EGEDESONSÖZ - Anayasa Mahkemesi, İzmir’deki Aya Vukolos Ortodoks Kilisesi’nin imar planında ibadethane olarak belirlenmesi talebinin reddedilmesi üzerine yapılan bireysel başvuruyu kabul edilemez buldu. Mahkeme, başvuruculardan biri için “süre aşımı”, diğeri için ise “başvuru yollarının tüketilmemesi” gerekçesiyle dosyanın esası hakkında inceleme yapılmasına gerek olmadığına hükmetti.
Başvurucular Devrim Öz ile Soljenitsın Rus Dil ve Kültür Derneği, Konak ilçesindeki Aya Vukolos Ortodoks Kilisesi’nin imar planında “sosyo-kültürel tesis” olarak yer almasına itiraz ederek yapının ibadethane statüsüne alınmasını talep etmişti. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin bu talebi reddetmesi üzerine konu yargıya taşınmış, süreç Danıştay aşamasından sonra Anayasa Mahkemesi’ne kadar gitmişti.
“İZMİR’DEKİ TEK ORTODOKS KİLİSESİ” İDDİASI
Başvurucu Devrim Öz, belediyeye yaptığı başvuruda kilisenin imar planında ibadethane olarak belirlenmesini istedi. Talebin reddedilmesi üzerine açılan davada Öz, bölgede yaşayan Ortodoks Hristiyanların ibadet edebileceği başka bir kilise bulunmadığını savundu.
Öz ayrıca, Aya Vukolos Kilisesi’nin konser ve kültürel etkinlikler için kullanılmasının din ve vicdan özgürlüğüyle bağdaşmadığını ileri sürdü. Başvurucuya göre tarihi yapı yılda yalnızca bir kez Paskalya ayinine açılıyor ve bu durum Ortodoks cemaatinin ibadet ihtiyaçlarını karşılamaya yetmiyor.
Davaya feri müdahil olarak katılan Soljenitsın Rus Dil ve Kültür Derneği de İzmir’de yaşayan çok sayıda Rus vatandaşının dini törenlerini gerçekleştirebileceği tek yapının bu kilise olduğunu savundu. Dernek, kilisenin ibadet dışı kullanıma açılmasının Ortodoks cemaatinin cenaze, vaftiz ve düğün gibi dini ritüellerini gerçekleştirmesini engellediğini belirtti.
İDARE MAHKEMESİ DAVAYI REDDETTİ
İzmir 2. İdare Mahkemesi, 2019 yılında davayı reddetti. Mahkeme, plan değişikliği taleplerinin belirli usul kurallarına uygun şekilde yapılması gerektiğini belirterek başvurunun eksik belge ve yetki sorunları bulunduğu sonucuna ulaştı.
Kararda, imar planı değişikliği taleplerinin taşınmazın maliki veya maliklerin vekilleri tarafından yapılabileceği hatırlatıldı. Kilisenin mülkiyetinin Hazine’ye ait olması nedeniyle başvurucunun böyle bir talepte bulunma yetkisi bulunmadığı değerlendirildi.
İSTİNAF VE TEMYİZDEN DE SONUÇ ÇIKMADI
Başvurucu Devrim Öz’ün istinaf başvurusu İzmir Bölge İdare Mahkemesi tarafından reddedildi. Bölge İdare Mahkemesi, taşınmazın malikinin başvurucu olmadığına dikkat çekerek belediyenin talebi değerlendirmeme kararında hukuka aykırılık bulunmadığını belirtti.
Dosya daha sonra Danıştay’a taşındı. Ancak Danıştay 6. Dairesi, söz konusu kararın temyiz kanun yoluna açık kararlar arasında yer almadığını belirterek temyiz talebini incelemeden reddetti.
AYM: BAŞVURU SÜRESİ KAÇIRILDI
Dosya bireysel başvuru yoluyla Anayasa Mahkemesi’ne taşındı. Başvurucular din ve vicdan özgürlüğü ile mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini savundu.
Ancak Anayasa Mahkemesi, başvurucu Devrim Öz yönünden başvurunun süresinde yapılmadığını tespit etti. Mahkeme kararına göre Danıştay’ın nihai kararı 6 Ocak 2021’de elektronik tebligat yoluyla gönderildi ve 11 Ocak 2021 tarihinde okunmuş sayıldı. Bireysel başvuru süresi ise bu tarihten itibaren 30 gün içinde yapılmalıydı. Başvurunun 23 Şubat 2021’de yapılması nedeniyle süre aşımı oluştuğu belirtildi.
DERNEK İÇİN “KANUN YOLLARI TÜKETİLMEDİ” KARARI
Anayasa Mahkemesi, Soljenitsın Rus Dil ve Kültür Derneği açısından ise farklı bir gerekçe kullandı.
Mahkeme, derneğin davaya feri müdahil olarak katıldığını ancak istinaf ve temyiz aşamalarında kendi adına herhangi bir başvuru yapmadığını belirledi.
Bireysel başvurunun ikincil nitelikte olduğunu hatırlatan mahkeme, temel hak ihlali iddialarının önce olağan yargı yollarında ileri sürülmesi gerektiğini vurguladı. Derneğin bu yolları tüketmeden doğrudan bireysel başvuru yaptığı sonucuna varıldı.
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 6 Ocak 2026 tarihli kararıyla başvurunun kabul edilemez olduğuna oy birliğiyle karar verdi. Karar, Aya Vukolos Kilisesi’nin ibadethane olup olmaması gerektiği konusunda herhangi bir değerlendirme içermiyor. Anayasa Mahkemesi yalnızca usule ilişkin nedenlerle başvuruyu reddetti. Bu nedenle kilisenin mevcut imar planındaki “sosyo-kültürel tesis” statüsü değişmeden kalmış oldu.
KİLİSE “KÜLTÜR MERKEZİ” OLARAK KULLANILIYOR
Konak ilçesi Etiler Mahallesi’nde bulunan Aya Vukolos Ortodoks Kilisesi’nin mülkiyeti Maliye Hazinesi’ne ait bulunuyor. Söz konusu parsel 1984 yılında imar planında “kültür tesis alanı” olarak belirlenmişti.
2002 yılında kabul edilen koruma amaçlı nazım imar planında ise yapı “sosyo-kültürel tesis alanı” olarak planlandı. Hazine tarafından 2003 yılında İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne tahsis edilen yapı için belediye meclisi 2011 yılında aldığı kararla “Kültür Merkezi ve İzmir Basın Müzesi” olarak kullanılmasına karar verdi. Restorasyonu tamamlanan tarihi yapı bugün konser, sergi ve çeşitli kültürel etkinlikler için kullanılan bir merkez niteliğinde bulunuyor.
