EGEDESONSÖZ- Balçova’da yaklaşık 55 yıldır devam eden arsa tahsisi mağduriyeti yeniden gündeme geldi. Balçova Arsa Mağdurlarının Sesi Derneği (BAMSES), arsa tahsisi yapılan ancak yıllardır tapularına kavuşamayan vatandaşlar adına Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulundu.
Dernek tarafından yapılan açıklamada, 1970’li yıllarda Balçova Belediyesi’nin başlattığı arsa tahsisi uygulaması kapsamında yaklaşık 5 bin vatandaşın ödeme yaparak hak sahibi olduğu belirtildi. Bu kişilerden yaklaşık 2 bininin tapularını aldığı, yaklaşık 3 bin kişinin ise geçen sürede mülkiyet hakkına kavuşamadığı ifade edildi.
Açıklamada, 12 Eylül 1980 sonrası Balçova Belediyesi’nin kapatılmasıyla tahsise konu taşınmazların İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne geçtiği, Balçova Belediyesi’nin yeniden kurulmasının ardından yapılan devir işlemlerinde ise taşınmazların tamamının belediyeye aktarılmadığı iddiasına yer verildi.
1993-1997 yılları arasında bazı alanlarda yeniden parselasyon yapıldığı ve ilave bedeller alınarak yaklaşık 550 hak sahibine tapu verildiği belirtilirken, bazı taşınmazların ise hak sahiplerinden gizlendiği öne sürüldü.
Dernek açıklamasında, “Elimizde dağıtılacak arsa kalmadı, Büyükşehir Belediyesi kalan yerleri devrettiğinde tapularınızı vereceğiz” yönünde açıklamalar yapıldığı ancak tapu dağıtım sürecinin devam etmediği iddia edildi.
BAMSES tarafından yapılan suç duyurusunda, tahsise konu bazı taşınmazların farklı işlemlere tabi tutulduğu öne sürüldü.
Açıklamada şu iddialara yer verildi:
- Bazı taşınmazların kamulaştırma bedeli karşılığında Karayolları Genel Müdürlüğü’ne devredildiği,
- Bazı alanların belediye şirketlerine ayni sermaye olarak aktarıldığı,
- Bazı bölgelerde yapılaşmaya gidildiği,
- Çeşitli idari işlemlerle gelir elde edildiği.
Dernek ayrıca 2025 yılında “Balçova Arsaları” olarak bilinen bölgede yapılan imar planı değişiklikleriyle bazı alanların konut ve ticaret kullanımına dönüştürüldüğünü belirterek, bu süreçte hak sahiplerinin kazanılmış haklarının korunup korunmadığının araştırılmasını istedi.
'KİMSEYİ PEŞİNEN SUÇLU İLAN ETMİYORUZ'
Suç duyurusunun herhangi bir kişiyi hedef göstermek amacı taşımadığı vurgulanan açıklamada, sürecin resmi belgeler, tapu kayıtları, devir işlemleri, imar planları, belediye meclisi ve encümen kararları ile mali kayıtlar üzerinden incelenmesi talep edildi.
Dernek, Balçova Belediyesi’nin yeniden kurulduğu 1992 yılından bugüne kadar görev yapan belediye başkanları, imar müdürleri, ilgili bürokratlar ve sorumluluğu bulunduğu değerlendirilen kamu görevlileri hakkında soruşturma başlatılmasını istedi.
BAMSES Başkanı A. Ruhi Eroğlu imzasıyla yapılan açıklamada, “Mücadelemiz siyasal değil, hukukidir. Amacımız kurumları veya kişileri hedef göstermek değil; hak sahiplerinin mülkiyet haklarının korunmasını ve varsa sorumluların hukuk önünde hesap vermesini sağlamaktır” ifadeleri kullanıldı.
PLAN SÜRECİ İŞLİYOR
İzmir Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı Mekânsal Planlama Şube Müdürlüğü tarafından hazırlanan ve daha önce askıya çıkarılan 1/100.000 ölçekli İzmir-Manisa Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planı, 1/25.000 ölçekli İzmir Büyükşehir Bütünü Çevre Düzeni Planı değişikliği ile 1/5.000 ölçekli Nazım İmar Planı Revizyonu'nun ardından, bu kez 1/1000 ölçekli Balçova Arsaları Uygulama İmar Planı Revizyonu ve İlavesi de askıya çıkarıldı.
Plan, 8 Temmuz-6 Ağustos 2026 tarihleri arasında Balçova Belediyesi'nin internet sitesi ile İmar ve Şehircilik Müdürlüğü ilan panosunda vatandaşların incelemesine sunulacak. Askı süresi boyunca plana itiraz edilebilecek. Mevzuat gereği askı süresi içerisinde yapılan itirazlarda 30 günlük zımni ret süresinin ardından, askıdan iniş tarihini takip eden günden itibaren 60 günlük dava açma süresi başlayacak.
PLANDAN DETAYLAR
Batı Plan isimli planlama şirketi tarafından hazırlanan imar planlarına göre; yaklaşık 1,1 milyon metrekarelik planlama sahasının 628 bin metrekarelik kısmı şahıslara aitken geri kalanı ise İzmir Büyükşehir Belediyesi, Balçova Belediyesi ve Maliye Hazinesi’ne ait. Planlama sahasında 16 bin 176 kişinin yaşaması planlanıyor.
