EGEDESONSÖZ - İzmir’in Dikili ilçesinde Cumhuriyet döneminin önemli kamusal yapılarından biri olan eski Halkevi binası için yıkım süreci başladı. Günümüzde Dikili 1 No'lu Aile Sağlığı Merkezi olarak kullanılan tarihi binanın yerine yeni bir sağlık tesisi yapılması için İzmir İl Sağlık Müdürlüğü tarafından ihale süreci başlatıldı.
Dikili İlçe Sağlık Müdürü Dr. Nihat Duran imzalı yazıyla, İsmetpaşa Mahallesi'ndeki binanın 31 Aralık 2026 tarihine kadar boşaltılarak yıkıma hazır hale getirilmesi istendi.
İzmir İl Sağlık Müdürlüğü, mevcut binanın bulunduğu 33 ada 14 parselde Dikili 1 No'lu Merkez Aile Sağlığı Merkezi (9 AHB) ve 112 Acil Sağlık Hizmetleri İstasyonu'nu kapsayan yeni bir bina inşa edilmesi için ihaleye çıkıyor. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 19'uncu maddesi kapsamında açık ihale usulüyle gerçekleştirilecek ihale, 30 Kasım 2026 tarihinde saat 10.30'da yapılacak.
MİMARLAR ODASI'NDAN TESCİL BAŞVURUSU
TMMOB Mimarlar Odası İzmir Şubesi, tarihi binanın yıkılmasına karşı çıkarak yapının korunması için harekete geçti. Oda, hazırladığı rapor doğrultusunda binanın 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmesi için başvuruda bulundu.
Yapının tarihsel ve mimari değerlerine dikkat çeken Mimarlar Odası, ihale dosyasındaki teknik belgelerin incelenmesi sonucunda ciddi eksiklikler ve tutarsızlıklar tespit edildiğini açıkladı.
DEPREM HESAPLARINDA İSTANBUL KOORDİNATLARI
Mimarlar Odası'nın açıklamasında, ihale dosyasındaki deprem hesaplarında yapının bulunduğu yerle uyuşmayan koordinatların kullanıldığı belirtildi. Betonarme, çelik çatı, sundurma ve su deposuna ilişkin hesap raporlarında yapı konumu Dikili olarak gösterilirken deprem parametrelerinin belirlenmesinde İstanbul'a ait koordinatların kullanıldığı öne sürüldü.
Açıklamada ayrıca zemin sınıfının ZF olarak tanımlanmasına rağmen bu sınıf için gerekli sahaya özel zemin davranış analizinin ihale belgelerinde bulunmadığı, zemin iyileştirme projesine dayanak oluşturan zemin etüt raporunun da dosyada yer almadığı ifade edildi.
YIKIM DOSYASINDA RÖLÖVE VE ASBEST BELGESİ YOK
Oda, yıkılması planlanan tarihi binaya ilişkin rölöve, yıkım planı, yıkım metrajı ve asbest tespit belgelerinin de ihale dosyasında bulunmadığını savundu. Tapu kayıtlarında kâgir olarak tanımlanan yapının yıkım kalemlerinin ise betonarme yapı üzerinden düzenlendiğine dikkat çekildi.
Bu eksikliklerin yalnızca ihale belgelerindeki biçimsel sorunlar olmadığını belirten Mimarlar Odası, söz konusu durumun yapım ve yıkım güvenliği, uygulama projelerinin yeterliliği ve kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından sonuçlar doğurabileceğini kaydetti.
Açıklamanın tamamı şu şekilde:
CUMHURİYET’İN TOPLUMSAL BELLEĞİNİ KORUMAK TÜM KURUMLARIN VE YURTTAŞLARIN ORTAK SORUMLULUĞUDUR!
DİKİLİ HALKEVİ KORUNMALI, KAMUSAL YAŞAMA YENİDEN KAZANDIRILMALIDIR
İzmir’in Dikili ilçesinde, Cumhuriyet döneminin önemli kamusal yapılarından biri olan ve günümüzde Dikili 1 No.lu Aile Sağlığı Merkezi olarak kullanılan Eski Halkevi Binası’nın yıkılarak yerine yeni bir sağlık tesisi yapılmasının planlandığı öğrenilmiştir. İzmir İl Sağlık Müdürlüğü tarafından 30 Kasım 2026 tarihinde gerçekleştirilmek üzere ilan edilen “Dikili 1 Nolu Merkez Aile Sağlığı Merkezi (9 AHB) + 112 ASHİ Yapım İşi” ihalesinin mevcut yapının yıkımını da kapsadığı anlaşılmaktadır.
TMMOB Mimarlar Odası İzmir Şubesi olarak, yapının tarihsel, mimari ve toplumsal değerlerinin korunması amacıyla hazırladığımız rapor doğrultusunda, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmesi için başvuruda bulunmuş bulunuyoruz.
