İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin önceki döneminde hayata geçirilen ve eski Başkan Tunç Soyer'in tutuklu yargılandığı kooperatif davalarına ilişkin tartışmalar sürerken, Soyer'in avukatı, eski hakim Murat Aydın yargılama sürecine ve davanın seyri ile paralel olarak ilerleyen siyasi gelişmelere ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Gazeteciler Ender Aldanmaz ve Berivan Kaya’ya konuşan Av. Murat Aydın, kooperatif davalarının hukuki olmaktan çok siyasi ve ideolojik bir hesaplaşmanın parçası olduğunu savunarak, yargılama sürecindeki uygulamalara ve hazırlanan iddianamelere eleştiriler yöneltti. Kooperatif modeli üzerinden yalnızca bir belediye yönetiminin değil, kamucu bir anlayışın da hedef alındığını öne süren Aydın, davaların en büyük kaybedeninin halk olduğunu söyledi.
İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay'ın AK Parti'ye geçişinin ardından belediyenin kooperatif davasına müdahil olma talebini de değerlendiren Aydın, belediyenin daha önce mahkemeye kamu zararı bulunmadığı yönünde yazı gönderdiğini hatırlatarak bu tutum değişikliğinin siyasi olduğunu belirtti.
Savcılığın iddianamelerine, Sayıştay raporundaki tespitlere ve Tunç Soyer'in tutukluluğuna ilişkin değerlendirmelerde bulunan Aydın, kooperatif davalarının İzmir'deki kentsel dönüşümün geleceği açısından da ağır sonuçlar doğuracağını savundu.
KOOPERATİF DAVALARININ EN BÜYÜK KAYBEDENİ HALK OLMUŞTUR
-İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin önceki döneminde hayata geçirilen kooperatif modeli, kentsel dönüşümde kamu yararını önceleyen alternatif bir yöntem olarak sunulmuştu. Ancak modelin bazı uygulamaları ceza davalarının konusu haline geldi. İzmir’deki konutların yüzde 60’ının çürük olduğu bir ortamda kooperatif modeli yara aldı mı? Bu davalar İzmir'de kentsel dönüşümün alternatif modellerinden birine duyulan güveni de ortadan kaldırdı mı?
Siyaset bazen sloganlarla, nutuklarla falan yapılıyor ama sonuçta sizin siyasi tutumunuzu belirleyen bazı turnusol kâğıdı olabilecek işler vardır. Türkiye'de 90'larda üretilen konutların kabaca yüzde 30'u kooperatifler eliyle yapılıyordu. Bugün bu oran yüzde 1. Yüzde 1'in de altında hatta. Kamunun payı da çok düştü TOKİ'lere rağmen. Yüzde 7'lere düştü kamunun payı.
Siyaset dediğiniz şey mülkiyetin ve paranın paylaşılması hikayesidir yani nihayetinde. Siyaset çok karmaşık bir şey değil. İki soruya cevap arar. Parayı kimden alacağız ve bu parayı nereye harcayacağız? Buna cevap arar.
Peki kalan inşaatları kim yapıyor? Müteahhit yapıyor. Kendi sermayesini kullanarak üretip satıyor, yap-satçılık yapıyor. Kendi sermayesi olmadığında bir finansman modeli arıyor. Finansman modeli konusunda da iki seçeneği var. Ya gidecek bankadan kredi çekecek, o krediyi kullanarak yap-sat yapacak. Ya da arsa sahibiyle üretimi bölüşecek. Yani arsa sahibine sen arsayı ver ben yapayım diyecek. Yüzde 50'sini, 40'ını sen al diye yapacak.
Üçüncü yol ise arsa sahibiyle bölüşmeye karar verdiğinde de yine finansmana ihtiyacı olacak. Demiri, çimentoyu vs alacak. Ya kendi sermayesinden kullanacak. Ya da yine bankaya gidecek. Bir konut müteahhit eliyle yapıldığında müteahhidin kendi kârı, arsa sahibinin kendi kârı ve bankanın kullandığı, kullandırdığı finansmanın, paranın kendi kârı olacak. Üç kâr eklenecek buna. Bir de inşaatın kendi maliyeti olacak. Dört maliyet çıkacak.
