Metehan UD/ EGEDESONSÖZ - İzmir'in Dikili ilçesinde 1940'lı yıllarda Halkevi olarak inşa edilen ve günümüzde aile sağlığı merkezi olarak kullanılan tarihi bina için yıkım kararı alındı.
Dikili İlçe Sağlık Müdürü Dr. Nihat Duran imzalı yazıyla, İsmetpaşa Mahallesi'ndeki binanın 31 Aralık 2026 tarihine kadar boşaltılarak yıkıma hazır hale getirilmesi istendi.
İzmir İl Sağlık Müdürlüğü, mevcut binanın bulunduğu 33 ada 14 parselde yeni sağlık tesisi yapılması için ihaleye çıkıyor.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 19'uncu maddesi kapsamında açık ihale usulüyle gerçekleştirilecek ihale, 30 Kasım 2026 tarihinde saat 10.30'da yapılacak. Proje kapsamında Dikili 1 No'lu Merkez Aile Sağlığı Merkezi (9 AHB) ile 112 Acil Sağlık Hizmetleri İstasyonu'nu içeren bir adet bina inşa edilecek.
Yeni tesisin yapılacağı parseldeki mevcut yapı ise sıradan bir sağlık binası değil. 1940'lı yıllarda Halkevi olarak inşa edilen ve Cumhuriyet döneminin ilçedeki kamusal yaşamına tanıklık eden tarihi bina, günümüzde aile sağlığı merkezi olarak kullanılıyor.
1940'LI YILLARDA İNŞA EDİLDİ, 1948'E KADAR ÇALIŞMALAR SÜRDÜ
TMMOB Mimarlar Odası İzmir Şubesi tarafından Kasım 2026'da hazırlanan "Dikili Eski Halkevi Binası Tescil Önerisi ve Kültürel Miras Değerlendirme Raporu"nda, yapının tarihsel geçmişine ilişkin dikkat çekici bilgilere yer verildi.
Rapora göre, 1940'lı yıllarda inşa edilen binanın yapım çalışmaları 1948 yılına kadar aralıklarla devam etti. Yapının inşaat sürecinde mimar Cavit Tamkan ve ustabaşı Ali Altınel'in görev aldığı belirtildi. Dikili'nin kıyı kesiminde konumlanan bina, dönemin kamusal mimarlık anlayışını yansıtmasının yanı sıra ilçenin kültürel ve toplumsal yaşamında da önemli bir mekân olarak değerlendirildi.
Raporda Halkevlerinin Cumhuriyet'in kuruluşunu izleyen dönemde ülke genelinde oluşturulan önemli kamusal kurumlardan biri olduğu hatırlatıldı. Eğitim, sanat, kültür ve spor faaliyetlerinin gerçekleştirildiği bu kurumların toplumsal katılımın geliştirilmesinde ve yeni kamusal yaşam biçimlerinin oluşmasında rol oynadığı belirtildi.
1951'DE KAPATILDI, SAĞLIK OCAĞINA DÖNÜŞTÜRÜLDÜ
Halkevlerinin 1951 yılında kapatılmasının ardından bina farklı kamu hizmetleri için kullanılmaya devam etti. Yapı, sonraki dönemde sağlık ocağına dönüştürülürken günümüzde Dikili 1 No'lu Aile Sağlığı Merkezi olarak hizmet veriyor.
Mimarlar Odası'nın raporunda bu kullanım değişikliği, yapının kamusal niteliğinin devamlılığı açısından önemli bir unsur olarak ele alındı. Halkevi olarak eğitim, kültür ve toplumsal etkileşim faaliyetlerine ev sahipliği yapan binanın, sağlık hizmetlerine dönüştürülmesinin ardından da kentlilerin gündelik yaşamındaki yerini koruduğu belirtildi.
Raporda, yapının farklı dönemlerde üstlendiği işlevler sayesinde farklı kuşakların ortak deneyimlerinin biriktiği bir mekâna dönüştüğü ifade edildi. İlk dönemlerinde eğitim, kültür ve sosyalleşme alanı olan binanın, sağlık ocağı ve aile sağlığı merkezi işleviyle birlikte gündelik yaşamın ve toplumsal karşılaşmaların gerçekleştiği bir kamusal mekân olma niteliğini sürdürdüğü vurgulandı.
İNÖNÜ 8 AĞUSTOS 1949'DA DİKİLİ HALKEVİ'Nİ ZİYARET ETMİŞ
Tarihi yapının geçmişine ilişkin raporda öne çıkan başlıklardan biri de Türkiye Cumhuriyeti'nin ikinci Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün ziyareti oldu.
Raporda yer verilen bilgilere göre İsmet İnönü, 8 Ağustos 1949 tarihinde Kınık, Bergama ve Dikili'yi kapsayan gezisi sırasında Dikili Halkevi'ni ziyaret etti. Ziyarete ilişkin fotoğraf da raporda görsel belge olarak sunuldu.
