İlaç geliştirme süreçlerinde yapay zekâdan yararlanan Insilico Medicine tarafından geliştirilen rentosertib, öncelikle idiyopatik pulmoner fibroz (IPF) adı verilen kronik ve ilerleyici akciğer hastalığının tedavisi amacıyla tasarlandı.
Biyolojik yaşta 3-4 yıllık gerileme
Faz IIa klinik çalışmasında IPF hastalarına farklı dozlarda rentosertib verilirken, bir grup katılımcıya plasebo uygulandı. Araştırmacılar daha sonra hastalardan alınan kan örneklerini altı farklı “yaşlanma saati” kullanarak inceledi.
Yaşlanma saatleri, kişinin yalnızca doğum tarihini değil, hücresel, dokusal ve organik değişimleri dikkate alarak biyolojik yaşa ilişkin tahminler yapıyor.
Altı farklı ölçüm yönteminin tamamında rentosertib kullanan hastaların tahmini biyolojik yaş göstergelerinde düşüş görüldü. Plasebo grubunda ise benzer bir değişim tespit edilmedi.
En dikkat çekici sonuç, günde iki kez 30 miligram rentosertib alan hastalarda ortaya çıktı. Tedavinin dördüncü haftasında bu gruptaki kişilerin tahmini biyolojik yaşlarında yaklaşık 3-4 yıllık gerileme görüldü. Yaşlanma saatlerinden birinde farkın yaklaşık 6 yıla kadar ulaştığı belirtildi.
İlaç yaşlanma karşıtı olarak geliştirilmemişti
Rentosertib’in dikkat çekici yönlerinden biri ise ilacın başlangıçta yaşlanmayı yavaşlatmak amacıyla tasarlanmamış olması.
Insilico Medicine, ilacı akciğer dokusunun zaman içerisinde kalınlaşmasına ve yara dokusu oluşmasına yol açan idiyopatik pulmoner fibrozun tedavisi için geliştirdi. İlacın hedefinde ise TNIK adı verilen bir protein bulunuyor.
TNIK’in fibrozis, kronik iltihaplanma ve hücresel yaşlanmayla bağlantılı süreçlerde rol oynadığı düşünülüyor. Araştırmacılar da bu proteini hedefleyen molekülün geliştirilmesinde yapay zekâdan yararlandı.
Şirketin kurucusu ve CEO’su Alex Zhavoronkov, yapay zekânın çalışma biçimini bir kilidin yapısını analiz ederek ona uygun yeni bir anahtar tasarlamaya benzetiyor. Şirket, hedefin belirlenmesinden ilaç adayının ortaya çıkarılmasına kadar geçen sürenin yaklaşık 18 ay olduğunu belirtiyor.
Sonuçlar şimdilik kesin kanıt değil
Araştırmanın sonuçları dikkat çekici olsa da uzmanların kesin bir sonuca varması için henüz erken.
Çalışmanın küçük bir hasta grubuyla gerçekleştirilmesi önemli bir sınırlama oluşturuyor. Ayrıca araştırmaya katılanların sağlıklı bireyler değil, idiyopatik pulmoner fibroz hastaları olması sonuçların yorumlanmasını zorlaştırıyor.
Bu nedenle biyolojik yaş göstergelerindeki gerilemenin doğrudan yaşlanma sürecinin yavaşlamasından mı kaynaklandığı, yoksa ilacın akciğer hastalığı üzerindeki etkisinin vücuttaki diğer biyolojik göstergelere yansımasından mı ortaya çıktığı henüz bilinmiyor.
Başka bir ifadeyle araştırma, rentosertib’in insanlarda yaşlanmayı durdurduğunu veya tersine çevirdiğini kanıtlamış değil. Bulgular, yalnızca bu yönde araştırılması gereken dikkat çekici bir ihtimal ortaya koyuyor.
Daha geniş bir çalışma yapılacak
Insilico Medicine, elde edilen sonuçların ardından daha kapsamlı bir klinik çalışma planlıyor.
Çin’de 47 merkezde yürütülmesi planlanan yeni araştırmaya 320 hastanın dahil edilmesi ve katılımcıların 52 hafta boyunca takip edilmesi bekleniyor. Daha geniş kapsamlı bu çalışma, rentosertib’in IPF hastalarında biyolojik yaşlanmayla ilişkili göstergeler üzerindeki etkisinin daha güvenilir biçimde değerlendirilmesini sağlayacak.
Şimdilik elde edilen veriler, yapay zekânın yalnızca yeni ilaç adaylarının geliştirilmesinde değil, mevcut ilaçların daha önce fark edilmemiş etkilerinin ortaya çıkarılmasında da kullanılabileceğini gösteren dikkat çekici bir örnek olarak değerlendiriliyor.
