Çiftçi-Sen’den üzüm fiyatına tepki: “Üretimden vazgeç” fiyatı

EGEDESONSÖZ – Çiftçiler Sendikası (Çiftçi-Sen), 2026 yılı üzüm sezonunun başlamasıyla birlikte üreticilerin yaşadığı fiyat ve maliyet sorunlarına dikkat çekti. Sendika, bu yıl rekoltenin artmasına karşın üzüm alım fiyatlarının gerilediğini belirterek, kuru üzüm için en az 151,50 TL/kg referans taban fiyat uygulanması çağrısında bulundu.

Çiftçi-Sen tarafından yapılan açıklamada, üzüm üreticisinin son yıllarda artan girdi maliyetleri nedeniyle ciddi bir ekonomik baskı altında olduğu belirtildi. Sendika, 2026 yılında mazot fiyatının 55 TL'den başlayarak 83 TL'ye çıktığını ve 2024 yılına göre yaklaşık yüzde 50 arttığını kaydetti.

Açıklamaya göre 2024 sezonunda TMO'nun 9 numara çekirdeksiz kuru üzüm için açıkladığı alım fiyatı 120 TL/kg olurken, tüccarların kış aylarındaki fiyatı 130-135 TL/kg seviyesinde gerçekleşti. Sofralık yaş üzüm fiyatının ise ortalama 27-28 TL olduğu belirtildi.

2025 yılında TARİŞ'in 9 numara çekirdeksiz kuru üzüm referans alım fiyatını yine 120 TL/kg olarak açıkladığını aktaran Çiftçi-Sen, yaş üzüm alım fiyatlarının 16-18 TL/kg seviyesinde kaldığını ifade etti. Sendikaya göre sınırlı alımlar nedeniyle üreticilerin elinde ürün kalırken, sezon sonunda tüccarların kuru üzüm fiyatını 80-90 TL/kg seviyesine kadar düşürdüğü belirtildi.

2026 sezonunda ise özellikle yaş üzüm fiyatındaki gerilemeye dikkat çekildi. Çiftçi-Sen, geçen yıl 16-18 TL/kg civarında olan şaraplık yaş üzüm alım fiyatının bu yıl 11 TL/kg seviyesinde işlem görmeye başladığını açıkladı.

Çiftçi-Sen'in hazırladığı maliyet hesabına göre 2026 yılında Ege Bölgesi'nde kuru üzümün kilogram başına maliyeti, tesis masraflarının amortismanı ve çıplak arazi değerinin faizi hesaba katılmadan 93 TL olarak hesaplandı.

Sendika, üreticinin üretimini sürdürebilmesi ve insanca yaşayabilmesi için maliyet üzerine yüzde 25 kâr payı ve yüzde 30 insanca yaşam payı eklenmesi gerektiğini belirterek, buna göre referans taban fiyatın en az 151,50 TL/kg olması gerektiğini savundu.

Sendikanın hazırladığı maliyet tablosunda 10 dekarlık bir bağ için toplam değişen masraflar 52 bin 50 TL, sermaye faizi 15 bin 615 TL ve toplam değişen masraflar 67 bin 665 TL olarak hesaplandı. Dekar başına 750 kilogram kuru üzüm verimi üzerinden kilogram maliyeti 93 TL olarak belirlendi.

Şirketlerin belirleyiciliğine tepki

Çiftçi-Sen, Türkiye'nin dünya kuru üzüm ihracatının yaklaşık yüzde 30-35'ini karşıladığını belirterek, buna rağmen alım fiyatlarının belirlenmesinde şirketlerin etkili olduğunu savundu.

Açıklamada, devletin stratejik öneme sahip üzüm üretiminde üreticiyi koruyan politikalar geliştirmesi gerektiği belirtilirken, üreticilerin fiyat belirleme süreçlerine sendikal örgütlenmeler aracılığıyla dahil edilmesi istendi.

Çiftçi-Sen'den talepler
Çiftçi-Sen, üzüm üreticilerinin yaşadığı sorunların çözümü için TARİŞ'in üreticilerin söz ve karar sahibi olacağı şekilde yeniden yapılandırılmasını ve kuru üzüm alımında etkin biçimde devreye sokulmasını istedi.

