talep edilmesi gerektiği kaydedildi.
Egeşehir yönetimi, muhasebe eksikliklerine ilişkin gerekli yevmiye kayıtlarının yapıldığını ve düzeltici işlemlerin tamamlandığını bildirdi. Ancak Sayıştay, mali tablolarda 675 bin 425 TL tutarında şüpheli ticari alacak kaydı bulunmasına rağmen dava konusu alacakların tamamı için karşılık ayrılmadığını belirtti. Zamanaşımına uğrayan alacaklardan sorumlu tutulan vekillerden tazminat talep edilmesine yönelik de herhangi bir işlem yapılmadığı ifade edildi.
Raporda şu ifadeler yer aldı:
25 yıllık süre zarfında TDİ tarafından OGG aleyhine sözleşmenin 4- a maddesi kapsamında toplam 8.954.280,92 TL. ve 4-b maddesi kapsamında da toplam 1.071.975,27 Amerikan doları tutarında davalar açılmış, buna karşılık Egeşehir tarafından İ. AŞ’ ne 4-b kapsamında toplamda 983.904,92 Amerikan doları ve 1.013.078,24 TL. tutarında davalar açılmış fakat bu davalarla ilgili borç ve alacaklar için yukarıda belirtilen muhasebe kayıtlarının yapılmaması nedeniyle Gelir Tablosu hesaplarından kaynaklı olarak ticari kar/zarar muhasebenin tamlık ve doğruluk ilkelerine uygun olmayacaktır.
Kamu İdaresi cevabında; bulguya konu edilen muhasebe eksikliklerine ilişkin gerekli yevmiye kayıtlarının yapıldığı, ilgili hesapların mali tablolara yansıtıldığı ve süreçlerin mevzuata uygun şekilde sürdürülebilmesi için gerekli düzeltici işlemler tamamlandığı belirtilmiştir. Bununla birlikte şirketin mali tablolarının incelenmesinden; 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabında kayıtlı 675.425,38 TL bulunduğu görüldüğünden, dava konusu tutarlar için ayrılması gereken karşılıkların tamamının mali tablolarda yer almadığı anlaşılmıştır. Diğer taraftan, zamanaşımına uğrayan alacaklar yönünden sorumluluğu bulunanlar hakkında vekaletle iş gören vekillerden talep edilmesi gereken tutarlar dolayısıyla herhangi bir işlemin de gerçekleştirilmediği görülmüştür.
Sonuç olarak, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da yer verilen bu hususta, gelir tablosundaki eksiklik, bilançoda iştiraklerden alacaklar, kar/zarar ve özsermaye kalemlerinin doğru hesaplanmamasına yol açtığından yukarıda belirtilen muhasebe kayıtlarının eksiksiz yapılması gerekmektedir.
KADROLU AVUKATLAR VARKEN DIŞARIDAN HİZMET ALINDI
Raporda, Egeşehir bünyesinde iki kadrolu avukat bulunmasına rağmen 2025 yılında iki serbest avukattan da hizmet alındığı ve şirket davalarının bu avukatlar tarafından takip edildiği belirtildi.
Şirket yönetimi, kooperatif hukuku, ticaret hukuku, icra ve iflas hukuku, idare hukuku, tüketici hukuku, kişisel verilerin korunması ve kira uyuşmazlıkları gibi uzmanlık gerektiren alanlarda dışarıdan hizmet alındığını savundu.
Sayıştay ise şirketin faaliyet alanının belirli olduğunu ve ticaret, icra ve iflas ya da idare hukuku gibi alanlardaki ihtiyaçların öngörülemez nitelikte olmadığını değerlendirdi. Raporda, şirket bünyesindeki avukatlar dava takibi yapabilecek durumdayken dışarıdan hizmet alınarak ödeme yapılmasının şirketi zarara uğrattığı belirtilerek sözleşmeli avukat çalıştırılmaması gerektiği görüşüne yer verildi.
BELEDİYE ŞİRKETLERİNE GENEL KURUL KARARI OLMADAN BORÇ
Egeşehir’in, İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı dört şirket ile Karşıyaka Belediyesi’ne bağlı bir şirkete personel maaşlarının ödenmesi amacıyla borç verdiği tespit edildi.
Sayıştay, söz konusu işlemlerin şirketin faaliyet konusu kapsamında değerlendirilmesinin mümkün olmadığını, önemli miktardaki borç verme işlemlerinin genel kurul kararıyla alınması gerektiğini belirtti.
