Metehan UD / EGEDESONSÖZ – UNESCO Dünya Kültür Mirası Koruma Bölgesi içerisinde yer alan ve “ekolojik hassas bölge” statüsündeki Kozak Yaylası, taş ocakları ve madencilik faaliyetlerinin yarattığı tehditle gündemdeki yerini korurken, bölgenin doğal SİT statüsüne ilişkin yeni bir gelişme yaşandı.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 8 Nisan 2025 tarihinde alınan tescil kararına karşı İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından açılan davayı görüşen İzmir 5. İdare Mahkemesi, 7 Ekim 2026 tarihinde oy birliğiyle iptal kararı verdi.
Mahkemenin kararında yer verilen bilirkişi raporunda, Kozak Yaylası doğal SİT alanının tek bir poligon halinde ve tamamının “Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanı” olarak belirlenmesinin mevzuata uygun olmadığı tespit edildi.
DOĞAL ALANLAR İÇİN DAHA YÜKSEK KORUMA VURGUSU
Mahkeme, yayla içerisindeki köy yerleşimleri ve ekili-dikili tarım alanlarında yoğun insan faaliyetleri, tarımsal üretim, hayvancılık ve ekonomik faaliyetlerin sürdürüldüğünü belirtti. Bu alanların “Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanı” statüsünün özelliklerini taşıdığı ifade edildi. Ancak yerleşim ve tarım alanlarının dışında kalan, doğal flora ve fauna yapısını büyük ölçüde koruyan, insan etkisinin sınırlı olduğu ve ekolojik bütünlüğünü muhafaza eden bölgelerin farklı değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı.
Kararda, söz konusu alanların yaban hayvanlarının barınma, beslenme ve üreme ihtiyaçlarını karşıladığı, biyolojik çeşitlilik ve habitat özellikleri taşıdığı, yüksek peyzaj değerine sahip olduğu ve doğal karakterini koruduğu belirtildi. Bu özellikleri nedeniyle bu bölgelerin “Nitelikli Doğal Koruma Alanı” statüsünün ayırt edici özellikleriyle uyumlu olduğu kaydedildi
Mahkeme, farklı doğal ve insan faaliyetlerinden kaynaklanan özelliklere sahip alanların aynı koruma statüsü altında birleştirilmesinin 2863 sayılı Kanun'a, ilgili yönetmeliğe ve koruma-kullanma dengesi ilkelerine uygun olmadığı sonucuna vardı.
Mahkeme, Bakanlığın 8 Nisan 2025 tarihli tescil işlemini iptal ederken davalı idarenin İzmir Büyükşehir Belediyesi'ne 30 bin TL vekalet ücreti ve yargılama giderlerini ödemesine de hükmetti. Karara karşı tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde İzmir Bölge İdare Mahkemesi'ne istinaf başvurusu yapılabilecek.
Kararda şu ifadeler yer aldı:
Dava konusu karar ile: Kozak yaylası doğal sit alanlarının tek bir poligon şeklinde tümünün "sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanı belirlendiği, ancak doğal sit poligonu içinde devamlı insan etkisi altında olan, doğal flora fauna yapısının büyük oranda bulunmadığı köy yerleşimi ve tarım alanları ile doğal flora fauna yapısının tamamen korunduğu farklı ekosistem yapılarının bulunduğu, bu nedenlede Kozak yaylası doğal sit poligonunun tümünün "sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanın alaı" olarak aynı doğal sit poligonu içerisinde değerlendirilmesinin 19/07/2012 tarihinde yürürlüğe giren Korunan Alanların Tespit, Tescil ve Onayına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Yönetmelikte belirtilen kurallara, 2863 sayılı Kanun, Koruma Yüksek Kurulu ilke kararlarına, koruma-kullanma dengesi ilkelerine uygun olmadığı..." yönünde tespit ve değerlendirmelere yer verilmiştir.