KOOPERATİF SİSTEMİNDE 4 OLAN MALİYET 1’E DÜŞER
Kooperatif ise bunu bir maliyete indiriyor. Sadece inşaatın maliyetini indiriyor. Arsayı da kooperatif olarak alırlar. Aralarında para toplayarak kredi kullanmadan her ay belli bir parayı ödeyerek yani tasarruf yaparak finansmanı sağlarlar ve bu finansman sonucunda da yapıyı bitirirler. Dolayısıyla bir bina kooperatifi ile bittiğinde kabaca yüzde 25-30 civarında daha ucuza mal ediliyor. Tabii kooperatif iyi işliyor, kötü işliyor, uzun bitiyor, çabuk bitiyor bunlar ayrı konular. Normal işleyen bir sistem olarak düşünüyorum.
SAĞCILIĞIN KOOPERATİFE KARŞI ÇIKMASI BOŞUNA DEĞİL
Kooperatif meselesinde kim kaybediyor? Yüklenici müteahhit kaybediyor. Banka bu konuda gelir elde edemiyor. Mevduat olarak topladığı parayı satamıyor. Sol siyasetin kullandığı jargondan söylersek üretilen artı değer kooperatif üyelerinde kalıyor. Sağcılığın kooperatife karşı çıkması boşuna değil. Çok ideolojik bir yerden karşı çıkıyorlar. Kooperatif deyince akıllarına komünizm gelmesinin sebebi bu. Çünkü kooperatif modeli üretim kooperatiflerinde üreticiyi, tüketim kooperatiflerinde tüketiciyi, yapı kooperatiflerinde de yapı sahiplerini koruyan, orada oluşan karı vatandaşta bırakan bir modeldir.
O yüzden İzmir'de bu kooperatif modelinin çalışması halinde muazzam bir sermaye ve kar değişimi yapılacaktı. Ve bu çok büyük riskti onlar için. Bu riski mahkum etmek istediler. Bazıları ideolojik bilinçle bazıları da refleksleriyle yaptı. Büyükşehir Belediyesi'ne, Cumhuriyet Halk Partisi'ne, Tunç Soyer'e karşı duydukları karşıtlık üzerinden yaptılar. Kooperatif davalarının en büyük kaybedeni halk olmuştur. Tunç Soyer cezaevindedir, yakınları üzgündür. Ama onlar bitecek. Çünkü bir suç olmadığı görünecek ortada. 1000 sayfalık iddianamede sadece 11 satır Tunç Soyer anlatılıyor. Diğer iddianame 700-800 sayfa, 12 satır Tunç Soyer anlatılıyor. Oradan bir şey çıkmayacak hukuki olarak.
Ama bu tartışma hem ülkenin hem kentin güvenliği hem de yapı güvenliği ile ilgilidir. Bizde kentsel dönüşüm ya da depreme dayanıklı konut meselesi sadece İzmir'in meselesi değil ki. Bakın Marmara'da büyük bir deprem olduğu takdirde ülkenin siyasi bağımsızlığı tartışma konusu olacak. Şubat büyük depremlerinin olduğu bölge 11 kenti etkiledi. Türkiye gayri safi milli hasılasının yüzde 7.6'sını üreten bir bölge orası. Bu depremin İstanbul'da olduğunu düşünün. Türkiye gayri safi milli hasılasının, üretimin yüzde 50'den fazlasının yapıldığı bir hattan bahsediyoruz. Devletin oraya erişmesi haftalar sürer ki bakın Şubat depreminde yaşanılanlar ortada. O yüzden depreme dayanıklı konutu nasıl yapacağız sorunu bu. Herkes sonuçta kooperatif yapamayacak. Bazıları yap-sat da satın alacak. Param var alıyorum diyecek. Kooperatife girip 4 sene sonra alacağıma gider alırım diyecek. Kooperatif de olur, müteahhit de olur, TOKİ'de olur. Binlerce, on binlerce, yüz binlerce konuta ihtiyacı var Türkiye'nin.
Dolayısıyla kooperatif davaları ile sorunları giderilecek bir modeli öldürülmeye çalışıldı. Bundan sonra çok zor.
KOOPERATİF DAVASI İLE SADECE BİR DÖNEM DEĞİL BİR İDEOLOJİ YARGILANIYOR
-Cümlenizin başında mülkiyetin ve paranın paylaşılmasının önemine değindiniz. Ve kooperatif meselesine bakışın da aslında ideolojik olduğundan bahsettiniz. Buradan hareketle kooperatif davası ile bir dönemin yönetim anlayışı mı yargılanıyor sorusunu yöneltelim.
