Ülkemizde sigarayla mücadelede yeni bir döneme hazırlanılıyor. Sağlık Bakanlığı’nın üzerinde çalıştığı yeni kanun teklifiyle, sigara yasağının yalnızca kapalı mekânlarla sınırlı kalmaması, açık alanlarda da sigara içilebilecek yerlerin yeniden tanımlanması planlanıyor.
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, 10 Ekim’de yaptığı açıklamada, tütün kullanımına ilişkin kanun teklifinin birkaç hafta içinde TBMM’ye sunulacağını açıkladı.
DÜZENLEME NELERİ DEĞİŞTİRECEK?
Sağlık alanında çalışan uzmanların açıkladığı hazırlık çerçevesine göre öne çıkan başlıklar şöyle:
LOKANTA VE RESTORANLARIN AÇIK ALANLARI
Restoranların yalnızca kapalı bölümlerinde değil, açık oturma alanlarında da sigara kullanımına sınırlama getirilmesi planlanıyor. Tente, cam veya benzeri düzenlemelerle çevrelenen alanların, fiilen kapalı mekân gibi kullanılmasının önüne geçilecek. Sigara içmek isteyenler için işletmelerin bütün açık alanlarını kapsayan serbestlik yerine, mevzuatla belirlenmiş özel alanlar oluşturulması gündemde.
PARKLAR, BAHÇELER VE KAMU BİNALARININ BAHÇELERİ
Park ve bahçelerde sigara içilebilecek alanların belirlenmesi öngörülüyor. Kamu kurumlarının bahçelerinde sigara kullanımının gelişigüzel yapılması yerine, sınırlı ve ayrılmış bölümlere yönlendirilmesi planlanıyor. Üniversite kampüsleri, sağlık kuruluşları, spor tesisleri ve eğlence mekânlarının açık alanları da bu kapsamda.
SİGARANIN GÖRÜNÜRLÜĞÜNÜN AZALTILMASI
Çocukların ve gençlerin kamusal alanlarda sürekli sigara içen yetişkinlerle karşılaşmasının azaltılması hedefleniyor. Sigaranın gündelik hayatın doğal ve olağan bir parçası gibi algılanmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor. Sigara kullanımını tamamen yasaklamak yerine, kullanım alanlarını belirleyerek dumana maruziyeti azaltmaya yönelik bir model üzerinde duruluyor.
NEDEN İHTİYAÇ DUYULDU?
Türkiye’de tütün kullanımı yüksek seviyede seyrediyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün Türkiye’de yaptığı araştırmaya göre; 15 yaş ve üzerindeki nüfusun yüzde 34,8’i tütün ürünü kullanıyor. Her gün tütün kullandığını bildirenlerin oranı ise yüzde 31,3. Araştırmada erkeklerde tütün kullanımı yüzde 46,1, kadınlarda yüzde 23,6 olarak ölçüldü. Bulgular, tütün kullanımının yalnızca bireysel bir alışkanlık değil, toplum genelini ilgilendiren bir halk sağlığı sorunu olduğunu ortaya koyuyor.
PASİF İÇİCİLİK SORUNU
Sigara içmeyen kişiler de çevrelerindeki insanların tükettiği tütünün dumanına maruz kalabiliyor. Dünya Sağlık Örgütü, tütün dumanına pasif maruziyetin güvenli bir düzeyinin bulunmadığını belirtiyor. DSÖ’nün 26 Haziran 2026 tarihli bilgi notuna göre, dünyada tütün kullanımına bağlı nedenlerle yılda 7 milyondan fazla kişi hayatını kaybediyor. Bu ölümlerin 1,6 milyondan fazlası, sigara kullanmadığı hâlde ikinci el dumana maruz kalan kişiler arasında gerçekleşiyor.
Bu tablo, düzenlemenin gerekçesini yalnızca sigara içenlerin sağlığıyla sınırlı olmaktan çıkarıyor. Çocuklar, yaşlılar, kronik hastalığı bulunan kişiler ve sigara içmeyen müşteriler de kamusal alanlardaki tütün dumanından korunması gereken gruplar arasında bulunuyor.
