Döviz, Türkiye ekonomisinin onlarca yıllardan beri en zayıf noktası olagelmiştir.’¶ Onlarca yıldan beri piyasayı takip edenler döviz fiyatları artıkça ekonominim kötüye ya da Döviz fiyatları düştükçe ekonominin iyiye gittiğini söyleyegelmiştir. Döviz fiyatlarına göre ekonominin havası koklanmış, TL yatırımları bile döviz fiyatlarına bakılarak yapılagelinmiştir.
Ancak, Türkiye ekonomisi, son 7 yıldan beri çok büyük değişim göstermiştir. Ekonomimizin temel dinamikleri değişmiştir. Örneğin, üretim yapımız ithal ara mala bağımlı hale gelmiş ve aslında ihracata dayalı değil ithal ara mala bağımlı bir büyüme modeline geçilmiştir. Bu modelde olmazsa olmaz koşul Dövizin varlığıdır çünkü nakit döviz bulundurmadan ithalat yapmak, üretmek ve ihracat yapmak imkansız hale gelmiştir. Döviz, hem de ucuz Döviz, Türkiye ekonomisi’’nin büyümesi ve sürdürülebilir üretimi için gerekli ön koşulu olmuştur.
Ayrıca, nakitte Dövizi olmayanlar da üretmek ve ihracat yapmak için dışarıdan borçlanmak zorunda kalmışlardır. Bu durumda dış borçlarının ödeme vadeleri gelen sanayici için borç aldığı zamanki Döviz fiyatı ile borcunu ödeyeceği Döviz fiyatı arasındaki fark çok önemli hale gelmiştir. Örneğin, 1 Dolar 1.50 TLye eşit olduğu zaman Döviz borcu alınmışsa ve Döviz borcunun ödeme vakti gelindiğinde 1 Dolar 1.30 TL ise Döviz borcu alan sanayici, yüzde 13 oranında kar etmiştir. Üstelik, faizle borç almasına rağmen kara geçmiştir.
Bu noktadan yola çıkarsak Döviz fiyatlarının Türkiye ekonomisi için hala önemli olduğunu söyleyebiliriz ancak eskiden olduğu gibi Döviz fiyatlarının düşük olduğunda ekonominin iyiye gittiğini iddia edemiyoruz.
Döviz fiyatlarının düşmesi Dövizle borç alanlar için olumlu bir gelişmedir. İthalatçılar için de olumlu bir gelişmedir. Ancak, ekonomisi, ithal ara mala bağımlı hale gelmiş ve ara mal ihtiyacını kendi KOBIlerinden yapmak yerine dışarıdan ithal eden bir ekonomi için Döviz fiyatlarının düşmesi, artan işsizlik, üretim yapısının dışarıya bağımlı hale gelmesi ve zaman içinde ekonomisinin dinamiklerinin kontrolünü kaybetmesi anlamına gelmektedir.
Diğer bir deyişle, Döviz fiyatlarındaki düşüş, Dövize daha da bağımlı hale gelen bir ekonomi ve aslında üretmeyen ama fasonculuk yapan bir ekonomi anlamına gelmektedir. Döviz fiyatlarındaki düşüş uzun vadede ekonomimizin yapısal çöküşünü hızlandırmak anlamına gelmektedir.
Çokça söylediğim bir sözü burada söylemek isterim. Göçebe toplumlar, kısa vadeli düşünürler o günü yaşarlar ama yerleşik hayata geçmiş toplumlar uzun vadeli düşünürler bütün hayatı yaşarlar.
******
ABD ekonomisi, Doları diğer para birimleri karşısında bilinçli olarak düşük tutmaktadır. Kendi ekonomisinde yaşanan ağır krizi diğer ekonomilerle paylaşmak için yapılan bu strateji, AB, Çin ve Rusya tarafından tepki ile karşılanmaktadır. Doların diğer para birimleri karşısında değer kaybetmesinin mutlaka bir bedeli olacaktır. Umarız ABD ekonomisi, bu bedeli tek başına kendisi öder. Bu bedeli, IMF aracılığıyla bizim gibi ekonomilere ödetme ihtimali de bulunmaktadır. Biraz daha zaman geçsin bu konuyu tekrar gündeme alacağım. Sağlıcakla kalın, Egeli kalın.