Ozan EKİZ / EGEDESONSÖZ - İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay, İzmir’de yaşanan su krizine dair yaptıkları çalışmayı anlattı. Tugay, yapay yağmur yağdırmak için ‘tohumlama’ çalışması içinde olduklarını belirtti. Tugay, bu anlamda ilgili bakanlığa başvuru yaptıklarını ve izin aldıklarını belirtti.
Yıllar önce ülkede yapılan benzer çalışmalarda gözlemci olarak bulunan Prof. Dr. Orhan Şen, İzmir’de uygulanması planlanan ‘tohumlama’ projesi hakkında görüşlerini aktardı.
‘YENİ METOTLARLA BİRLİKTE ÇOK GÜZEL BİR PROJE’
Şen, projenin bilimsel olduğunu belirterek, “Bilimsel olarak mümkün bir proje. Dünya Meteoroloji Birliği bilimselliğini kabul etmiştir. Son zamanlarda bu yöntem yapay zekayla daha iyi yapılıyor ve hata payı çok az bir duruma indirildi, bence çok güzel bir proje. Susuzluktan kırılan İzmir için güzel bir proje. 30 sene önceki metotlar gibi değil, yeni metot ve aletler gelişti uygulama esnasında” dedi.
BİLİMSEL DETAYLARINI ANLATTI
Projenin bilimsel detaylarını anlatan Şen, “Bu bir bulut mikrofiziği uygulamasıdır. Bulutun içerisinde yağışı azaltan bir faktör vardır, bu faktöre bulut içerisindeki tanecik sayısıdır. Buz kristal taneleri az olursa yağış eksik olur. Su zerrecikleri kendileri ile birleşmiyorlar, bunlar bir çekirdek etrafında birleşiyorlar. Çekirdek az ise ki bu projelerde uçakla çekirdek sayısı ölçülüyor. Çekirdek sayısının az olduğu durumlarda gümüş iyodür enjekte ediliyor. Uçağın kanatlarına takılan yağmur fişekleri ile yapılıyor bu durum. Duman şeklinde tanecik bırakılıyor. Gümüş iyodür kullanılmasının sebebi ise; kristal yapısı buzun kristal yapısına çok benziyor. Bir tohumlama esnasında yaklaşık 300 gram gümüş iyodür kullanılıyor ve çevreye hiçbir zararı yok” ifadelerini kullandı.
‘İYİ YAPILIRSA YAĞIŞ YÜZDE 25 ARTAR’
Projenin iyi ve başarılı olması halindeki yağış oranlarını anlatan Şen, “Bu projelerde dikkat edilecek husus; yağışın ne kadar artacağıdır. Bunu değerlendirmek lazım. Değerlendirme metotları çok gelişti. Bulut yokken bulut yapmıyor bu proje, mevcut bulutla yağış az oluyorsa onu arttırmaktadır. İyi yapılırsa yüzde 10-25 arasında bir arttırma ihtimali var. Bu çok önemli bir miktar, 10 kg yağış yağacakken 14 kg’ye kadar çıkıyor” dedi.
‘İLK SEFERDE DIŞARIDAN ALIP DAHA SONRA TÜRK BİLİM İNSANLARI PROJEYİ DEVAM ETTİRMELİ’
Proje süreci içerisinde yerli bilim insanların var olması gerektiğinin altını çizen Şen, “En pahalı su olmayan sudur. Suyunuz yoksa paranız olsa dahi bulamazsınız. Bu projelerin maliyeti biraz yüksektir. Türkiye’de projeleri yapan bir firma yok, uçak dışarıdan geliyor. İlk seferde bu şekilde dışarıdan temin yapılabilir ama bundan sonra Türkiye bu projeleri kendisi yapması lazım. Çok ahım şahım projeler değil. Ülkedeki bilim insanları bu projeleri yapabilirler. Sadece aletleri dışarıdan alıp yapabilirsiniz. Bundan sonraki projeler devam edecekse yerel bilim komisyonlarıyla devam etmesi lazım. Türk teknik ekibinin de bu işin içinde olması lazım. Orada bulunup öğrensinler, daha sonra kendimiz yapmaya devam ederiz. Bugün İzmir’de yarın farklı şehirlerde ihtiyaç oldukça biz yaparız. Yağış arttırımı, dolu önleme, kar arttırımı bile yapılabilir” ifadelerini kullandı.
‘YAPAY ZEKA İLE VERİMİN ARTACAĞINI DÜŞÜNÜYORUM’
Yapay zeka teknolojisi ile tohumlama verimin artacağının altını çizen Şen, “Eskiden sadece tahminlerle yapılıyordu ve verim daha düşük oluyordu. Şimdi ise yapay zeka ile hangi buluta ne kadar gümüş iyodür atılması gerektiği belli oluyor. Verimin daha da yükselebileceğini tahmin ediyorum. Projede dikkat edilmesi gereken bir diğer husus; su toplama havzaları üzerinde bu projenin yapılması gerekir. Şehir içine yapılmaz bu proje, İzmir’de Tahtalı Havzası üzerinde yapılabilir” dedi.
‘BİLMEDİĞİ DURUMLARA YORUM YAPANLAR VAR, BU İŞE ANLAYANLAR BAKSIN’
Proje hakkında söylenen ve medyada çıkan haberlere tepki gösteren Şen, “Dedikodu çok dolaşır şimdi bu projeye dair. Bilmediği durumlara dair yorum yapanlar var. Bulutun mikrofizik yapısından anlayanların bu işe bakması lazım. Bu proje daha önce ülkede yapıldı ve ben de gözlemci olarak bulundum, sonuçları yurtdışında yayınlandı. Eski yapılan projelere dair ‘sıfır yağış oldu’ diyenler var, okuyup araştırsınlar ne kadar artış olduğunu” diye konuştu.
‘ŞEHİRDE SEL BASMA İHTİMALİ YOK’
Son olarak tohumlamaya dair spekülasyonlara yanıt veren Şen, şu ifadeleri kullandı:
BAE’de aynı metotla yapılıyor. Geçen sene sel baskını oldu, internette tohumlama metodunu suçladılar. Sel baskınının tohumlama metoduyla alakası yok. Aynı dönemde tohumlama bile yapılmamış. Sel baskını bir sistem yağışıydı ve aynı yağışlar sebebiyle Pakistan ve Hindistan’da da sel baskınları oldu. Bu proje sonrasında sel baskını olmaz, kontrollü yapılan projelerdir. Su toplama havzalarının üzerine yapılır, şehirle ilgisi yoktur. Spekülasyonlara inanmamak gerek.
