Metehan UD/EGEDESONSÖZ – İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi’nde oy çokluğuyla kabul edilen plan değişikliği, Balçova ilçesi İnciraltı Mahallesi’nde tapuda 25034 ada 1 parselde kayıtlı 8 bin 854 metrekarelik alanı kapsıyor. Mevcut 1/1000 ölçekli uygulama imar planında “Belediye Hizmet Alanı” olarak belirlenen parsel, değişiklikle “Turizm-Ticaret Alanı”na dönüştürüldü. Parseldeki yapılaşma izni de 5 kattan 9 kata çıkarıldı. Emsal oranında ise değişiklik yapılmadı.
Balçova Belediyesi'nin de hissedarı olduğu parsel, Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi kampüs sınırları içerisinde ve DEÜ Tıp Fakültesi Hastanesi'nin yakınında bulunuyor. Plan değişikliğine AK Partili ve MHP’li meclis üyeleri karşı oy kullanırken, düzenleme meclisten oy çokluğuyla geçti.
ODALAR DAVA AÇTI
Plan değişikliğinin askıya çıkarılmasının ardından TMMOB Mimarlar Odası ve Şehir Plancıları Odası tarafından yargı yoluna başvuruldu. İzmir 3. İdare Mahkemesi’nde görülen davada hazırlanan bilirkişi raporunda, plan değişikliğinin üst ölçekli plan kararları, kamu yararı ve şehircilik ilkeleri bakımından çeşitli aykırılıklar taşıdığı tespit edildi.
Bilirkişi raporunda, plan değişikliğinin onaylandığı tarihte yürürlükte bulunan 1/25 bin ölçekli İzmir Büyükşehir Bütünü Çevre Düzeni Planı’nda alanın bir bölümünün “Üniversite Alanı” olarak belirlendiği, alt ölçekli planlarda ise bu alanın “Ticaret-Turizm Alanı”na dönüştürülmesinin planların kademeli birlikteliği ilkesine aykırı olduğu belirtildi.
Raporda ayrıca, plan değişikliğinin 1/100 bin ölçekli İzmir-Manisa Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planı’ndaki “Üniversite Alanları” kararına da uygun olmadığı kaydedildi.
KAMU YARARI VE TEKNİK GEREKÇE BULUNAMADI
Bilirkişi heyeti, plan değişikliğinin gerekçesinin Egeşehir A.Ş.’nin 30 Temmuz 2025 tarihli başvurusuyla sınırlı tutulduğuna dikkat çekti. Plan açıklama raporunda değişikliğin gerekliliğini ortaya koyan yeterli analiz ve teknik çalışmalara yer verilmediği belirtilirken, imar planı değişikliklerinin kamu yararı amacıyla ve nesnel gerekçelere dayanılarak yapılması gerektiği vurgulandı.
Raporda, parselin geçmişte de ticaret fonksiyonuna yönelik planlandığı ancak 18 Mart 1997 tarihli İzmir 3. İdare Mahkemesi kararıyla bu planın yürütmesinin durdurulduğu hatırlatıldı. Bu kararın ardından alanın “Belediye Hizmet Alanı” olarak planlandığı ve doğu ile güneyindeki üniversite alanıyla birlikte kamusal kullanım bütünlüğü oluşturduğu ifade edildi.
Son değişiklikle bu kamusal alan bütünlüğünün bozulduğu, özel alan-kamusal alan dengesinin zarar gördüğü değerlendirmesi yapıldı.
Bilirkişi raporunda ulaşım etkilerine de dikkat çekildi. Belediye hizmet alanı ile turizm-ticaret alanının farklı yolculuk yoğunlukları oluşturacağı belirtilerek, plan değişikliğinin trafik ve ulaşım sistemi üzerindeki etkilerine ilişkin dosyada yeterli teknik değerlendirme bulunmadığı kaydedildi.
MAHKEME BİLİRKİŞİNİN TESPİTLERİNİ DEĞERLENDİRDİ
İzmir 3. İdare Mahkemesi kararında, bilirkişi raporundaki bazı tespitlere ilişkin belediyenin itirazlarının da incelendiği belirtildi.
Mahkeme, 1/25 bin ölçekli çevre düzeni planının 5 Ocak 2026 tarihinde yapılan değişiklikle dava konusu planlarla uyumlu hale geldiğini belirterek, bu aşamada planların kademeli birlikteliği ilkesi yönünden aykırılık bulunmadığını değerlendirdi.
Ulaşım altyapısına ilişkin bilirkişi tespitleri konusunda ise İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin itiraz dilekçesi ekinde kentsel teknik altyapı etki değerlendirme raporunu sunduğu kaydedildi. Mahkeme, söz konusu raporda ulaşım altyapısına yönelik etkilerin incelendiğini ve plan değişikliğinin oluşturacağı etkinin kabul edilebilir düzeyde tutulabileceğinin değerlendirildiğini belirterek bu yönden mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna vardı.
Ancak mahkeme, plan değişikliğinin esas gerekçesine ilişkin değerlendirmesinde bilirkişi raporundaki tespitlere katıldı. Plan açıklama raporunda yalnızca Egeşehir A.Ş.’nin taşınmazın turizm-ticaret alanı olarak belirlenmesi yönündeki talebine yer verildiği, değişikliğin gerekliliğini ortaya koyan analiz ve teknik çalışmaların sunulmadığı vurgulandı.