Bence bir ideoloji yargılanıyor. Sol, sosyal demokrat olmak sizin üretim ilişkilerinize nasıl baktığınızla kamucu politikalara nasıl baktığınızla veya işte işçi haklarına nasıl baktığınızla ilgilidir. Sosyal demokrat olmak, solcu olmak, Atatürk'le ilgili sözler söylemek ya da devrimci marşlar söylemekle olan bir şey değildir.
Eğer dünyaya sol-sosyalist pencereden bakıyorsanız HABAŞ Demir çelik'te 50 yıllık teknolojiyle o işçileri orada öldürmezsiniz. Türkiye'de demir-çelik üretimi 1950'lerin, 60'ların teknolojisiyle yapılıyor. Yahu HABAŞ'ın kurucusu orada iş kazasında ölmüş. Mesele üretim ilişkilerine nasıl baktığınızda alakalı… O yüzden sadece bir dönem değil bir ideoloji, bir üretim ilişkisi, bir yaklaşım yargılanıyor.
SOYER, TÜRKİYE'DE SOLCULUĞU SÖZDE VE SLOGANDA BIRAKMAYAN BİR İŞ YAPTI
Tunç Soyer bu konuda bir ön almış kişi olarak sembol. Bazıları ‘Tunç Soyer'e bu kadar niye taktılar?’ diyor. Çünkü Tunç Soyer, Türkiye'de solculuğu sözde ve sloganda bırakmayan bir iş yaptı. O yüzden onunla mücadele ediliyor. O yüzden ona tavır alınıyor. Soyer 5 yıllık döneminde 5 kere, 10 kere kentsel dönüşümü ihaleye çıkarırdı. Giren yok kardeşim ne yapalım derdi. 15 yıl böyle gitti zaten. Türkiye'de kamuda bir şey yapmamanın bir cezası yok. Bir şey yapmadığınız zaman başınıza bir şey gelmiyor. Bir şey yaparsanız size soru soruluyor. Bir şey söylerseniz ve o da kurulu düzene alışılagelmiş üretim ilişkilerine karşı bir şey oluyor.
Bu konu dünyaya nasıl baktığınız ile ilgili bir konu. Sağlığı bir kamusal hizmet olarak mı görüyorsunuz? Yoksa bir sektör olarak mı görüyorsunuz? Eğitimi bir kamusal hizmet olarak mı görüyorsunuz? Bir sektör olarak mı görüyorsunuz? Devleti düzenleyici, denetleyici bir kurum olarak mı görüyorsunuz? Buradan hareketle kooperatif davalarında bir yönetsel anlayış, bir ideolojik düşünce yargılanıyor. O yüzden kaybedeni halk oldu. Artık herkes bundan uzaklaştı.
Bir dönem kooperatifler çok revaçtaydı. Sonra kötü kooperatif yöneticileri, dolandırıcılıklar oldu, bilmem neler oldu. Kooperatifler uzun yıllar sürdü. Sonra bankalar uzun vadeli kredileri açmaya başladılar. İnsanlar artık kooperatife girmek yerine uzun vadeli kredi kullanmaya başladılar.Burada kazanan bankalar oldu. İzmir'in civarında gördüğünüz 20 yaşından büyük bütün yazlıklar kooperatiftir. O kooperatifler olmasaydı sıradan ortalama memurlar yazlık sahibi falan olamazdı. Babalarımızın kuşağının Bostanlı'da, Karşıyaka'da evi varsa kooperatiftir. Bir polis memuru bugün Karşıyaka'da ev alabilir mi? O gün kooperatif ile alıyordu.
BAŞSAVCILIK, SEVGİLİYE WHATSAPP'TAN MESAJ YAZAR GİBİ BASIN MENSUPLARINA MESAJ GÖNDERDİ
-Kooperatif meselesi ile ilgili üç ayrı dava süreci bulunuyor. İlk davadan tahliye çıktı. 18 Kasım’da Gaziemir kooperatifine ilişkin bir dava görülecek. Diğer davada iddianame iade edildi, süreç yeniden ele alındı ve 4 Aralık gününe dava tarihi verildi. Tunç Soyer ve arkadaşlarının tutukluluk hali sürüyor. “Yedeğin yedeği tutuklama” olarak bilinen davada savcılık makamı iddianamenin yetersiz olması nedeniyle iade etti. Hızlıca iddianamenin yeniden kabulü dikkat çekiciydi. Bu süre zarfında dosyada neler değişti?
