Metehan UD/EGEDESONSÖZ – UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Efes Antik Kenti’nin hemen bitişiğinde sürdürülen “Karşılama Merkezi” inşaatına yönelik tartışmalar, İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun Ege Çevre ve Kültür Platformu’na (EGEÇEP) verdiği yanıtla yeni bir boyut kazandı. Kurul, söz konusu alanın 1. derece arkeolojik sit statüsünde bulunduğunu bir kez daha teyit ederken, alanda yürütülen çalışmaların onaylı koruma amaçlı imar planları ve alınmış kurul kararları doğrultusunda gerçekleştirildiğini bildirdi.
Selçuk ilçesi Atatürk Mahallesi sınırlarında, Efes Ören Yeri’nin hemen bitişiğinde bulunan alanda 2025 yılı Nisan ayından bu yana iş makineleriyle yapılan çalışmalar, EGEÇEP tarafından yargı ve koruma gündemine taşınmıştı. Platform, İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’na yaptığı başvuruda, söz konusu inşaat faaliyetleri için kurul izni bulunup bulunmadığının açıklanmasını, izin varsa bu izinlerin kapsamının ve projelerin kamuoyuyla paylaşılmasını ve sahadaki uygulamaların kurul kararlarına uygunluğunun denetlenmesini talep etmişti.
EGEÇEP’in başvurusunda, “karşılama merkezi ve otopark yapılacağı” belirtilen alanda bitki örtüsünün tamamen ortadan kaldırıldığı, alanın paravanlarla çevrilerek tonlarca hafriyat döküldüğü ve bu durumun Efes’in kültürel peyzajı açısından geri dönüşü olmayan riskler yarattığı savunulmuştu. Başvuruda ayrıca alanın, antik dönemde Koressos Yerleşimi ve limanının bulunduğu bölge olduğu, Lisimakhos dönemine ait sur duvarları ve Koressos Kapısı’na komşu konumda yer aldığı, Artemis Tapınağı’ndan Koressos Kapısı’na uzanan Kutsal Yol ve çevresindeki mezar yapılarıyla birlikte son derece hassas bir arkeolojik bütünlük barındırdığı vurgulanmıştı.
KURUL’DAN YANIT GELDİ
Kurul Müdürlüğü’nün EGEÇEP’e gönderdiği resmi yanıtta ise, 323 ada 67, 69 ve 70 parsellerin Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu’nun 11 Aralık 1976 tarihli ve A-262 sayılı kararıyla tescil edildiği, daha sonra farklı tarihlerde alınan kurul kararlarıyla sınırlarının belirlendiği ve revize edildiği ifade edildi. Yazıda, alanın İzmir 2 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 28 Eylül 2011 tarihli kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı ile İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 12 Ağustos 2016 tarihli kararıyla uygun bulunan 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planı kapsamında yer aldığı hatırlatıldı.
‘ÇALIŞMALAR KANUN KAPSAMINDA
Kurul, onaylı koruma amaçlı imar planları doğrultusunda alınan kararlarla çevre düzenleme projesi ve uygulama projelerinin uygun görüldüğünü, bu kapsamda yürütülen tüm uygulamaların 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu çerçevesinde gerçekleştirildiğini bildirdi. Açıklamada ayrıca, sahadaki çalışmaların Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü ile ilgili Kazı Başkanlıklarının denetimi altında yürütüldüğü ve bu denetim mekanizmalarının sürecin ayrılmaz bir parçası olduğu vurgulandı.
TARİHİ KALINTI İDDİALARI CEVAPSIZ
Kurul’un yanıtında, EGEÇEP’in dilekçesinde yer alan jeoradar çalışmaları, kilise ve tapınak kalıntılarına ilişkin iddialar ile planlara aykırılık savlarına doğrudan bir değerlendirme yer almazken, mevcut uygulamaların yürürlükteki koruma mevzuatı ve kurul kararları çerçevesinde sürdürüldüğü bilgisi paylaşıldı.
Yanıtın tamamı şu şekilde:
“İzmir İli, Selçuk İlçesi, Atatürk Mahallesi sınırlarındaki Efes Ören Yerinin hemen bitişiğinde bulunan, 323 Ada, 67, 69 ve 70 parsellere ilişkin Avukatlık Kanununun 2/Son Maddesi kapsamında 1. derece arkeolojik sit alanına yönelik bilgilerin talep edildiği ilgi başvurunuz 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yasası kapsamında incelenmiş olup, gerekli arşiv taraması yapılmıştır.
Müdürlüğümüz arşivinde yapılan incelemede; anılan taşınmazların Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunun 11.12.1976 tarih ve A-262 sayılı kararı ile tescil edilen, İzmir 1 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 04.04.1991 tarih ve 2809 sayılı kararı ile sınırları belirlenen ve İzmir 2 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 09.06.2010 tarih ve 5827 sayılı kararı ile sınırları revize edilen, İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 28.09.2011 tarih ve 29 sayılı kararı ile 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı, Kurulumuzun 12.08.2016 tarih ve 4894 sayılı kararı ile 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planı uygun görülen 1. derece arkeolojik sit alanında yer aldığı görülmüştür. Onaylı koruma amaçlı imar planı doğrultusunda alınan kurul kararları ile de çevre düzenleme projesi ve uygulama projeleri uygun görülmüş olup, 2863 sayılı Yasa kapsamında uygulamaların Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü ile Kazı Başkanlıklarının denetiminde yürütüldüğü hususunda…”
YARGI YOLU
Çalışmaları yargıya taşıyacaklarını kaydeden EGEÇEP EŞ Sözcüsü Avukat Arif Ali Cangı “EGEÇEP olarak konunun takipçisiyiz, Yasal süresi içinde dava açacağız, Efes dostlarını bize katılmaya çağırıyoruz" dedi.
ÇALIŞMA HAKKINDA
UNESCO Dünya Mirası Efes Antik Kenti yakınlarında geçtiğimiz yılın Mayıs ayında başlayan çaılışmalar, arkeologlar, kültür çevrelerinin ve yerel yönetimlerin tepkisini çekmişti. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yürütülen proje kapsamında, bölgedeki Vedius Gymnasiumu’nun tam karşısına “karşılama kapısı” inşa ediliyor. Bu alanda alışveriş birimlerinin yer alacağı, Efes Antik Kenti’nin her iki kapısındaki mevcut dükkanların kaldırılarak tamamının bu yeni merkeze taşınacağı ifade ediliyor. Alanda ayrıca otopark da olacak ancak bölgedeki hafriyatın arkeolojik tabakalara zarar verdiği iddiası tartışmaları beraberinde getirdi.
TAPINAK İDDİASI
Arkeolog Yusuf Yavaş, 2013 yılında Viyana Teknik Üniversitesi’nden Dr. Sırrı Seren tarafından yapılan jeofizik ve jeoradar araştırmalarında, Küçük Tusan bölgesinde yer alan Roma villasına ek olarak Vedius Gymnasiumu ile Selçuk–Kuşadası karayolu arasında bir kilise ve tapınak olması muhtemel bir yapının tespit edildiğini dile getirmişti.