Bununla birlikte, ihale kapsamında yayımlanan teknik belgeler üzerinde gerçekleştirdiğimiz incelemelerde, ihale hazırlık aşamasında mevcut yapının mimari ve kültürel özelliklerinin sağlıklı bir biçimde değerlendirilmediği anlaşılmış, ihale sürecinin sağlıklı biçimde yürütülmesini ve yapılması planlanan sağlık tesisinin güvenliğini doğrudan ilgilendiren ciddi eksiklikler ve tutarsızlıklar tespit edilmiştir.
Dikili Eski Halkevi’nin yıkılmasına karşı çıkışımız yalnızca bir yapının korunması talebi değildir. Bu talep, Cumhuriyet’in kamusal mirasına, kent belleğine, kültürel sürekliliğe ve kamusal kaynakların bilimsel esaslarla kullanılmasına sahip çıkma sorumluluğunun gereğidir.
Halkevleri, Cumhuriyet düşüncesinin toplumsallaştığı mekânlardır
1932 yılında kurulan Halkevleri, Cumhuriyet’in yalnızca yönetim biçimindeki bir değişiklikten ibaret olmadığını; eğitim, kültür, bilim ve toplumsal yaşam üzerinden gündelik hayatta karşılık bulması gereken bir dönüşüm anlayışını temsil etmiştir.
Okuma odaları, kütüphaneler, tiyatro ve müzik çalışmaları, konferanslar, kurslar ve kültürel etkinliklerle Halkevleri; eğitimin ve kültürün toplumun geniş kesimlerine ulaştırılmasında, yurttaşların kamusal yaşamla ilişki kurmasında önemli roller üstlenmiştir.
Halkevleri, Cumhuriyet’in halkçılıkve aydınlanma hedeflerinin yerel ölçekte mekânsallaştığı kurumlardır. Bu yapıların tarihsel değeri yalnızca mimari özelliklerinden değil, bilginin, kültürün ve toplumsal yaşamın ortaklaşa üretildiği kamusal mekânlar olmalarından kaynaklanmaktadır.
Bugün bu mirası korumak, geçmişin bütün siyasal ve toplumsal koşullarını yeniden üretmek değil; Cumhuriyet’in eğitim, kültür, eşitlik ve kamusallık alanındaki kazanımlarını daha demokratik, katılımcı ve kapsayıcı bir anlayışla geleceğe taşımaktır.
Dikili Halkevi, kentin yaşayan belleğidir
1940’lı yıllarda inşa edilmeye başlanan ve yapımı 1948 yılına kadar süren Dikili Halkevi Binası, mimar Cavit Tamkan ve ustabaşı Ali Altınel’in katkılarıyla hayata geçirilmiştir. Cumhuriyet’in ikinci Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün 8 Ağustos 1949 tarihinde ziyaret ettiği yapı, Dikili’nin Cumhuriyet dönemi toplumsal ve kültürel yaşamının önemli tanıklarından biridir.
Halkevlerinin 1951 yılında kapatılmasının ardından yapı kamusal işlevini kaybetmemiş; 1954 yılında sağlık merkezine dönüştürülmesine yönelik çalışmalarla birlikte sağlık hizmeti vermeye başlamıştır. Günümüzde de aile sağlığı merkezi olarak kullanılmaktadır.
Yaklaşık seksen yıldır kamusal hizmetlerle varlığını sürdüren bu yapı, Cumhuriyet’in kültür ve eğitim politikalarından kamusal sağlık hizmetlerine uzanan tarihsel bir sürekliliğin somut temsilcisidir.
Bir yapının kültürel miras niteliği yalnızca anıtsal özellikleriyle, yaşıyla ya da mimari üslubuyla ölçülemez. Toplumun ortak hafızasında edindiği yer, kent yaşamıyla kurduğu ilişki ve kuşaklar boyunca taşıdığı kamusal işlevler de korunması gereken temel değerlerdir.
Dikili Eski Halkevi Binası’nın yıkılması, yalnızca fiziksel bir yapının ortadan kaldırılması değil, Dikili’nin Cumhuriyet tarihiyle kurduğu mekânsal bağlardan birinin koparılması anlamına gelecektir.
İhale dosyasında ciddi teknik eksiklikler ve tutarsızlıklar bulunmaktadır
İzmir İl Sağlık Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilecek, 2026/2004067 ihale kayıt numaralı yapım işine ilişkin teknik dosyanın incelenmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:
Deprem hesaplarında yanlış konum bilgileri kullanılmıştır. Betonarme, çelik çatı, sundurma ve su deposuna ilişkin hesap raporlarında yapının konumu İzmir/Dikili olarak belirtilmesine rağmen deprem parametrelerinin belirlenmesinde İstanbul’a ait koordinatların kullanıldığı görülmektedir. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği uyarınca deprem etkilerinin yapının gerçek konumuna göre belirlenmesi zorunludur. Bu durum, özellikle deprem sonrasında da hizmet vermesi gereken bir sağlık tesisi açısından kabul edilemez bir teknik eksikliktir.
Zemin verileri ve hesaplar arasında belirsizlikler bulunmaktadır. Yapının zemin sınıfı ZF olarak tanımlanmasına rağmen, bu zemin sınıfı için gerekli sahaya özel zemin davranış analizine ihale belgelerinde rastlanmamıştır. Zemin iyileştirme projesi bulunmasına karşın buna dayanak oluşturan zemin etüt raporu da incelenen ihale dosyasında yer almamaktadır.
