Yurtdışı borçlanması

Sevgili okuyucular, ’“yurtdışı borçlanması’” ile ilgili karşılaştığım benzer sorular karşısında önemli bulduğum ve bilinmesi gerektiği düşüncesinde olduğum bu konuyu sizinle paylaşmak istedim.’¶

2. Dünya Savaşı sonrası Avrupa ülkelerinde başlayan ekonomik kalkınma sonucu farklı işkollarında doğan iş gücü ihtiyacı sonucu çok sayıda vatandaşımız çalışmak için yurtdışına göç etmiştir. İlgili ülkeler ile yapılan sosyal güvenlik sözleşmeleri ve fiili ihtiyaç üzerine 22.05.1985 tarihli Resmi Gazete’’de yayımlanarak yürürlüğe giren 3201 sayılı ’“Yurtdışında çalışan Türk vatandaşlarının yurtdışında geçen sürelerinin sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirilmesi hakkında kanun’” ile yurtdışında çalışan vatandaşlarımızın sosyal güvenlik alanında yaşadıkları sorunların çözümlenmesi amaçlanmıştır.

a)Yurtdışında geçen fiili sigortalılık süreleri,

b)Sigortalılık sürelerinin arasında veya sigortalılık sürelerinin sonunda her biri için bir yıla kadar olan işsizlik süreleri,

c)Çalışmayan kadınlar için ise ev kadını olarak geçirilen dönem olup bu konuda bir çok soru işareti doğmaktadır.

Örneğin; ’“İşsiz olarak geçirilen sürelerin tamamını borçlanabilir miyim?’” veya ’“Yaklaşık iki sene çalışmadım acaba çalışmadığım bu süreyi de borçlanabilir miyim?’” gibi sorular çoğaltılabilir. Bu tarzda ki soruları cevaplayabilmemiz için yasada geçen birkaç terimi dikkatlice incelememiz gerekmektedir.

İşsizlik süresi: Çalışılan ülke mevzuatına göre fiili çalışma süreleri ile bu fiili çalışma sürelerine eş değer süreler dışında kalan ilgili ülkede yaşanılan süreleri anlamak gereklidir.

Yurtdışında ev kadını olarak geçen süre: Kadınlar açısından olumlu yanları bulunan bu borçlanma seçeneği için kadınların medeni durumlarına bakılmaksızın yurtdışında fiilen çalıştıkları süreler hariç ilgili ülkede yaşadıkları süreler dikkate alınacaktır.

Sigortalılık süresi: İlgili ülke mevzuatına göre çalışılmış veya çalışılmış süre olarak kabul edilen süreler anlaşılmalıdır.Sigortalılık süresinin tespitinde ev kadınlarının aksine ikamet süreleri dikkate alınmaz.Çalışılmış süre denince herkes anlayacaktır ancak çalışılmış süre olarak kabul edilen süreler nedir?Burada ilgili ülke mevzuatına göre fiilen çalışılmamasına rağmen çalışmaya eşdeğer olarak kabul gören süreler anlatılmak istenmektedir.Bu süreler aylığa hak kazanma ve bağlanacak aylığın hesaplanmasında da dikkate alınmaktadır.

a- Yurtdışında 18 yaşın ikmalinden önce geçen hizmet ve ev kadınlığı süreleri,

b- Türk vatandaşlığının kazanılmasından önce veya Türk vatandaşlığının kaybedilmesinden sonra geçen fiili çalışmalar, çalışılmış kabul edilen süreler, işsizlik süresi ve ev kadını olarak geçirilen süreler dikkate alınamamaktadır.

c- İkili sosyal güvenlik sözleşmesine göre kendilerine kısmi aylık bağlanmış olanların çalışmalar arasında ve hizmetin bitim tarihinden sonraki işsizlik (çalışılmayan) süreleri.

d- Almanya’’da istisna akdi kapsamında iş üstlenen Türk işverenlerce çalıştırılan Türk işçilerin bu ülkedeki çalışma süreleri.

e- İsveç, İsviçre ve Fransa ile yapılan sosyal güvenlik sözleşmeleri gereğince Türkiye’’de isteğe bağlı sigortaya prim ödenen sürelerde yurtdışında geçen hizmet ve ev kadınlığı süreleri.

f- Libya’’da iş üstlenen Türk işverenlerce çalıştırılan Türk işçilerin bu ülkede 01.09.1985 tarihinden sonra geçen çalışma süreleri.

Bu düzenleme ile getirilen istisna Bulgaristan’’da yaşayan Türk soylu vatandaşlarımızın 1989 yılından sonra sistemli olarak zorunlu göçe maruz bırakılmaları sonucu 08.05.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5754 sayılı ’“Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik yapılmasına Dair Kanunun’” 79.maddesi ile 3201 sayılı kanunda yapılan değişiklik ile zorunlu göçe tabi tutulan ve Türk vatandaşlığına alınan Türk soylu vatandaşlarımıza da yurtdışında geçen sürelerini borçlanma imkanı tanınmasıdır.

Yurtdışında geçen çalışma veya ev kadınlığı sürelerinin borçlandırılmasına ilişkin yazılı talep,(Yurtdışı Borçlanma Talep Dilekçesi) doldurulup imzalandıktan sonra doğrudan ya da posta yolu ile Sosyal Güvenlik İl Müdürlüklerine verilecektir. Yurtdışı hizmet borçlanması başvurularında Yurtdışı Borçlanma Talep Dilekçesi ekinde;

-Yurtdışı çalışmalarını gösterir durumlarına uygun hizmet belgelerinden biri,

-Nüfus cüzdanının önlü arkalı fotokopisi alınacaktır.

Yurtdışı borçlanması yapılabilmesi için yurda kesin dönüş şartı aranmazken, Aylık tahsisi yapılabilmesi için yurda kesin dönülmüş olması gerekmektedir; ayrıca tahakkuk ettirilen borcun tamamının ödenmiş olması ve borcun tamamının ödenmesinden sonra yazılı istekte bulunulması şartları aranacaktır. Burada kesin dönüşten kastedilen aylık tahsis talebinde bulunanların yurtdışındaki çalışmasının sona ermesi, yabancı ülkeden çalışmaya bağlı sosyal sigorta ödenekleri olan işsizlik ve hastalık ödeneği ile ikamete bağlı sosyal yardım alınmamasıdır.

Bir sonraki yazımda görüşmek dileğiyle’…