Dosyada hiçbir şey değişmedi aslında. Bu dava ilk açılan ve kimsenin tutuklu kalmadığı 23,5 Ağır Ceza’da şu an. 23.5 Ağır Ceza diyorum çünkü 23. Ağır Ceza’nın ikinci heyetini kurdular. Bu dosya için özel heyet kurdular. Sonra da bu heyeti 24 Ağır Ceza yaptılar. Son dosya diğer dosyaların kopyala yapıştır hali. Benzeri davaları bir daha açtılar. yani. Bir kere bu hukuka aykırı. Bir kişi bir fiilden dolayı bir kere yargılanır. Hatta bir kısmı için daha önceden verilmiş takipsizlik ve beraat kararları var. Biz o takipsizlik kararını ortaya çıkarıp açıklayınca başsavcılık, Basın mensuplarına WhatsApp grubu var anladığım kadarıyla oradan bilgilendirme yazısı göndermiş. Bir kere o yazıyı kimin yazdığı belli. Devletin bir organı antetli kâğıdıyla ve altında unvanı olan bir açıklama yapar. Sevgiliye WhatsApp'tan mesaj yazar gibi basın mensuplarına mesaj mı gönderilir? O mesajı yazan kim diye sorsam siz de bilmiyoruz dersiniz. Kim olduğu belli değil. Hayalet. Başsavcılık adına konuştuğunu varsaydığımız bir kişi. Kim? Başsavcılığın basın sözcüsü var. Basın birimi var. WhatsApp'tan mesaj yazmak nedir ya?
BAŞSAVCILIK BASINA ÇEKTİĞİ WHATSAPP MESAJI ÜZERİNDEN SANIK MÜDAFİLERİNE CEVAP VERİR Mİ YA?
Biz bir açıklama yapıyoruz. Diyoruz ki aynı eylemle ilgili daha önce başsavcılık takipsizlik kararı verdi. Diyorlar ki o eylemle ilgili vermedik. Orada suç başkaydı, burada suç başka. Öyle mi? Takipsizlik kararında İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin bu konuyu İZBETON’a devretmesi, İZBETON'un da kooperatiflere devretmesi hukuka uygundur diyor. Şimdi yargılanan konu ne? Bu mesele yargılanıyor. O dönem ben Büyükşehir'de grup başkan vekiliyken MHP ve AK Partili meclis üyeleri Gazişehir üzerinden bu konuyu gündeme getirdiler. Suç duyurusunda bulundular. O suç duyurusu üzerine bu takipsizlik kararı verildi. Ben de mecliste söyledim. Siz suç duyurusunda bulundunuz. Başsavcılık bu yapılan işlerin hukuka uygun olduğunu söylüyor diyor dedim. Şimdi aynı başsavcılık bu konudan dört dava çıkardı. Bunu söylüyoruz. WhatsApp'tan mesaj atıyorlar. WhatsApp'tan mesaj atacağınıza duruşmaya gelin, duruşmada söyleyin söyleyeceğinizi. Öyle şey mi olur? Devlet ciddiyeti denen bir şey var. Başsavcılık açıklama yapacaksa başsavcılık basın üzerinden yapar. Basına çektiği WhatsApp mesajı üzerinden sanık müdafilerine cevap verir mi ya? Bu ilk defa olan bir şeydi. Sanık müdafisiyiz biz. Sanık müdafiine cevap veriyor başsavcılık. Bana cevap yazma, mütalaa ver duruşmada. 11 aydır beklettiğin iddianameyi yazsaydın bana cevap vereceğine…
HAKİM OLARAK BÖYLE BİR İADE YESEYDİM 10 GÜN ADLİYEYE GİDEMEZDİM, DALGA GEÇERLERDİ BENİMLE
30 Aralık'ta tutuklandı Tunç Soyer ikinci dosyadan dolayı. Duruşması 18 Kasım'da yapılacak. 11 ay sonra. 10 ay dosyayı ellerinde tuttular. Öbür dosyayı 9 ay ellerinde tuttular. Ve öyle kötü bir iddianame yazdılar ki 11. Ağır Ceza Mahkemesi o iddianameyi onlarca sebep sayarak iade etti. İddianamenin iadesi kararı ne demek biliyor musunuz? Siz hiçbir soruşturma falan yapmamışsınız. Becerememişsiniz. Benim önüme atmışsınız. Alın iddianamenizi, başınıza çalın demek. Ben bir savcı olarak böyle bir iade kararı yeseydim, 11 ay elimde tuttuğum bir iddianame böyle iade edilseydi vallahi bir hafta 10 gün adliyeye gelemezdim yani. Her gören benimle dalga geçerdi yani. ‘Sen nasıl iddianame yazıyorsun?’ derlerdi. Ama yazabildiler. Yazmakla yetinmediler. O iadeye itiraz ettiler. 12. Ağır ceza, 2'ye karşı 1 oyla itirazı kabul etti ve dosya iyi tekrar 11. Ağır Ceza’ya döndü. Neyse ki döndü. Biz bütün hukuksuzluğuna rağmen bundan da memnun memnunuz. Düştüğümüz duruma bak. Hukuksuz, yanlış bir karardan memnun olmak durumunda kaldık. Çünkü döndüğü için duruşma açılacak. Yoksa biz daha 10 ay savcılıkta sürünürdük.