Raporda, 6 Şubat 2025 tarihinde İZTARIM AŞ’ye verilen 20 milyon TL tutarındaki borç için yönetim kurulu kararının dahi bulunmadığı kaydedildi. Şirket yönetimi, işlemin belediye şirketleri arasında kamu hizmetinin devamlılığını sağlamak ve maaş ödemelerinde aksama yaşanmasını önlemek amacıyla yapılan geçici bir finansman desteği olduğunu bildirdi. Ayrıca İZTARIM AŞ’ye verilen borcun faizle birlikte tahsil edildiği ifade edildi.
Ancak Sayıştay, belediye şirketlerinin birbirinden ayrı tüzel kişilikler olduğunu ve faaliyet alanları arasında borç ya da kredi verme işlemlerinin bulunmadığını belirterek genel kurul kararı olmadan bu tür işlemlerin yapılmaması gerektiğini vurguladı.
ARAÇ KİRALAMADA İHALE İPTAL EDİLDİ, İSTİSNAYLA ALIM YAPILDI
Egeşehir’in 24 ay süreli sürücüsüz araç kiralama hizmet alımına ilişkin ihale süreci de raporda yer aldı.
27 Aralık 2024 tarihinde gerçekleştirilen ve beş isteklinin teklif verdiği ihalede üç teklif teminat mektubu sunulmaması, diğer teklifler ise teknik şartnameye uygunluk gerekçeleriyle geçersiz sayıldı. Sayıştay, 13 milyon 511 bin 511 TL teklif veren isteklinin sunduğu araçların şartnameye uygun olmasına rağmen teklifin geçerli kabul edilmediğini değerlendirdi.
Raporda, teklif edilen Renault Megane Sedan modelinin motor hacmi ve motor gücü kriterlerini karşıladığı, dördüncü grup hizmet araçları için verilen fiyatın da araçların kasko bedellerinin yüzde 2'sini aşmadığı belirtildi. Ayrıca şartnamede belirli marka ve modelleri işaret edebilecek teknik özelliklere yer verildiği ve bu durumun rekabeti zedeleyebileceği kaydedildi.
İhalenin iptal edilmesinin ardından aynı ihtiyaç için yeniden ihaleye çıkılmadığı, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun istisna hükmü kapsamında 14 milyon 160 bin TL bedelle hizmet alımı yapıldığı belirtildi.
Şirket yönetimi, araç kiralama hizmetinin şirketin faaliyet alanıyla bağlantılı olduğunu savundu. Sayıştay ise söz konusu araçların doğrudan mal ve hizmet üretiminde kullanılan bir girdi niteliğinde olmadığı değerlendirmesinde bulunarak hizmet alımının istisna kapsamında ihalesiz gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığı sonucuna vardı.
ÇİĞLİ’DEKİ KONUT PROJELERİNDE MEVZUATA AYKIRILIK TESPİTLERİ
Raporda, Çiğli Küçük Çiğli Mahallesi’ndeki 1056 ada 1 parsel ve 1061 ada 1 parselde yürütülen kat karşılığı konut projeleriyle ilgili kapsamlı tespitlere yer verildi.
İzmir Büyükşehir Belediyesi mülkiyetindeki, toplam 54 bin 364 metrekare büyüklüğündeki iki taşınmaz, belirli koşulları karşılayan dar gelirli ailelere ve belediye çalışanlarına yönelik konut yapılması amacıyla Egeşehir’e sermaye karşılığı devredildi.
Ancak Sayıştay, yüklenici olarak seçilen kooperatifin herhangi bir iş deneyiminin bulunmadığını, 20 Haziran 2022’de kurulduğunu ve sözleşme öncesinde ihale, piyasa araştırması ya da teklif toplama süreci yürütülmediğini belirtti.
12 Ağustos 2022 tarihli belediye meclisi kararıyla, konutların en az yüzde 55’inin belirlenen gelir, ikamet ve konut sahibi olmama şartlarını taşıyan dar gelirli ailelere satılması zorunluluğu getirildi. Buna karşın Sayıştay denetiminde kooperatifin 137 üyesinin söz konusu kriterleri karşılamadığı tespit edildi.
Raporda, kooperatif üyelerinin gerekli koşulları taşıyıp taşımadığının Egeşehir tarafından denetlenmediği ve meclis kararına aykırı işlem yapıldığı belirtildi. Şartları taşımayan çalışanların üyeliği konusunda ilgili bakanlıktan inceleme talep edilmesi gerektiği de kaydedildi.
