Sonsuz Olasılıkların Kozmosu

İnsanlık yüzyıllar boyunca yaşadığı evreni tek ve benzersiz bir gerçeklik olarak gördü. Ancak 20. yüzyılda fizik ve kozmoloji alanında yapılan keşifler, bu varsayımın sorgulanmasına yol açtı. Özellikle kuantum fiziği, kozmik enflasyon teorisi ve sicim teorisi gibi modern yaklaşımlar, yaşadığımız evrenin tek evren olmayabileceği fikrini gündeme getirdi. Bu düşünce günümüzde "çoklu evren" ya da İngilizce adıyla "multiverse" kavramı altında tartışılmaktadır.

Çoklu evren fikri, ilk bakışta bilim kurguyu andırabilir. Ancak ilginç olan nokta, bu kavramın yalnızca hayal gücünden değil, modern fiziğin bazı matematiksel modellerinden doğmuş olmasıdır. Çoklu evren teorileri tek bir modelden oluşmaz. Aksine, farklı fiziksel teoriler farklı türde çoklu evren senaryoları ortaya koyar. Bu nedenle fizikçilerin sözünü ettiği "çoklu evren", tek bir fikir değil, çeşitli teorik modellerin ortak sonucu olarak ortaya çıkan geniş bir kavramdır.

Bu fikirlerin önemli kaynaklarından biri kuantum fiziğidir. Kuantum dünyasında parçacıklar günlük yaşamda alışık olduğumuz şekilde davranmaz. Bir elektronun gelecekte tam olarak nerede bulunacağını önceden söyleyemeyiz. Bunun yerine yalnızca farklı konumlarda bulunma olasılıklarını hesaplayabiliriz. Kuantum mekaniğinin matematiği bize kesin sonuçlar değil, olasılıklar verir.

Örneğin bir elektronun belirli bir deneyde yüzde 40 olasılıkla bir yerde, yüzde 60 olasılıkla başka bir yerde bulunacağını hesaplayabiliriz. Deney yapıldığında ise yalnızca tek bir sonuç görürüz. İşte burada fizikçilerin bir kısmı şu soruyu sormaya başlamıştır: Gerçekleşmeyen diğer olasılıklar nereye gidiyor?

1950'lerde Amerikalı fizikçi Hugh Everett III bu soruya sıra dışı bir cevap verdi. Everett'e göre aslında hiçbir olasılık yok olmuyordu. Kuantum olaylarının bütün olası sonuçları gerçekleşiyordu. Ancak her sonuç farklı bir evrende ortaya çıkıyordu. Bir anlamda evren, her kuantum olayında yeni dallara ayrılıyordu.

Bu düşünceyi basit bir örnekle anlamaya çalışalım. Bir yol ayrımına geldiğinizi düşünün. Bir yoldan sola, diğerinden sağa gidebilirsiniz. Günlük deneyimimize göre yalnızca birini seçersiniz. Ancak Çoklu Dünyalar yorumuna göre evren ikiye ayrılır. Bir evrende sola dönersiniz, diğer evrende sağa. Her iki olasılık da gerçekleşir, fakat birbirlerinden habersiz iki ayrı gerçeklikte yaşanır.

Bu fikir ilk duyulduğunda son derece sıra dışı görünür. Çünkü bu durumda yalnızca birkaç değil, akıl almayacak kadar çok sayıda evren ortaya çıkmaktadır. Her insanın verdiği her karar, her kuantum olay ve her olasılık yeni evren dallarının oluşmasına yol açabilir. Elbette bu düşünce bugün hâlâ tartışmalıdır ve deneysel olarak doğrulanmış değildir. Ancak kuantum mekaniğinin matematiğiyle uyumlu yorumlardan biri olarak ciddi şekilde incelenmeye devam etmektedir.

Çoklu evren fikrine giden ikinci yol ise kozmolojiden gelir. Evrenin oluşumunu açıklamaya çalışan kozmik enflasyon teorisi, Büyük Patlama’dan hemen sonra evrenin inanılmaz bir hızla genişlediğini öne sürmektedir. Bir saniyenin trilyonlarca kere trilyonda biri kadar kısa bir zaman diliminde evren, olağanüstü bir büyüme yaşamıştır.

Başlangıçta fizikçiler enflasyonun kısa süreli bir olay olduğunu düşünüyordu. Ancak daha sonra geliştirilen bazı modeller, enflasyonun evrenin tamamında aynı anda sona ermediğini göstermeye başladı. Bazı bölgelerde enflasyon dururken başka bölgelerde devam ediyor olabilirdi. Bu durumda sürekli genişleyen dev bir kozmik yapı içinde, birbirinden bağımsız çok sayıda evren oluşabilirdi.

Bunu kaynayan bir su kabına benzetebiliriz. Kaynayan suyun içinde sürekli yeni kabarcıklar oluşur. Her kabarcık kendi sınırlarına sahiptir. Enflasyon teorisinin bazı versiyonlarına göre bizim evrenimiz de böyle bir kozmik kabarcıktır. Başka kabarcık evrenler de oluşmuş olabilir. Bu evrenlerin fizik kuralları bizimkine benzeyebilir ya da tamamen farklı olabilir.

Bazı teorik fizikçiler bu fikri daha da ileri götürmektedir. Eğer sonsuz sayıda evren varsa, yalnızca bize benzeyen değil, bizle neredeyse tamamen aynı olan evrenler de bulunabilir. Bir evrende bu satırları okuyor olabilirsiniz; başka bir evrende ise hayatınızın herhangi bir anında farklı bir karar vermiş olabilirsiniz. Bu düşünceler henüz bilimsel olarak doğrulanmış değildir, ancak sonsuz evren varsayımının matematiksel sonuçlarından biri olarak tartışılmaktadır.

Burada önemli olan nokta şudur: Çoklu evren teorileri, başka evrenlerin gerçekten var olduğunu kanıtlamış değildir. Bugüne kadar hiçbir paralel evren gözlemlenmemiştir. Hiçbir teleskop başka bir evreni doğrudan görüntülememiştir. Ancak modern fiziğin bazı güçlü matematiksel modelleri, yaşadığımız evrenin tek gerçeklik olmayabileceğini göstermektedir. Bu nedenle çoklu evren kavramı, bilim kurgu ile teorik fiziğin kesiştiği en ilginç alanlardan biri haline gelmiştir.

Eğer evrende milyarlarca galaksi, trilyonlarca yıldız ve hatta belki sayısız evren varsa, o halde neden şimdiye kadar başka bir uygarlığın izine, mesajına ya da ziyaretine rastlamadık? Bu sessizliğin ardında ne yatıyor?

…devam edecek