SAHTECİLİKTEN YARGILANILIYOR AMA HANGİ BELGE SAHTE BELLİ DEĞİL
Mesela sizi resmi belgede sahtecilikle suçluyorlar. Hangi belgenin sahte olduğunu size söylemiyorlar. Bunu 10 ay boyunca biz söyledik. Kimse bizi dinlemedi. Mahkeme söyledi en sonunda. ‘Hangi belgenin sahteciliğinden dava açtın kardeşim? Onu söyle’ dedi. Bu neye benziyor biliyor musunuz? Bir hakim size soruyor diyor ki: ‘Öldürme ile birisi kasten öldürme suçundan tutuklanmanız isteniyor. Ender Bey savunmanızı yapın’ diyor. Sizin ilk sorunuz ne olur? ‘Kimi öldürdüm?’ Kimi öldürdüğünüz belli değil. Kimi öldürdüğünüzü söylemeden öldürme suçundan yargılandığınızı düşünün. Böyle şey olur mu?
Kimilerinin siyasi ve bürokratik emellerine, kariyer planlarına yargısal süreçler araç kılınmak isteniyor. Başka bir anlamı yok bunun. İşte bakın transferlere, belediye başkanının transferlerine. İzmir'de bir operasyon daha oldu. Büyükşehir'in önceki dönem genel sekreteri gözaltına alındı. Herhâlde Cemil Tugay'ın neden AK Parti'ye transfer olduğu anlaşılmıştır bu gözaltıdan sonra.
CEMİL TUGAY AK PARTİ'YE TRANSFER OLUNCA MI AKLINIZA GELDİ?
-Büyükşehir bahsi açılmışken kooperatif davasında İzmir Büyükşehir Belediyesi "Kamu zararımız yoktur" demesinin ardından transfer sonrası süreçte yeni bir hamle yaptı. “Kamu zararına uğradık” diyerek mahkemeye başvurdu. Bununla ilgili düşünceleriniz neler?
İzmir Büyükşehir Belediyesi ilk davaya mahkemenin sorması üzerine bizim zararımız yok diye yazı gönderdi. Resmi bir yazı bu. Son duruşmada AK Parti'ye transferden dolayı suçtan zarar gördük. O yüzden biz bu davaya müdahil olmak istiyoruz diye dilekçe gönderdiler. İzmir Büyükşehir Belediyesi, 150 küsur yıllık kurum, kendi yazdığı yazıyı yok sayarak biz bu suçtan zarar görme ihtimalimiz var. O yüzden davaya müdahil olmak istiyoruz dediler. Bir kamu kurumu yalan söyleyemez, kurum yorum yapmaz. Eksik söyler ama yalan söyleyemez. Devletin bir kurumu yalan söyleyemez. Duruşmada suçtan zarar görmediğini resmi olarak bildiren bir kurumun sonra zarar gördüm diye davaya müdahil olamayacağını söyledik. İzmir Büyükşehir Belediyesi açıklama yaptı. Bu rutin bir iştir. Biz bütün dava süreçlerini takip etmek için bunu yapıyoruz. Peki bugüne kadar neden başvurmadınız? O davanın ilk duruşması 2025 yılının Eylül ayında oldu. Cemil Tugay AK Parti'ye transfer olunca mı aklınıza geldi?