AÇIK ALANLAR GRİ BÖLGE
Türkiye’de 2008’de kabul edilen ve 2009’da kapsamlı biçimde uygulamaya giren düzenlemelerle kapalı mekânlarda tütün kullanımına önemli sınırlamalar getirildi. Ancak restoranların bahçeleri, tente altındaki bölümler ve camlarla çevrilen yarı açık alanlar gibi yerlerde uygulama ve alanın niteliği tartışma konusu olabiliyor. Yeni düzenlemenin amaçlarından biri, hangi alanın açık, hangisinin kapalı veya sigara kullanımına ayrılmış özel alan sayılacağı konusunda daha net kurallar oluşturmak. Böylece işletmelerin fiziki düzenlemelerinden kaynaklanan farklı uygulamaların azaltılması ve denetimin daha açık kurallara bağlanması hedefleniyor.
ÇOCUKLAR SİGARAYLA KARŞILAŞMASIN
Düzenlemenin önemli gerekçelerinden biri de sigaranın çocuklar ve gençler tarafından gündelik yaşamın sıradan bir parçası olarak görülmesini önlemek. Uzmanlara göre sigaranın kamusal alanlardaki görünürlüğünü azaltmak, tütün kullanımını normalleştiren sosyal çevre etkisini sınırlamaya yardımcı olabilir. Bu yaklaşım, yalnızca mevcut kullanıcıları hedefleyen yasaklardan farklı olarak gelecek kuşakların sigaraya başlamasını önleme amacını da taşıyor.
TÜTÜNÜN YOL AÇTIĞI HASARLAR
Tütün kullanımı; akciğer kanseri başta olmak üzere çeşitli kanserler, kalp-damar hastalıkları, inme ve solunum yolu hastalıklarıyla ilişkilendiriliyor. Dünya Sağlık Örgütü, tütünün vücudun birçok organına zarar verdiğini ve erken ölümlerin önlenebilir nedenleri arasında yer aldığını vurguluyor. Bu nedenle açık alan düzenlemesi, daha geniş kapsamlı tütün kontrolü politikasının bir parçası olarak değerlendiriliyor.
İSTATİSTİKLER NE SÖYLÜYOR?
- Yüzde 34,8: Türkiye’de 15 yaş ve üzerindeki nüfusta tütün ürünü kullanma oranı.
- Yüzde 31,3: Her gün tütün ürünü kullandığını bildirenlerin oranı.
- Yüzde 46,1: Erkeklerde tütün kullanım oranı.
- Yüzde 23,6: Kadınlarda tütün kullanım oranı.
- 7 milyondan fazla: Dünyada tütün kullanımına bağlı nedenlerle her yıl yaşanan ölüm sayısı.
- 1,6 milyondan fazla: Dünyada pasif içicilikle ilişkili yıllık ölüm sayısı.
Türkiye’ye ilişkin ilk dört veri, 2023 yılında gerçekleştirilen ve DSÖ’nün 2025’te açıkladığı ulusal araştırmaya dayanıyor. Küresel ölüm verileri ise DSÖ’nün Haziran 2026 tarihli bilgi notunda yer alıyor.
CEZALAR VE DENETİM NASIL OLACAK?
Yeni düzenlemenin etkili olabilmesi için yalnızca yasak alanların belirlenmesi yeterli olmayacak. İşletmelerin sorumlulukları, denetim yetkileri, ihlal durumunda uygulanacak yaptırımlar ve özel sigara alanlarının teknik koşulları da önem taşıyacak. Kanun teklifi; bütün açık alanlarda istisnasız ve aynı kapsamda bir yasaktan ziyade, sigara içilebilecek alanların belirlenmesi ve diğer alanların dumansız tutulması yaklaşımına işaret ediyor.
Bu modelde temel tartışma, sigara içenlerin kullanım hakkıyla sigara içmeyenlerin dumansız çevrede bulunma hakkı arasında nasıl bir denge kurulacağı olacak. Özellikle restoranlar, kafe işletmeleri, turizm sektörü ve açık alanlarda hizmet veren işletmeler açısından yeni kuralların ekonomik ve operasyonel sonuçları da gündeme gelebilir. Düzenlemenin başarısı, açık alan tanımlarının netliğine, denetimin uygulanabilirliğine ve kamuoyunun kurallara uyumuna bağlı olacak.(HaberTÜRK)
