EGEDESONSÖZ- Siyasal iletişimci Ali Sabuktay, mahkemenin verdiği mutlak butlan kararı ile CHP Genel Başkanlığı koltuğuna geri dönen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Sözcü TV’de yaptığı röportajın siyasal iletişim ve söylem analizi üzerinden değerlendirmesini yaptı.
Kemal Kılıçdaroğlu’nun kullandığı üslup ve dil, meşruiyet anlatısı, liderlik psikolojisi ve siyasal iletişim stratejileri açısından bir analizinin yapıldığı makalede, Sabuktay, röportaj üzerinden yapılan tartışmalara derinlikli bir katkı sunmayı amaçlıyor.
Yaşanan tartışmalara katkı sunmak adına Ali Sabuktay’ın düşüncelerini aktarıyoruz:
“Sözcü TV’de yayımlanan Kemal Kılıçdaroğlu söyleşisi, yalnızca sıcak siyasi içeriği nedeniyle değil; kullandığı dil, seçtiği kavramlar ve yarattığı tartışmalarla tam bir siyasal iletişim vakası oldu. Görünürde CHP'deki kurultay, yönetim ve "mutlak butlan" tartışmalarına odaklanan bu söyleşi, aslında çok daha derin bir siyasi ve psikolojik çatışmanın izlerini taşıyor. Bu analizde Kılıçdaroğlu’nun performansı; Aristotelesçi retorik araçları (ethos, logos, pathos), satır aralarındaki sessizlikler, kavramsal tercihler, agresif soru yönetimi, "bilmiyorum" çelişkileri ve güç ilişkileri üzerinden mercek altına alınıyor.
Ethos, Logos ve Pathos: Kurumsal Hafızanın Gerilimli Savunması
Kılıçdaroğlu'nun söyleşide kurduğu retorik, en eski ikna yöntemlerinin kullanıldığı bir sahneye dönüştü. Söyleşinin en baskın unsuru, ahlaki otorite kurma çabasını simgeleyen ethos’tu. Eski genel başkan; uzun kariyerini, Erdoğan karşısındaki mücadelesini ve CHP'nin tarihsel değerlerini hatırlatarak kendisini sıradan bir aktör değil, partinin vicdanı, ahlaki muhafızı ve kurumsal hafızası olarak konumlandırdı. Verilen örtük mesaj netti: "Ben yalnızca eski genel başkan değilim; partinin temel değerlerinin yaşayan temsilcisiyim."
Söyleşinin mantıksal omurgasını oluşturan logos ise klasik bir "zorunluluk savunması" üzerine kuruldu. Kılıçdaroğlu, "Mutlak butlan kararını ben vermedim; karar çıkınca uygulamak ve kayyum riskini bertaraf etmek zorundaydım; dolayısıyla partiyi korudum" zinciriyle kendisini sürecin öznesi değil, şartların zorladığı bir aktör olarak sundu. Ancak tam bu noktada bir paradoks doğdu: CHP tabanının önemli bir kısmı tartışmayı "Ne yapabilirdi?" (hukuki zorunluluk) sorusuyla değil, "Ne yapmalıydı?" (siyasi meşruiyet) sorusuyla okuduğu için bu mantıksal argüman izleyicide bir karşılık bulmadı.
"Bana Neden Genel Başkan Demiyorsunuz?"
Söyleşinin ilk dakikalarında ekrandaki altyazıda "CHP Genel Başkanı" ifadesinin kullanılmamasına yönelik Kılıçdaroğlu’nun gösterdiği sert tepki ekran başındakilerin gözünden kaçmadı. Bu an, sadece sembolik bir unvan kavgası değildi; kaybedilmiş bir statünün ve tarihsel pozisyonun canlı yayında ısrarla geri istenmesi, psikolojik bir "tanınma" ihtiyacının somut bir yansımasıydı.
Konuşmanın duygusal eksenini oluşturan pathos ise kontrollü bir üslubun altından taşan bastırılmış bir öfkeden besleniyordu; yüksek perdeden cümleler ve gazetecilere yöneltilen sert karşı sorular konuşmacının gerilimli ruh halini açıkça ele veriyordu. Sakin görünme çabasına tezat oluşturan bu dalgalanma, Kılıçdaroğlu’nun kendisini haksız yere yargılanan bir mağdur olarak konumlandırdığını ve parti içi değişim sürecine karşı derin bir kırgınlık taşıdığını gösteriyordu.