Yıkılması planlanan mevcut yapı yeterince tanımlanmamıştır. Tarihsel ve mimari değere sahip olan yapıya ilişkin rölöve, yıkım planı, yıkım metrajı ve asbest tespit belgeleri ihale dosyasında bulunmamaktadır. Üstelik tapu kayıtlarında kâgir olarak tanımlanan yapının yıkım kalemlerinin betonarme yapı üzerinden düzenlendiği görülmektedir.
Bu eksiklikler yalnızca ihale dokümanlarının hazırlanmasındaki biçimsel sorunlar olarak değerlendirilemez. Yapının deprem güvenliği, yıkımın niteliği, uygulama projelerinin yeterliliği, kamu kaynaklarının etkin kullanımı ve sağlık hizmetlerinin sürekliliği bakımından doğrudan sonuçlar doğurabilecek niteliktedir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62. maddesi kapsamında uygulama projelerinin tamamlanmasına ilişkin hükümler de dikkate alındığında, söz konusu eksikliklerin ihale öncesinde giderilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.Mevcut belgeler, ihalenin bu haliyle sürdürülmesinin hukuki ve teknik açıdan ciddi biçimde sorgulanmasını gerektirmektedir.
Sağlık hizmeti ile kültürel mirasın korunması birbirinin alternatifi değildir
Dikili’nin nitelikli, güvenli ve erişilebilir sağlık yapılarına ihtiyaç duyduğu açıktır. Ancak yeni bir sağlık tesisi yapılması gerekliliği, tarihsel ve kültürel değeri bulunan mevcut bir kamusal yapının yıkılmasını zorunlu kılmaz.
Kamusal yatırımlar, yalnızca yeni yapı üretimi üzerinden değil, mevcut yapı stokunun değerlendirilmesi, kültürel mirasın korunması, kaynakların etkin kullanılması ve kentlilerin ortak gereksinimleri doğrultusunda planlanmalıdır.
Eski Halkevi Binası’nın korunarak eğitim, kültür ve toplumsal etkinliklere yönelik yeniden kullanılması mümkündür. Yeni sağlık tesisi ihtiyacının ise mevcut yapıyı ortadan kaldırmayan alternatif yer seçimleri ve planlama kararlarıyla değerlendirilmesi gerekmektedir.
Cumhuriyet’in kültürel mirasını korumak ile halkın sağlık hakkını güvence altına almak arasında bir çelişki yoktur. Her ikisi de kamusal sorumluluğun ayrılmaz parçalarıdır.
İlgili idareleri sorumluluklarını yerine getirmeye çağırıyoruz
TMMOB Mimarlar Odası İzmir Şubesi olarak;
· Dikili Eski Halkevi Binası’nın yıkımını içeren karar ve işlemlerin iptal edilmesini, yıkıma yönelik tüm hazırlıkların durdurulmasını,
· 30 Kasım 2026 tarihinde yapılması planlanan ihalenin, tespit edilen teknik eksiklikler ve koruma süreci dikkate alınarak iptal edilmesini,
· Yapının 2863 sayılı Kanun kapsamında korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmesini ve tescil değerlendirmesi tamamlanıncaya kadar geri dönüşü olmayan müdahalelerin önlenmesini,
· Yapının tarihsel ve mimari özelliklerinin belgelenerek gerekli rölöve, restitüsyon ve restorasyon çalışmalarının gerçekleştirilmesini,
· Yapının Dikili halkının gereksinimleri ve katılımıyla belirlenecek eğitim, kültür, sağlık veya diğer toplumsal işlevlerle yeniden kamusal yaşama kazandırılmasını,
· Yeni sağlık tesisi ihtiyacının, mevcut kültürel mirası koruyan ve sağlık hizmetlerinin sürekliliğini güvence altına alan alternatiflerle değerlendirilmesini
talep ediyoruz.
İzmir İl Sağlık Müdürlüğünü, Sağlık Bakanlığını, ilgili yerel yönetimleri ve Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunu, yetki ve sorumlulukları doğrultusunda gerekli işlemleri gerçekleştirmeye davet ediyoruz.
Kentlerin tarihi, yalnızca büyük anıtların değil, halkın gündelik yaşamında yer etmiş kamusal yapıların da tarihidir. Cumhuriyet’in mirasını korumak, bu yapıların taşıdığı toplumsal değerleri geleceğe aktarmakla mümkündür.
Dikili Eski Halkevi Binası’nın yıkılmasına, kent belleğinin geri dönüşü olmayan biçimde ortadan kaldırılmasına ve kamusal kaynakların eksik projeler üzerinden kullanılmasına karşı çıkıyoruz.
Dikili Halkevi yıkılmamalı; korunmalı, restore edilmeli ve yeniden halkın ortak kullanımına kazandırılmalıdır.
TMMOB MİMARLAR ODASI İZMİR ŞUBESİ
48. Dönem Yönetim Kurulu