141,7 MİLYON TL ÖDEME YAPILDI, İNŞAAT TAMAMLANAMADI
Sayıştay’ın önceki yıl raporunda da yer verilen inşaat sürecinde, yüklenici kooperatifin sözleşmede öngörülen yükümlülüklerini yerine getirmediği belirtildi.
Rapora göre, yüklenici kooperatife geç teslim, iş programının zamanında sunulmaması, onaylı malzeme kullanımı ve iş güvenliği gibi konulardaki sözleşme hükümlerine aykırılıklar nedeniyle uygulanması gereken cezalar uygulanmadı. İnşaat ilerlemesindeki aksaklıklara rağmen hakediş ödemeleri Nisan 2024’e kadar sürdürüldü.
Egeşehir’in, avans dahil kooperatife toplam 141 milyon 765 bin 75 TL ödeme yaptığı belirtildi. Ödemelerin durdurulmasına rağmen sözleşmenin feshi için gerekli işlemlerin zamanında yapılmadığı da önceki denetim bulguları arasında yer aldı.
Egeşehir, 7 Şubat 2025 tarihli ihtarnameyle sözleşmeyi feshettiğini bildirdi. Ancak Sayıştay, yüklenici kooperatifin fesih bildirimini kabul ettiğine ilişkin bir beyanının bulunmadığını ve sözleşmenin hukuken geçerli şekilde feshedilip feshedilmediğine ilişkin sorunlar olduğunu kaydetti.
Bilirkişi raporlarında 1056 ada 1 parseldeki inşaatın tamamlanma oranı Egeşehir’in başvurusuyla alınan raporda yüzde 31,26, kooperatifin başvurusuyla alınan raporda ise yüzde 26,89 olarak belirlendi. 1061 ada 1 parselde ise inşaat çalışmalarına başlanmadığı tespit edildi.
Egeşehir, 10 Ekim 2025 tarihli ihtarnamelerle kooperatiften inşaatın tamamlanma bedelinin, ödenen 72 milyon 420 bin 75 TL tutarındaki avansın akıbetinin, SGK prim borçlarının ve sözleşmeye aykırılıklardan doğan cezaların ödenmesini istedi.
İKİ PARSEL İÇİN 2,5 MİLYAR TL’Yİ AŞAN İHALE
Egeşehir, tamamlanamayan konutların bitirilmesi için 1056 ada 1 parselde 7 Ocak 2026 tarihinde ihaleye çıktı. İkmal işi 1 milyar 318 milyon TL bedelle yüklenime verildi.
1061 ada 1 parseldeki ikmal işi için ise 4 Şubat 2026’da ihale gerçekleştirildi ve iş 1 milyar 199 milyon TL bedelle yüklenime verildi. Böylece iki parseldeki inşaatların tamamlanması için yapılan iki ihalenin toplam bedeli 2 milyar 517 milyon TL’ye ulaştı.
Sayıştay, özellikle 1061 ada 1 parselde henüz inşaat başlamamış olmasına rağmen yeni ikmal ihalesi yapılmasını ve sözleşme hükümleri uyarınca bu parselde oluşturulacak bağımsız bölümlerin tamamının yüklenici kooperatife bırakılmasının öngörülmesini şirketin menfaatleri açısından sorunlu buldu.
Raporda, ilgili sözleşmenin bu parseldeki toplam 25 bin 716,6 metrekare emsal alana sığacak bağımsız bölümlerin yükleniciye bırakılmasını öngördüğü belirtildi. Bu düzenlemenin, taşınmazların şartlı devrine ilişkin belediye meclisi kararıyla uyumlu olmadığı ifade edildi.
Sayıştay ayrıca, kooperatifin işi tamamlayıp tamamlayamayacağının şüpheli olduğu ve SGK prim borçlarını dahi ödemediğinin ihtarnamelerden anlaşıldığı bir süreçte, işin tamamlanma bedelinin kooperatiften tahsil edilmesinin de belirsizlik taşıdığını kaydetti.
Raporda, sözleşmeye aykırılıklar nedeniyle uygulanması gereken cezalar için icrai işlem başlatılmadığı, şirketin zararının tahsili yönünde gerekli adımların atılmadığı ve yeni yapım ihaleleriyle şirketin ilave yükümlülük altına girdiği belirtildi. Şirket yönetimi ise kooperatiften yapım işinin tamamlanma bedeli, cezalar, SGK ve vergi ödemeleri dahil tüm alacakların tahsil edileceğini bildirdi.