Büyükşehir’in davaya müdahilliği ile şöyle bir durum da oluştu. Cemil Tugay yönetimindeki İzmir Büyükşehir Belediyesi’nde halen daire başkanı olarak birlikte çalıştığı bürokratlar dahil olmak üzere o kişilerin suç işlediğini iddia ederek cezalandırılmasını talep ediyor ve hala orada daire başkanı olarak çalışıyor o kişilerle. Ne diyeyim ben buna? İzmir Büyükşehir Belediyesi diyor ki, şu şu şu şu kişiler suç işlemiştir, cezalandırılmalıdır diyor. Ama o kişilerle de çalışmaya devam ediyor. Bunun neden olduğu belli değil mi? Cemil Tugay AK Parti'ye geçmeseydi bu idare dilekçesini görecek miydik biz? Görmeyecektik. Görmedik zaten bir sene boyunca. Ondan sonra bu dilekçeyi veriyor. Biz bunu söyleyince de cevap veriyor. Bu rutin bir uygulamadır. Günaydın derler o zaman adama. 11 ay sonra mı aklınıza geldi? 12 ay sonra mı aklınıza geldi? 2025 yılının 19 Eylül'ünde ilk duruşması yapıldı dava. O gün vermeliydiler o dilekçeyi. O dilekçeyi vermedikleri gibi zararımız yok diye yazı gönderdiler mahkemeye. Evet. Biz burada siyaset yapılıyor dediğimizde bozuluyor arkadaşlar.
DAVA BAŞTAN SONA SİYASİ, İŞARET FİŞEĞİ İSTANBUL’DAN!
Buradan hareketle kooperatif davasını hukuki bir süreç olarak mı yoksa İzmir'de yaşanan siyasi gelişmelerle birlikte mi okumamız gerekiyor?
Bu dava başından sonuna bütün süreciyle siyasi. Sebebi de şu; Akın Gürlek, İstanbul Başsavcısı iken İstanbul'da bir sürü operasyon ve soruşturma yürütürken çeşitli yerlerde çeşitli yargı ortamlarında, yargı mensuplarının bulunduğu ortamlarda "Bir tek ben mücadele ediyorum. Başka kimsenin kılı kıpırdamıyor" dedi. O sırada sadece İstanbul'da soruşturma yapılıyordu.
Onun üzerine İstanbul, İzmir ve Antalya harekete geçti. İzmir'in elinde yapabileceği bir şey yoktu. Çünkü suç olacak bir şey yoktu. 2 yıl boyunca, 3 yıl boyunca Şenol Aslanoğlu'nun önce kooperatif başkanı, sonra CHP il başkanı olması nedeniyle köpürtülen bir kooperatif tartışması vardı. Onu aldılar, pulladılar. Sabaha karşı operasyonlarıyla, gözaltı görüntüleriyle, bilmem neleriyle önümüze koydular. Şimdi bu fon dolandırıcıları ile ilgili bir şey söylediğimizde arkadaşlar lekelenmeme hakkından bahsediyorlar. Tunç Bey’in lekelenmeme hakkı yok muydu arkadan görüntüsünü çekip basına verdiklerinde. Bir kadının geceliği ile kapıda görüntüsünü çekip basına servis edildiğinde lekelenmeme hakkı, özel hayatın gizliliği yok mu o kadın için? Fatma Betül Hanım'ın mı var sadece özel hayatında lekelenmeme hakkı. Bu tabii ki siyasi bir süreç. Burada hukukun hiçbir yeri yok. Bu davaların hiçbirisi bırakın tutuklamayı, bırakın davayı. Hani diyorlar ya çağırsalardı ifadeye gelirlerdi. Çağıramazlardı bile. Çünkü çağırmak için bile gereken şüphe yok ortada. Defalarca incelenmiş, onlarca defa tartışılmış.