Kararda, plan değişikliğinin kamu yararı amacıyla yapıldığının ve teknik, nesnel gerekçelere dayandığının söylenemeyeceği ifade edildi. Ayrıca belediye hizmet alanı niteliğindeki kamusal alan bütünlüğünün bozulduğu ve özel alan-kamusal alan dengesinin zarar gördüğü belirtildi.
YÜRÜTMEYİ DURDURMA KARARI
Mahkeme, İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 8 Eylül 2025 tarih ve 04.895 sayılı kararıyla uygun bulunan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinde hukuka uygunluk bulunmadığına hükmetti.
Plan değişikliğine dayanılarak uygulamaya geçilmesi halinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğabileceğine dikkat çeken mahkeme, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca, teminat alınmaksızın yürütmenin durdurulmasına karar verdi.
Kararda şu ifadeler yer aldı:
Olayda, her ne kadar bilirkişi raporunda dava konusu 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planı değişikliklerinin, söz konusu değişikliklerin onaylandığı tarihte yürürlükte bulunan 1/25.000 ölçekli İzmir Büyükşehir Bütünü Çevre Düzeni Planı’na aykırı olduğu belirtilmiş ise de, dava konusu 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Değişikliği ve 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı Değişikliği kararlarının 05/01/2026 tarihinde onaylanan 1/25.000 ölçekli İzmir Büyükşehir Bütünü Çevre Düzeni Planı Değişikliği kararları ile uyumlu olduğu, bu kapsamda gelinen aşamada planların kademeliği birlikteliği ilkesine herhangi bir aykırılık bulunmadığı; diğer taraftan her ne kadar bilirkişi raporunda dava dosyasına sunulmuş olan bilgi ve belgeler arasında teknik altıyapı etki değerlendirme raporunun bulunmadığı ve plan açıklama raporunda da bu tür bir çalışmaya atıf yapılmadığından bahisle dava konusu 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planı değişikliklerinin bu açıdan da şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve imar mevzuatına aykırı olduğu belirtilmiş ise de, bilirkişi raporuna davalı İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından yapılan itiraz dilekçesi ekinde ilgili kentsel teknik altyapı etki değerlendirme raporunun sunulduğu, anılan raporda ilgili kentsel teknik altyapıya yönelik etkilerin irdelendiği ve plan değişikliğinin ulaşım altyapısı üzerinde yaratacağı etkinin kabul edilebilir düzeyde tutulabileceğinin değerlendirildiğinin görüldüğü, bu kapsamda dava konusu plan değişikliklerinde Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin 26. maddesinin 7. fıkrası yönünden herhangi bir aykırılık bulunmadığı, lakin dava konusu 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planı değişikliklerine ilişkin Açıklama Raporu’nda “plan değişikliği”nin gerekçesi olarak sadece “Egeşehir Yapı Planlama Müşavirlik ve Teknoloji A.Ş. Planlama ve Kentsel Dönüşüm Müdürlüğü’nün 30.07.2025 tarih ve E-12345611-000.99-850 sayılı yazısında taşınmazın kullanım kararının 'Turizm-Ticaret Alanı' olarak belirlenmesi talep edilmekte" olduğu bilgisine yer verildiği, imar mevzuatı kapsamında imar planı değişikliklerinin ancak kamu yararı amacıyla, teknik ve nesnel gerekçelere dayanılarak yapılabileceği, ayrıca Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin 9. maddesinde “Plan değişikliklerinde, değişiklik gerekçesi ve yapılan gereklilik analizlerini ayrıntılı açıklayan plan raporu hazırlanması zorunludur” hükmünün bulunduğu, bu kapsamda dava konusu 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planı değişikliklerinin, kamu yararı amacıyla yapıldığından ve teknik, nesnel gerekçelere dayandığından bahsedilemeyeceği; diğer taraftan, Plan Açıklama Raporu'nda plan değişiklik gerekçesine ilişkin gereklilik analizlerine ve analitik çalışmalara yer verilmediği, keza dava konusu 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planı değişiklikleri ile öteden beri alanda öngörülen "belediye hizmet alanı" niteliğindeki kamusal alan bütünlüğünün bozulduğu, bu açıdan davaya konu planların plan bütünlüğüne de aykırı ve “özel alan-kamusal alan” dengesini bozucu nitelikte olduğu, bu itibarla dava konusu plan değişikliklerinin belirtilen bu hususlar yönünden şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır. Bu durumda, İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 08/09/2025 tarih ve 04.895 sayılı kararı ile uygun bulunarak onaylanan ve İzmir ili, Balçova İlçesi, İnciraltı Mahallesi'nde ve tapunun 25034 ada, 1 sayılı parselinde kayıtlı taşınmazın kullanım amacının “Turizm-Ticaret Alanı” olarak belirlenmesine yönelik hazırlanan dava konusu NİP-351107548 plan işlem numaralı 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı Değişikliğinde ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Değişikliğinde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Son olarak, davaya konu plan değişikliklerine dayanılarak uygulamaya geçilmesi halinde telafisi güç veya imkansız zararlar doğabileceği tabiidir. Açıklanan nedenlerle; hukuka aykırılığı açık olan dava konusu işlemlerin; uygulanması halinde telafisi güç zararlar doğabileceğinden 2577 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca teminat alınmaksızın yürütülmesinin durdurulmasına karar verilmiştir