Tarihsel Misyon ve Seçilmiş İrade Arasındaki Gerilim
Söyleşinin belki de en önemli fakat az tartışılan yönlerinden biri, Kılıçdaroğlu'nun meşruiyet anlayışıydı. Kendisine "Partiyi arındırma görevini size kim verdi?" sorusu yöneltildiğinde verdiği cevap dikkat çekiciydi: "CHP'nin tarihi" Bu cevap ilk bakışta sıradan bir savunma cümlesi gibi görünse de söyleşinin tamamını anlamlandıran temel anahtar oldu.
Çünkü burada meşruiyet kaynağı ne güncel örgüt iradesiydi, ne delegelerdi, ne üyelerdi ne de seçim sonuçlarıydı; meşruiyet doğrudan doğruya soyut bir tarihsel mirastan türetiliyordu. Bu nedenle söyleşide ortaya çıkan siyasal konumlanma, seçilmiş iradeye dayalı demokratik meşruiyet anlayışından kökten farklılaştı. Kılıçdaroğlu kendisini yalnızca eski bir genel başkan olarak değil, CHP'nin tarihsel sürekliliğinin temsilcisi olan bir üst otorite olarak sunmaya çalıştı.
Sürekli kendi siyasi geçmişine, mücadelelerine ve tarihsel rolüne atıf yaparak kişisel bir meşruiyet alanı üretmeye çalıştı. Ancak CHP'nin seçilmiş yönetimi meşruiyetini kurultaydan, delegelerden ve güncel örgütsel iradeden alıyordu. Dolayısıyla ekran karşısında iki farklı meşruiyet anlayışı çarpıştı:
- Bir tarafta:"Ben bu partinin tarihsel temsilcisiyim."
- Diğer tarafta:"Bu partinin iradesi kurultayda tecelli etti."
Söyleşinin altında yatan ana gerilim, büyük ölçüde bu iki yaklaşım arasındaki uzlaşmaz çatışmaydı.
"Arınma" Söylemi: Siyaseti Ahlaki Mahkemeye Dönüştürmek
Kılıçdaroğlu’nun konuşma boyunca sıklıkla geri döndüğü "arınma", "temizlik", "ahlak" ve "kirlenme" kavramları, söyleminin en kritik düğüm noktaları arasındaydı. Siyasal iletişimde bir lider sürekli aynı kavramsal merkeze dönüyorsa, bu sadece basit bir argüman değil, dünyayı açıklama biçimidir. Kılıçdaroğlu, mevcut siyasi tartışmayı rasyonel ve politik bir düzlemden çıkarıp tamamen ahlaki bir dile tercüme etti.
Demokratik siyasette rakipler yanlış yapabilir veya başarısız olabilir; ancak onları "kirlenmiş" olarak tanımladığınızda, siyasal rekabet bir müzakere alanı olmaktan çıkar, ahlaki bir tasfiye mücadelesine dönüşür. Tarihsel olarak örgütü bir "organizma" gibi gören ve "bozucu unsurların ayıklanması" fikrini meşrulaştıran bu dil, Kılıçdaroğlu’nun niyetinden bağımsız olarak, demokratik tartışma zeminini imkansız kılar. Gücünü halkın iradesinden değil, dogma haline getirdiği bir tarihsel rolden alma iddiasındaki Kılıçdaroğlu, kendisini adeta dünyevi siyasetin üstünde, arınmayı sağlayacak tartışılamaz bir “siyasi aziz” olarak konumlandırmaya çalıştı.
Soruları Cevap Vermek Yerine Soruları Yönetmek
Söyleşinin en dinamik ve izleyicinin dikkatini en çok çeken yönlerinden biri, soru-cevap ilişkisinin sık sık tersine dönmesiydi. Kılıçdaroğlu, zorlu başlıklar karşısında savunmada kalmak yerine agresif bir karşı taarruzu denedi. Gazetecilere ardı ardına yönelttiği "Niye bunu sormuyorsunuz?", "Bunu da araştırdınız mı?" ve doğrudan mesleki kimliği hedef alan "Siz gazeteci değil misiniz?" çıkışları, sadece bir üslup sertleşmesi değil; stüdyodaki ve ekrandaki gücü, kontrolü yeniden ele alma girişimiydi.