Taraflara tebliğ edilen bilirkişi raporuna yapılan itirazlar, detaylı bilimsel ve teknik açıklamalar içeren raporu kusurlandıracak nitelikte görülmeyerek, Mahkememizce raporun hükme esas alınabilecek nitelikte olduğu kanaatine varılmıştır.
Bu durumda, dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile birlikte bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu doğal sit poligonu içerisinde köy yerleşimi ile ekili-dikili tarım alanlarının bulunduğu ve bu bölümlerde yoğun insan faaliyetleri, tarımsal üretim, hayvancılık ve ekonomik faaliyetlerin sürdürüldüğü, bu nedenle söz konusu bölümlerin 19.07.2012 tarihli ve 28358 sayılı Korunan Alanların Tespit, Tescil ve Onayına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Yönetmeliğin 9. maddesinde düzenlenen "Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanlarının Ayırt Edici Özellikleri" ile uyumlu olduğu, ancak bu alanların "Nitelikli Doğal Koruma" alanı vasfına sahip diğer alanlarla birlikte tek bir poligon şeklinde tümünün "Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanı" olarak belirlenmesinin hukuka uygun olmadığı, buna karşılık köy yerleşimi ve tarım alanları dışında kalan, doğal flora ve fauna yapısının büyük ölçüde korunduğu, insan etkisinin sınırlı olduğu, ekolojik bütünlüğünü muhafaza eden, yaban hayvanlarınım barmma, beslenme ve üreme ihtiyaçlarını karşılayan, biyolojik çeşitlilik ve habitat özellikleri taşıyan, yüksek peyzaj değerine sahip ve doğal karakterini koruyan alanların Yönetmeliğin 8. maddesinde belirtilen "Nitelikli Doğal Koruma Alanlarının Ayırt Edici Özellikleri" ile uyumlu olduğu, bu alanlarda fıstık çamı ormanları ile doğal maki-funda ve otsu bitki örtüsünün yoğun olarak bulunduğu, doğal ekosistemlerin ve habitatların devamlılığının sağlandığı, bu nedenle dava konusu poligonun tamamının tek bir doğal sit statüsü altında "Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanı" olarak belirlenmesinin, farklı doğal ve antropojenik özelliklere sahip alanların aynı statü içerisinde değerlendirilmesine yol açtığı ve 2863 sayılı Kanun, Korunan Alanların Tespit, Tescil ve Onayına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Yönetmelik, ilgili Koruma Yüksek Kurulu ilke kararları ile koruma-kullanma dengesi ilkelerine uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
YENİDEN SİT STATÜSÜ BELİRLENEBİLİR
Kararı kamuoyuyla paylaşan Bergama Belediyesi YENİ Partili Meclis Üyesi Avukat Serdar Sinan, kararın mevcut SİT statüsünü sona erdirdiğini, ancak Bakanlığın mahkeme gerekçelerine uygun yeni bir koruma statüsü belirleyebileceğini ifade etti.
Sinan “Kozak Yaylası'nın tamamının " Sürdürülebilir Korum a ve Kontrollü Kullanım Alanı" olarak tesciline ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı işlemine karşı İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından açılan davada İzmir 5. İdare Mahkemesi tarafından dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde Kozak Yaylası'nın flora ve fauna yapısı, biyolojik çeşitliliği ve habitat özelliği taşıması, yüksek peyzaj değerine sahip olması ve doğal karakterini koruması gibi nedenlerle "Nitelikli Doğal Koruma Alanı " vasfını taşımakla birlikte yaylanın yerleşim yerleri ve tarımsal üretim alanlarını da kapsar biçimde tamamının tek bir statü altında değerlendirilmesinin koruma-kullanma dengesi ilkelerine uygun olmadığına yer verilmiştir. Bu karar, mevcut statüyü sona erdirmekle birlikte ilerleyen süreçte Bakanlık tarafından mahkeme kararında yer alan gerekçeyle uyumlu biçimde yeni bir statü belirlenmesi ihtimal dahilindedir” açıklamasında bulundu.