Sendikanın diğer talepleri ise şöyle sıralandı:

• Kuru üzümde maliyet, kâr ve insanca yaşam payı dikkate alınarak destekleme alımı yapılması,
• Şaraplık üzüm üreticilerinin ürünlerini işleyerek satabilmelerinin önünün açılması ve teşvik edilmesi,
• Tarım alanlarında üretimi ve iklimi olumsuz etkileyen enerji ve madencilik faaliyetlerine izin verilmemesi,
• Çiftçileri dolandıran kişi ve şirketlere karşı caydırıcı yasal düzenlemeler yapılması,
• Tarım Sigortaları Yasası'nın yeniden düzenlenmesi,
• Agroekolojik üretim yapan üreticilerin kamu tarafından teşvik edilmesi.

Sendika ayrıca, üreticilerin ürünlerini işleyerek katma değer yaratmasının önündeki yasal ve ekonomik engellerin kaldırılması gerektiğini savundu.

Sendikanın açıklamasının tamamı şu şekilde:

Üzümde verim var, fiyat yok!.

Umutla hasat dönemini bekleyen üreticiler hangi ürünü üretirlerse üretsinler hasat sonrası para kazanamadıkları gibi daha çok borçlanıyorlar. Hasat dönemi başlayan üzüm geçmiş 2-3 yıldır ulaşamadığı verimliliğe bu yıl ulaşmış durumda. Ancak üreticiler üzümlerini satılığa çıkarttıklarında 2-3 yıl önceki satış fiyatlarından bile satamıyorlar. Üzüm üretim bölgelerindeki enerji yatırımlarının ve madencilik faaliyetlerinin giderek artmasızararlı asit ve gazların,aşırı tozların çevreye yayılmasına yol açıyor, mevsim dışı doğa olaylarına neden oluyor. Bu durum yetiştirilen ürünlere zarar vermesinin yanında üreticilerin üzüm yetiştirebilmelerini daha da masraflı hale getiriyor. Üreticiler ürünlerini çevrelerindeki enerji faaliyetlerinin olumsuz etkilerinden koruyabilmek için petrol ürünü naylon örtülerle örterek bağlarını korumak zorunda kaldıkları gibi,üretmek için daha fazla girdi kullanmak zorunda kalıyorlar. Masraf kalemleri giderek artıyor ve bağcılık giderek daha da zorlaşıyor.

Girdi fiyatlarının 3-4 kat artmasının yanında en bilineni söyleyelim: mazot fiyatları 2024 yılında litresi 41- 44 TL, 2025 yılında 45-53 TL arası oynamış iken 2026 yılında 55 TL den başlamış 83 TL ye çıkmıştır, yani yüzde 50 artmıştır.

Ya üzüm fiyatları: 2024 sezonunda TMO 9 numara çekirdeksiz kuru üzüm alım fiyatını 120 TL/kg olarak açıklamış, kış aylarında tüccarın alım fiyatı 130-135 TL/kg civarında, sofralık yaş üzüm fiyatları da ortalama 27-28 TL olmuştu.

2025 yılında da TARİŞ 9 numara çekirdeksiz kuru üzüm referans alım fiyatını 120 TL/kg olarak açıklamış, sumalık yaş üzüm alım fiyatları bile 16-18 TL/kg seyrinde gitmişti. Bu fiyatlarla satılan üzümler bile üreticilere yeterli kazancı sağlayamıyordu. TARİŞ’in ve TMO’nun bu fiyatlardan alımı sınırlı tutması üreticilerin elinde çok kuru üzüm kalmasına yol açmış; tüccarlar da fırsatı değerlendirerek sezon sonuna doğru kuru üzümün alım fiyatını 80-90 TL/kg ma kadar düşürmüşlerdi.

Dünya kuru üzüm ihracatının neredeyse %30-35 ini Türkiye karşılamaktadır.Ama alım fiyatlarının belirlenmesinde şirketler belirleyici olmaktadır. Uluslararası Şirketler her yıl “Uluslararası Çekirdeksiz Kuru Üzüm Üretici Ülkeler Konferansı” adı altında bir araya gelmekte ve Dünya piyasasını belirlemektedirler.Siyasi iktidar ise uyguladığı Tarım Politikalarıyla stratejik önemi olan bir ürünü üretenleri korumak yerine şirketlerin insafına bırakarak şirketlerden yana tavır almaktadır.

Şirketlerin alım fiyatlarını belirleyiciliği yetmiyormuş gibi üzüm üreticilerinin başına bela olan başka bir problem de “tüccar” adı altındaki dolandırıcıların çokluğudur. Devlet yıllardır bu konuda önlem almamış, çiftçileri dolandıran kişi ve şirketleri deşifre edici, cezalandırıcı yasa ve uygulamaları devreye sokmamış, bu nedenle bu dolandırıcılar her yıl binlerce çiftçinin ürününü hasat etmiş, ama para ödemesi yapmamış, şikayet edildiğinde de ceza bile almamışlardır.