Planlama sahasının 54,9 hektarlık kısmı ticaret konut alanı ve 2,4 hektarlık kısmı ticaret alanı ilan edilirken belediye hizmet alanı 3,1 hektardan 0,5 hektara, ağaçlandırılacak alan 34,7 hektardan 2,5 hektara indirildi. 4 hektarlık ormanlık alanı da ve 21,5 hektarlık karayolları yol kenarı koruma kuşağı da kaldırıldı.
Yine plana göre “ticaret” ve “ticaret-konut “ alanlarının büyük bir kısmı için 0,90 emsal ve 6 kata kadar yapılaşma hakkı tanındı ancak bazı “ticaret” ve “ticaret-konut” alanlarında ise üretimin kamu ve veya kamu ortakları eli gerçekleşmesi halinde yapılaşma koşulları da değişikliğe gidilecek. Bu durumda emsal 1,50’a çıkacakken kat sınırı ise 10 kata kadar çıkarılabilecek.
İmar planlarında bu yapılaşma koşulları ile ilgili “Düzenleme Sahası 1 içerisinde üretimin kamu ve/veya kamu ortaklıkları eli ile gerçekleştirilmesi halinde ticaret ve ticaret-konut alanlarında yapılaşma koşulu "E=1.40" olacaktır. Bu emsalin kullanılabilmesi için kat yüksekliğini proje bütünlüğü gözetilerek 10 kata kadar arttırmaya belediyesi yetkili olup, bu hakların kullanılabilmesi için tek ada tek parsel olarak ada bazında uygulama yapılması zorunludur” ifadeleri yer aldı.
Düzenlemelerde kentsel çalışma alanlarına ilişkin tanımlar da geniş şekilde yer aldı. “Ticaret alanı” için yapılan tanımda; iş merkezleri, ofisler, bankalar, alışveriş merkezleri, konaklama tesisleri, kültürel ve sosyal tesisler ile yeme-içme ve eğlence alanlarının yer alabileceği belirtildi. Bu alanlarda konut kullanımına izin verilmediği vurgulandı.
“Ticaret-konut alanı” için ise ticaret ve konutun birlikte yer alabileceği, ancak konut oranının en fazla %75 olabileceği düzenlendi. Ayrıca bu alanlarda parsel büyüklüğü ve ifraz koşullarına ilişkin teknik sınırlamalar da plan notlarında yer aldı. Buna göre, minimum 5 bin bin metrekare altı parsellerde ise minimum parsel büyüklüğünün yüzde 10 altına kadar yapılaşma izni verilmesinde ilçe belediyesi yetkili kılındı.
Plan raporuna göre, uygulama imar planının tam kapasiteyle hayata geçirilmesi halinde planlama alanında 11 bin 195 kişinin yaşayacağı öngörüldü.
SÜREÇ HAKKINDA
İzmir’in Balçova ilçesindeki arsa mağdurları, Türkiye tarihindeki en uzun süren hak ihlallerinden biri için üç nesildir adalet arayışında.
1969 yılında İzmir’in Balçova Belediyesi kaçak yapılaşmayı önlemek amacıyla hazineye ait 3 ada 1187 parsel 69 bin metrekarelik mera arazisini satın aldı. Belediye parselasyonunu yaptığı araziden metrekaresi 10 liradan 300 metrekare arsa tahsisleri yapacağı vaadi ile binlerce vatandaştan 3 biner lira para tahsil etti. İlk etapta 364 bin metrekarelik kısımdan noter kura çekilişi ile bin 93 kişiye arsa tapularını verdi.
Ardından 1187 parselin kalan kısmı için 18 Aralık 1971 tarihinde noter kura çekilişi yaparak 438 kişiye daha arsa tahsis belgelerini verdi fakat bu kişilere arsa tapularını vermedi.
Balçova Belediyesi bu satışların ardından toplamda 2 milyon 300 bin metrekarelik 3 ada 1188 parsel no’lu mera arazisinden de arsa tahsisi yapacağı taahhüdü ile 4 bin civarında vatandaştan 3'er bin lira tahsil etti ve bir kısmına noter kura çekilişleri ile tahsis belgeleri dağıttı. Balçova Belediyesi vatandaşlardan tahsil ettiği milyonlarca lira ile Balçova Barajını tamamladı, Teleferik Tesislerini ve Büyük Balçova Oteli’ni inşa etti. Ancak 4 bin civarında vatandaşa taahhüt ettiği arsa tapularını vermedi.
O dönem yaşanan 1980 darbesi sonrasında Balçova Belediyesi kapatılarak tüm taşınmazları İzmir Büyükşehir Belediyesi'ne geçti. 1992 yılında Balçova Belediyesi'nin tekrar kurulmasının ardından o dönem ki 3030 Sayılı Büyükşehir Belediyesi yasası kapsamında taşınmazların tamamının tekrar Balçova Belediyesi'ne devri gerekirken ancak küçük bir kısmı Balçova Belediyesi’ne devredildi. Binlerce vatandaşa arsa tapularının verileceği parsellerin büyük kısmı Balçova Belediyesi tarafından Büyükşehir Belediyesi'ne bırakıldı. Bu işlemle 4 bin civarında hak sahibi arsa tapularını alamadılar ve iki Belediyenin mal paylaşımına girmeleri nedeniyle Balçova Arsa Mağdurları sorunu yaratılmış oldu.