Konuşmacı bu stratejiyle, cevap veren ve savunma yapan edilgen pozisyondan çıkıp sorgulayan ve hesap soran etken pozisyona geçerek gündemi belirleme gücünü geri kazanmaya çalıştı. Ancak kamuoyunda bu hamle ters tepti. İzleyicinin önemli bir bölümü bu yüksek perde çıkışları güçlü bir karşı atak olarak değil, verilmesi zor yanıtlar karşısında bir konuyu değiştirme ve hedef saptırma taktiği olarak okudu.
"Bilmiyorum" Paradoksu: Hukuk Vurgusu ile Bilgi Eksikliği Çelişkisi
Söyleşinin retorik bütünlüğüne en ciddi darbeyi vuran unsur ise "hukuk vurgusu" ile "bilgi eksikliği" iddiasının aynı potada eritilmeye çalışılması, yani tam anlamıyla bir "bilmiyorum" paradoksu oldu. Söyleşinin neredeyse tamamı hukuk, yargı, anayasa, mahkeme ve davalar gibi son derece teknik ve normatif bir eksende ilerledi. Kılıçdaroğlu, tüm argümanlarını hukuki meşruiyet üzerine bina etti.
Ancak iş, siyasi sonuçları olan kritik iddianamelere, dosyalara ve somut belgelere geldiğinde, Kılıçdaroğlu’nun sıklıkla "okumadım", "bilmiyorum" ya da "hukukçu değilim" ifadelerinin arkasına sığınması ekran başında doğal bir gerilim ve inandırıcılık krizi yarattı. Haklılığının dayanağı olarak "hukuku ve kuralları" referans gösteren bir liderin, tartışmanın odağındaki hukuki süreçlerin detayları hakkında bilgisizlik beyan etmesi, izleyenlerin gözünde retorik bir kaçış ve çelişki olarak kodlandı.
"Haklı Çıkmış Lider" Psikolojisi
Söyleşi boyunca yükselen ve adeta bir nakarat gibi tekrarlanan "Ben uyarmıştım", "Ben dikkat çekmiştim", "Ben söylemiştim" ve nihayetinde sitem dolu bir "Dinlemediler" anlatısı, siyasi etkisi azalan liderlerin sıklıkla sığındığı "haklı çıkmış ama dinlenmemiş lider" pozisyonudur.
Bu psikolojide siyasal mücadele geleceğe ilişkin bir program üretmekten ziyade, geçmişe ilişkin hükmü değiştirme çabasına dönüşür. Nitekim Kılıçdaroğlu, geleceğe dair yeni bir vizyon sunmak yerine, geçmiş tercihlerinin doğruluğunu kanıtlamaya devasa bir mesai harcadı.
Bürokrat Aklın Sınırları ve Dokunulmazlık Çelişkisi
Kılıçdaroğlu'nun dokunulmazlıkların kaldırılması konusunda sergilediği pişmanlıktan uzak tavır, onun siyasal zihniyetinin sınırlarını bir kez daha çizdi. Kuralların ve normatif hukukun, o kuralların hangi siyasi güç ilişkileri içinde uygulandığından daha önemli olduğu inancı... Bu bürokratik “devletli” akıl, hukuku tamamen güç ilişkileri ve toplumsal dinamikler üzerinden okuyan modern muhalif seçmenin ve partideki yeni kuşağın gerçekliğiyle derin bir kopuş yaşıyor.
Sonuç
Bu söyleşi, bir televizyon röportajının çok ötesinde, 2023 seçim yenilgisi sonrasında CHP içinde başlayan mücadelenin yeni ve önemli bir aşaması oldu.
Kılıçdaroğlu’nun anlatısında bu hikaye, "uyarıları dinlenmeyen bilge bir liderin haksızca koltuğundan edilmesi ve yeniden koltuğuna kavuşması" iken; Değişim Hareketi’nin anlatısında kaybetme döngüsü üreten bir siyaset tarzının tasfiyesidir. Sözcü TV ekranlarında "bilmiyorum" cevapları ve agresif karşı sorularla kendi siyasi mirasını temize çekmeye çalışan gerilimli bir savunma, hesaplaşma ve bugünkü pozisyonunu koruma performansı izledik. Kamuoyunun bu söyleşiyi inandırıcı bulmaması, "Ne söyledi?" sorusundan çok "Bu söylem bugün kimin işine yarıyor?" sorusuyla değerlendirmesi tam da bu yüzden olsa gerek”