2026 yılı üzüm hasat sezonunun daha başlangıcında bile tüccarların sofralık yaş üzüm alım fiyatları geçen yıllardan daha düşüktür. Sumalık yaş üzüm alım fiyatı geçen yıl 16-18 TL/kg civarında iken bu yıl 11 TL/kg den işlem görmeye başlamıştır. Bu fiyat üreticilere “Üretimden vazgeç, bağlarını sök, toprağını enerji, maden, gıda şirketlerine yok pahasına sat ” demektir.

Şaraplık üzüm üreten üreticilerin üzümlerini artı değer kazandırmak için işleyip şarap olarak satması yasaktır. Ürününü şarap olarak satabilmesi için işletme kurması, vergiye tabi olması, gerekli teminatları ve bandrol ücretlerini de yatırması gerekmektedir. Bir üreticini yapması mümkün olmayan bu kıstasların yanında Üzümü kurutma olanakları çok kısıtlı olan bu üreticiler üzümlerini şarap fabrikalarına satmak zorundadırlar. Dolayısıyla şaraplık üzüm üreten üreticiler alım fiyatlarının belirlenmesi de dahil, tamamen bir avuç şarap şirketinin insafına bırakılmış durumdadır. Tekeli özelleştirerek, alkol ve alkollü içki üretim fabrikalarını yok pahasına satarak alkol ve şarap üretimi için üzüm alım fiyatının belirlenmesinde devre dışına çıkan devlet, büyük şarap fabrikalarının ticari çıkarlarını korumada, şaraba ve alkollü içkiye yüksek vergiler koyarak tüketicilerden dolaylı vergi gelirleri elde etmede devrededir.

2026 yılı kuru üzümün ortalama kg maliyeti, (bölge bölge farlılıklar göstermesine ve bu yıl rekoltede ortalama yüzde 50 artış olmasına rağmen) ortalama 93.00 TL/kg civarındadır. Üzüm üreticilerinin üretebilmeleri ve insanca yaşayabilmeleri için en azından (tesis masrafları amortisman payı ve çıplak arazi değerinin faizi hesaba katılmadan oluşan) kuru üzüm maliyeti olan 93TL/kg nin üzerine %25 kar payı+%30 insanca yaşam payı (asgari yıllık enflasyon oranının çok altında bir hesaplamayla) eklenerek fiyatı belirlenmelidir. Bu hesaplamaya göre referans taban fiyatının en az 151.50 TL/kg olması gerekmektedir.

ÇİFTÇİ-SEN olarak diyoruz ki;

· Gücünü uluslararası sözleşmelerden ve Anayasa’danalan çiftçilerin sendikal örgütlenmeleri fiyat belirlemelerinde sürece dahil edilmelidir.

· TARİŞ, üretimden pazarlamaya kadar olan zincirin her halkasında, yönetim organlarında, üreticilerin söz ve karar sahibi olacağı şekilde yeniden yapılandırılmalı, kuru üzüm alımında devreye sokulmalıdır.

Kavşaktaki feci kazada 1 ölü, 7 yaralı!

İçeriği Görüntüle

· Kuru üzüm fiyatlarında maliyet, kar payı ve insanca yaşam payı gözetilerek sendikamızın referans fiyatları üzerinden TARİŞ tarafından destekleme alımı yapılmalı, hükümet bu konuda destek vermelidir.

· Şaraplık üzüm üreten üreticilerin üzümlerini işleyip satabilecekleri yasal düzenlemeler yapılmalı ve ürünlerini işleyerek satmaları konusunda teşvikler verilmelidir.

· İklimi ve üretimi olumsuz etkileyen enerji ve madencilik faaliyetlerine tarımsal alanlarda izin verilmemeli, faaliyette olanlar da kapatılmalıdır.

· Çiftçileri dolandıran şirket veya kişileri ticaretten men etme, deşifre etme ve caydırıcı cezalar verme konusunda yasal düzenlemeler yapılmalıdır.

· Tarım Sigortaları Yasası yeniden düzenlenmelidir.

· Kamu agroekolojik üretime yönelen üreticilere teşvikler vermelidir.

Yaşasın Örgütlü Mücadelemiz!

Gıda Egemenliği Hemen Şimdi!

Köylü Hakları Hemen Şimdi!

ÇİFTÇİLER SENDİKASI (ÇİFTÇİ-SEN)

Ali Bülent ERDEM Adnan ÇOBANOĞLU

Genel Başkan Genel Örgütlenme Sekreteri