Bu ziyaretin yapının tarihsel ve simgesel değerini güçlendiren unsurlardan biri olduğu belirtildi. Mimarlar Odası, binanın yalnızca inşa edildiği dönemin mimari özelliklerini yansıtan fiziksel bir yapı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini, farklı tarihsel dönemlerin toplumsal pratiklerini ve kamusal hizmet anlayışını bünyesinde barındırdığını kaydetti.
MİMARİ ÖZELLİKLERİ YERİNDE İNCELENMELİ
Mimarlar Odası İzmir Şubesi, raporunda binanın mimari ve kentsel değerinin de tescil sürecinde değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.
Yapının mimari biçimlenişi, kullanılan yapı malzemeleri, yapım teknikleri, cephe düzeni, mekânsal organizasyonu ve günümüze ulaşan özgün unsurlarının uzmanlar tarafından yerinde incelenmesinin önem taşıdığı belirtildi.
Ayrıca yapının kent dokusuyla ilişkisi ve çevresindeki kamusal alanlarla kurduğu mekânsal bütünlüğün de tescil değerlendirmesinde dikkate alınması gerektiği ifade edildi.
Raporda mimari özelliklere ilişkin ayrıntılı bir teknik tespit yapılmış gibi bir değerlendirmeye yer verilmezken, bu unsurların uzmanlar tarafından gerçekleştirilecek yerinde incelemeyle belirlenmesi gerektiği vurgulandı.
KORUMA KURULU'NA TESCİL BAŞVURUSU
Mimarlar Odası İzmir Şubesi, hazırladığı rapor doğrultusunda Kültür ve Turizm Bakanlığı İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü'ne başvurarak yapının korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmesini istedi.
Başvuruda, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 6 ve 7'nci maddeleri kapsamında yapının değerlendirilmesi talep edildi.
Tescil önerisinde dört temel başlık öne çıktı. İlk olarak yapının tarihsel, mimari, kültürel, toplumsal bellek ve kent kimliği açısından taşıdığı değerlerin yerinde incelenmesi istendi. İkinci olarak tarihsel belgeler, arşiv kayıtları, eski fotoğraflar ve mevcut mimari özellikler doğrultusunda tescile esas teknik değerlendirmelerin gerçekleştirilmesi talep edildi.
Üçüncü başlıkta binanın korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmesi konusunun Koruma Bölge Kurulu gündemine alınması önerildi. Son olarak tespit ve tescil süreci tamamlanıncaya kadar yapının özgün niteliklerine ve kültürel miras değerlerine zarar verebilecek yıkım veya geri dönüşü olmayan müdahalelere karşı gerekli koruma tedbirlerinin değerlendirilmesi istendi.
Raporda şu ifadeler yer aldı:
Dikili Eski Halkevi Binası, Cumhuriyet döneminin kültür ve eğitim politikalarının yerel ölçekteki mekânsal karşılıklarından biri olması, farklı dönemlerde üstlendiği kamusal işlevler ve kent belleğinde taşıdığı değerler bakımından korunması gereken önemli bir kültürel miras niteliğindedir. Yapının Halkevi olarak başlayan ve sağlık hizmetleriyle devam eden kullanım sürekliliği, Dikili'nin toplumsal ve mekânsal gelişimine tanıklık eden tarihsel ve kültürel değerini ortaya koymaktadır.
Bu doğrultuda, İzmir ili, Dikili ilçesi, İsmetpaşa Mahallesi, 33 ada 14 parselde bulunan Eski Halkevi Binası'nın, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun korunması gerekli taşınmaz kültür varlıkları ile tespit ve tescil süreçlerini düzenleyen 6. ve 7. maddeleri kapsamında değerlendirilmesi önerilmektedir.
Bu kapsamda;
- Yapının tarihsel, mimari, kültürel, toplumsal bellek ve kent kimliği açısından taşıdığı değerlerin yerinde incelenmesi,
- Tarihsel belgeler, arşiv kayıtları, eski fotoğraflar ve mevcut mimari özellikleri doğrultusunda tescile esas teknik değerlendirmelerin gerçekleştirilmesi,
- Yapının korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmesi hususunun ilgili Koruma Bölge Kurulunun gündemine alınması,
- Tespit ve tescil süreci tamamlanıncaya kadar yapının özgün niteliklerine ve kültürel miras değerlerine zarar verebilecek yıkım veya geri dönüşü olmayan müdahalelere karşı gerekli koruma tedbirlerinin değerlendirilmesi
önerilmektedir.
Sonuç olarak, Dikili Eski Halkevi Binası'nın korunması, yalnızca Cumhuriyet dönemine ait bir yapının fiziksel varlığının sürdürülmesi değil, aynı zamanda kentin tarihsel sürekliliğinin, kamusal yaşam kültürünün ve toplumsal belleğinin gelecek kuşaklara aktarılması açısından önem taşımaktadır. Bu nedenle yapının bütüncül koruma yaklaşımıyla değerlendirilerek korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmesi önerilmektedir.
