Medyadaki sağlık haberlerini ilgi ile izliyorum. Yakın zamanda yayınlanan bilimsel araştırmaları çok ilginç başlıklar ve vurgularla izleyiciye ve okuyucuya sunuluyor. ’¶

Bayılıyorum!
Bu ay yayınlanmış bir hayvan çalışmasından yola çıkarak sağlık haberlerinde yer alan bir haber: ’“Egzersiz bağımlılık yapıyor’”, ’“Egzersizin fazlası zarar’”.
’“Bağımlılık’” olumsuz anlamı olan bir sözcük’…
’“Egzersiz’” ise olumlu anlam yüklenmeye çalışılan bir sözcük’… Günümüzde şişmanlığın, kalp-damar hastalıkları ve diyabetin görülme sıklığının artışı ve daha genç yaşlarda ortaya çıkmasına bağlı olarak ’“egzersiz’” sağlıklı kalmak ve yaşamakla eş anlamlı kullanılmaya çalışılan bir kavram.
Egzersiz kalp-damar sistemi sağlığını düzeltir, iyi kolesterol (HDL) yükseltir, kan şekerinin ve insülinin düzenlenmesinde iyi rol oynar, kas ve kemikleri iyileştirir (kemik erimesi-osteoporoz için iyidir), beyin hücrelerinin filizlenmesini-yeşermesini (nöroplastisite artırır) sağlar ve ruha iyi gelir!
Psikiyatride neye ’“bağımlılık’” diyoruz?(1) İstenen etkiyi sağlamak için artmış miktarlarda madde kullanma gereksinimi (bu durumda gittikçe egzersizin dozunu artırmak); (2) Sürekli aynı miktarda madde kullanılması ile azalmış etki; (3) madde alınmadığı zaman (bu durumda egzersiz yapılmadığında) yoksunluk çıkarmak ya da yoksunluktan kurtulmak için madde almak (egzersiz yapmak); (4) madde çoğu zaman tasarlandığından daha yüksek kullanmak (daha uzun ve daha fazla egzersiz yapma); (5) kullanmayı denetim altında tutmak için yoğun çaba harcamak (egzersiz yapmamak için çaba harcamak); (6) maddeyi bulmak (egzersiz yapmak) için çok fazla zaman harcamak; esas önemli madde (7) bu durum kişide ciddi sorunlara (insanlar arası ilişkilerde ve iş-okul-aile yaşamında) yol açmak.
Bağımlılık ölçütlerine bakınca egzersiz bağımlılığı nasıl olabilir?(1) Kişi daha fazla keyif almak için yaptığı egzersiz süresini artıracak; (2) Eskiden yaptığı kadar egzersiz keyif vermeyecek; (3) Egzersiz yaparken çok zaman geçirdiği için ya da çok egzersiz yaptığı için performansı ve kişiler arası ilişkileri bozulacak; (4) Egzersiz yapamazsa yoksunluk belirtileri çıkacak (depresyon, sinirlilik, uykusuzluk gibi)’…
Farelerde bu durum gösterilmiş! Ama anoreksik farelerde!
Fare çalışmaları insanlardaki durumu yansıtır mı?
Bir yere kadar’… Psikiyatride araştırmalarda insan modeli kullanılmadığı zaman hayvan çalışmaları yapılır. Fareler depresyona sokulur, beyinlerine bakılır; fareler depresyona sokulur, ilaçların etkilerine bakılır (farenin hareketleri artmış mı, karşı cinsle ilgileniyor mu vs.); farelere alkol ya da bağımlılık yapan madde verilir, beyinleri ve hareketleri incelenir.
Başlığa geri dönersem, egzersiz bağımlılık yapar mı?Söz edilen araştırmadaki anahtar bir sözcük var: ’“anoreksik’” fare. Farelerin bir kısmı günde bir kez çok az miktarda beslenmiş ve kilo vermeleri sağlanmış. Yani fareler ’“anoreksik’” yapılmış, Türkçesi aç bırakılmış! Bu farelerin bir kısmının hareket etmesine izin verilmiş, bir kısmına verilmemiş’… Çalışma uzun’… Kısaca, aç bırakılan ve hareket etmesine izin verilenlerin gittikçe dozu artırdığı ve eroin bağımlılığı tedavisinde kullanılan bir madde verildiğinde hareketlerinin azaldığı gösterilmiş!
Aşırı egzersiz yapmak patolojik yani sorunlu mu?Kimler daha çok bu şekilde egzersiz yapıyor?Anoreksik olanlar. Zayıf olduğu halde kendi bedeninden memnun olmayanlar (memnun olmama kemiklerinin çıktığını düşünme değil!). Yediği 3 top bezelyeden aldığını düşündüğü kaloriyi yakmak için saatlerce egzersiz yapanlar! Saatlerce egzersiz yapıp kasları gelişeceğine daha da zayıflayan ve bir deri, bir kemiğe dönenler’…
Sağlık haberlerini okuyanların başlığa vurulup metne göz gezdirmeyip yazılanları ayrıntılı okuyup merak edip biraz daha araştırmaları ve konu hakkında bilimsel birikimi olanlara sormalarını diliyorum.
Son söz: Egzersiz iyidir. Anoreksik değilseniz, aman yaşamınızdan eksik etmeyin.