YARGILANMASI GEREKENLER BİLİRKİŞİ YAPILDI
Davayı da şöyle açtılar. Eğer bir haksızlık, bir hukuksuzluk var ise kooperatifin içerisinde o kooperatifi denetleyip hukuka aykırılığı ortaya çıkarması gereken Çevre Şehircilik İl Müdürlüğünün denetim elemanlarıdır. O denetim elemanları dosyada bilirkişi oldu. Yani soruşturulması gereken kişiler bilirkişi yapıldı. Ve o bilirkişi raporuna dayanarak davayı açtılar. Kooperatiflerin hepsi genel kurullarını yaptı. Hepsinde Çevre Şehircilik Müdürlüğü’nün temsilcisi genel kurulda hazırdı. Hepsinin önünde oldu bütün o işlemler. Bütün kayıtlar Çevre Şehircilik'in kullandığı kooperatif bilişim sisteminde var. Hiçbir hukuka aykırılık yok. Sonra döndüler bunlar hukuka aykırı mı değil mi diye baktılar. Onu denetlemesi gereken insanlara bilir kişilik yaptırdılar. Sadece 6 gün denetim kurulu üyeliği yapan kişi 5 aydır, 6 aydır tutuklu. 6 gün denetçiliği var bakın. Ve kooperatifin en başındaki 6 gün. Hiçbir işlemin olmadığı dönem. Kuruluş aşaması. 6 günlük denetçi cezaevinde. Ama Çevre Şehircilik Müdürlüğü’ne ‘kardeş bu kadar şey olurken siz neredeydiniz?’ diyen yok. O yüzden siyasi.
SOYER’İN TUTUKLULUĞU İLE İLGİLİ TEK DELİL YOK
Peki şu an Tunç Bey'in yargılanması ve tutuklanması meselesi ile ilgili somut tek bir delil var mı?
Yok. İddianamenin söylediği şeyi söylüyorum. Kooperatifte bazı hukuka aykırılıklar ve yolsuzluklar olmuş. Tunç Soyer insanlara "Arkadaşlar, kentsel dönüşüm için kooperatif modeli diye bir model var. Gidin kooperatife üye olun" demiş. Ki bunu da demedi. Kooperatif modelini anlattı. Üye olup olmamayla ilgili hiç kimseyi tanımıyor. Hiç kimseyi yönlendirmedi. Böylece orada işlenen suçlara iştirak ettiği belirtiliyor.
“ERDOĞAN TOGG KURULSUN” DEDİ, TOGG’DA YOLSUZLUK OLSA ERDOĞAN MI YARGILANACAK?
Şimdi TOGG otomobillerinden örnek verelim. Sayın Cumhurbaşkanı dedi ki ‘ben yerli otomobil yapacak babayiğit arıyorum’ Bunun üzerine babayiğitler bulundu. TOGG otomobilleri ürettiler. İyi de oldu. Devlet ona destek verdi, teşvik verdi, üretildi. Şimdi TOGG’da bir yolsuzluk olsa Sayın Cumhurbaşkanını mı sorumlu tutacağız? Cumhurbaşkanına haydi kimse erişemeyecek de onların yolunu açan, işlemlerini yapan Sanayi ve Ticaret Bakanı'na mı suç atfedeceğiz? Ceza hukukunun temel prensibi suç ve ceza bireyseldir. Birisi bir yolsuzluk yapmışsa ona gidersin ceza verirsin. Soyer’e bu kooperatif düzenini kurmak suretiyle orada yapılan yolsuzluklara zemin hazırladın diyorlar. İddia bu kadar. O yüzden 11 satır zaten. 11 satır yüzünden 11 aydır cezaevinde. Hepsi bu.
SAYIŞTAY’IN TESPİTİ YARGILAMAYI GEREKTİREN BİR ŞEY
Son Sayıştay raporunda kooperatif meselesine ilişkin değerlendirmeler bulunuyor. Bu bölümde kooperatifler inşaatı sebebiyle kamu zararının oluştuğu, kamu zararının da kişilere ödetilmesi yani idarecilere ödetilmesi ile ilgili bir değerlendirmeler gördük. Sayıştay raporunun yaptığı tespiti ve değerlendirmeyi nasıl yorumlarsınız?
Sayıştay raporu konusunu bazen yanlış anlıyoruz. Birincisi, idarenin daha iyi, daha verimli, daha düzenli olması için tavsiyeler olan bölümü vardır. Denir ki bunu şöyle yaparsanız daha iyi olur. Böyle yaparsanız daha standart olur. Bu idarenin işleyişini iyileştirmek için yapılan önerilerdir.
İkincisi, kimi hatalar, usul hataları, kural hataları yapılmıştır. Bunların düzeltilmesi, var ise bunlarla ilgili zararların giderilmesi istenir.