Raporda şu ifadeler yer aldı:
Şirket tarafından, Yüklenici kooperatife yapılan 10.10.2025 tarih ve 62521 Yevmiye Numaralı İhtarname’de, sözleşmede yer alan yükümlülüklere uyulmamasından kaynaklı olarak 2024 yılı Denetim Raporunda belirtilen para cezalarının ödenmesi talep edilmişse de bu hususlara ilişkin olarak yapılması gereken hiçbir icrai işlemin başlatılmadığı görülmektedir. Bilirkişi raporlarında 1056 sayılı sayılı parsel için imalat gerçekleşme oranları % 26/ % 31 ve 1061 Parsel için % 0 seviyesinde olduğu belirtilen yüklenim için Şirket’ten inşaatın durdurulduğu Nisan 2024 tarihine kadar Yüklenici kooperatife toplam 141.765.075,00 TL (avans da dahil) tutarında ödeme yapıldığı, verilen tüm ihtarlara rağmen işin tamamlanmasının fiilen mümkün olmadığı/olmayacağı anlaşılan, SGK Prim borçlarını dahi ödemediği yapılan ihtarnamelerden anlaşılan Yüklenici Kooperatiften, işin tamamlanma bedelinin tahsil edilebileceği de oldukça şüphelidir.
Kamu İdaresi cevabında özetle; belediye meclis kararında ve satış sözleşmesinde tarif
edilen vasıfları taşımayan kooperatif üyelerinin konut satışından faydalandırılamayacağına ilişkin ihtarname yoluyla bildirimde bulunulduğu, yüklenimi tamamlamayan kooperatiften yapım işinin tamamlanması bedeli, sözleşme uyarınca tahsili gereken cezai müeyyideler, SGK, vergi ödemeleri gibi tüm ödeme kalemlerinin tahsil edileceği belirtilmiştir.
Sonuç olarak; 2024 yılı Sayıştay Raporunda açıkça belirtildiği üzere; yüklenici
kooperatife sözleşmeye aykırılıklardan dolayı uygulanması gereken cezai müeyyideler konusunda hiçbir icrai işleme başlanmamış, basiretli davranma yükümlülüğüne de aykırı düşecek şekilde işin tasfiyesi gerçekleştirilmeden şirket menfaatlerine aykırı olarak borç üstlenilmiş ve ihale yapılarak yeni bir taahhüt altına girilmiştir. Diğer taraftan İzmir Büyükşehir Belediyesi çalışanları tarafından kurulan alıcı kooperatif ile ilgili olarak şartları taşımayan çalışanların üye olarak kabul edilmesinden dolayı Şirket tarafından Bakanlık incelemesi talep edilmemiştir.
Şirket ile yüklenici kooperatif arasında imzalanan sözleşme gereği ve yukarıda
maddeler halinde tespit edilen mevzuata aykırılıklarla ilgili olarak sürecin Şirket ve kamu menfaatleri gözetilerek işletilmesi gerekmektedir.
BELEDİYE MECLİS ÜYESİNİN YÖNETİM KURULU ÜYELİĞİNE DE İTİRAZ
Sayıştay raporunda, Egeşehir’in yönetim kurulunda bir büyükşehir belediye meclis üyesinin görevlendirilmesi de mevzuat açısından değerlendirildi.
Raporda, 5393 sayılı Belediye Kanunu ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu hükümleri birlikte ele alınarak belediye meclis üyelerinin, kanunda belirtilen istisnalar dışında belediye tüzel kişiliğini temsil edemeyeceği belirtildi.
Büyükşehir belediyelerinin şirketlerinde genel sekreter ile belediye ve bağlı kuruluşlarında yöneticilik sıfatı taşıyan personelin yönetim ve denetim kurullarında görev alabileceğini düzenleyen hükümlere dikkat çekildi. Sayıştay, belediyenin pay sahibi olduğu şirketlerde idarenin yalnızca belediye başkanı, genel sekreter ve yöneticilik sıfatını taşıyan personel aracılığıyla temsil edilmesi gerektiği sonucuna vardı.
Kamu idaresi bu bulguya katılmadığını belirtirken ilerleyen süreçte yapılacak görevlendirmelerde uygulama birliğinin sağlanması için gerekli hassasiyetin gösterileceğini bildirdi.