Üçüncüsü, suç sayılan fiiller vardır. Bu üçüncüyü göremezsiniz kamuoyunda. O yayınlananda bu üçüncü yani suçla ilgili kısım yoktur. Çünkü onu ayırır. Savcılıklara suç duyurusunda bulunulur. Soruşturma gizli olacağı için savcılığa gider o. Savcılık soruşturmayı yapar, iddianameye dönerse görürüz biz onu. Diğer ikisini görüyoruz.
Bu ne demek? Raporlardakiler ya geliştirme ile ilgili tavsiye niteliğinde olanlar ya da usul harcamalar nedeniyle zararların giderilmesi gerekendir. Tavsiyelerle ilgili bir sorun yok. İdare bu tavsiyeyi dikkate alır, almaz. Genelde de alır. Düzeltir davranışını. Rücularla ilgili de o rapor yazıldığında bitmez. İlgili kişiye sorulur. Sizin hakkınızda sizin yaptığınız işlemlerle ilgili böyle bir iddia var denir. Bunun üzerine o kişi izahat verir. O izahat tekrar Sayıştay'a gider. Sayıştay raporunu belki düzeltir. Düzeltmedi mi? Sayıştay dedi ki benim tespitim doğru. Bunun üzerine Sayıştay aynı zamanda bir mahkemedir. Sayıştay yargısına başvurur kişi. Der ki bu tespit doğru değil. Sayıştay ilgili dairesi yargıçlar üst mahkemesi, yani büyük yüksek mahkeme olarak bunu yargılar ve nihai kararı orası verir. Bunların hiçbiri yok daha. O yüzden tespitler doğrudur da demem, yanlıştır da demem. Eksiktir de demem, fazladır da demem. Bu bir tespit sadece.
Sayıştay raporunda tespit edilen hususları kaldıran, değiştiren, azaltan, arttıran kamu görevlisinin lehine aleyhine bir süreçtir bu. ‘Müfettiş tespit etti, öde bakalım paraları’ denen bir şey değil. Tespitlerin çok büyük kısmının hatalı olduğunu düşünüyorum. Ama sonuçta bu bir yargılamayı gerektiren bir şey.
TİCARET MAHKEMELERİNDE AÇILAN KOOPERATİF DAVALARINDA “ZARAR YOK” KARARI ÇIKTI
Hem geçen dönem mecliste hem şimdi mahkeme salonlarında bunu söylüyoruz; Diyoruz ki burada bir kusur, bir kamu zararı, bir kooperatif zararı var ise bu hukuk mahkemelerinde tartışılması gereken bir davadır. Ceza’da değil. Vatandaş ben zarara uğradım. Kooperatifi kötü yönettiğin için kooperatifimiz zarara uğradı. Demiri pahalı aldın. Vaktinde ya da sözleşmeyi doğru yapmadın diyerek dava açabilir. Ama bunlar ceza davasının konusu değildir. İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı’nın hiç konusu değildir.
Şimdi insanlar diyor ki: "Siz bir suç yok diyorsunuz ama bak bu kadar insan mağdur." Mağduriyet ne? Evlerini alamamışlar. Doğru. Bunu göz ardı eden ya da yok sayan yok ki. Bizim tartıştığımız konu şu: Bu bir suç mudur? Ağır Ceza Mahkemesi'nde görülen, tutuklu yargılanmayı gerektiren bir suç mudur? Suç ise soruşturma sorumlusu kimdir? Burada suç yok diyoruz biz. Nitekim kooperatifler bu daha bu iddialarıyla ilgili ticaret mahkemelerine de dava açtılar ve pek çoğunu kaybetti kooperatifler. Burada zarar yok dedi ticaret mahkemeleri. Bakın ticaret mahkemelerinden elde edemedikleri sonucu ceza davalarıyla elde etmeye çalışıyorlar. Anlatmaya çalıştığımız bu.
Hepsini birbirine karıştırarak önümüze bulamaç yaparak getiriyorlar ve o en başta anlattığım ideolojik tutum yüzünden kooperatif modelini mahkum etmek için yapılan bir süreçle karşı karşıyayız. Kooperatif davasının ne olduğunu, ne olmadığını anlamak isteyenler ‘hakikaten burada bir suç var mı, kim suçlu’ diye gerçekten merak edenler sağdan soldan bilgi toplamalarına gerek yok. Gelsinler duruşmaya. Duruşmayı izleyip oradan çıkarken ‘bunlar da neler yapmış’ diyen bir kişi olmadı.
