EGEDESONSÖZ- Çeşme ve Karaburun kıyılarında orkinos ölümleri yeniden görülmeye başlandı. Geçtiğimiz yıl yaklaşık 1500 orkinosun kıyıya vurmasının ardından bu yıl da benzer görüntülerin yaşanması endişe yaratırken, Çeşme Yarımadası Çevre Derneği (ÇEŞÇEP), resmi makamların konuya ilişkin kamuoyunu bilgilendirmesi çağrısında bulundu. Dernek, bilimsel çalışmalara işaret ederek deniz suyu sıcaklığındaki artış, çiftlik kaynaklı kirlilik ve “Lactococcus garvieae” bakterisinin ölümlerde etkili olabileceğini belirtti.
Dernekten yapılan açıklamada şu ifadelere yer verildi:
Çeşme ve Karaburun kıyılarında orkinos ölümleri yeniden başlamıştır. Geçtiğimiz yaz aynı sezonda, kıyılarımıza 1500'e yakın ölü orkinos vurmuş, bu balıklardan alınan numuneler Tarım ve Orman Bakanlığı'na bağlı çeşitli laboratuvarlara gönderilmişti. Ancak aradan geçen süreye rağmen kamuoyunun endişelerini giderecek herhangi bir açıklama yapılmadı. Bu yıl da aynı sorunla karşı karşıyayız; konu hakkında açıklama yapması gereken resmi makamlar bu yıl da sessizliğini korumaktadır. Bursa Uludağ Üniversitesi’de yapılan incelemeler, birbirini besleyen üç etkenin orkinos ölümlerini tetiklediğini ortaya koymaktadır.
Sıcak suyu seven bir bakteri
Üniversitenin Veteriner Fakültesi'nden bir araştırma ekibi (Duman ve ark.) tarafından yürütülen ve 2026 yılında “Frontiers in Cellular and Infection Microbiology” dergisinde yayımlanan uluslararası bir çalışma, olayın başlıca sebebinin “kapsüllü Lactococcus garvieae” adında bir bakteri olduğunu tespit etmiştir. Bu bakteri, deniz suyu belirli bir sıcaklığın (yaklaşık 15-16 derecenin) üzerine çıktığında etkili hale gelmektedir. Yaz aylarında Ege'de suyun 22-25 dereceye ulaşması, bu bakterinin balıklarda ağır bir hastalığa yol açmasına zemin hazırlamaktadır. Hastalık önce balığın iç organlarını (kalp, karaciğer, dalak) etkilemekte; ilerleyen günlerde ise derinin yara alması ve pul dökülmesi gibi belirtiler ortaya çıkmaktadır. Halk arasında konuşulan “derinin kuruması” -mukoza- gözlemi doğrudur; ancak bu, hastalığın geç bir evresi, yani sonucudur.
Çiftlik kirliliği ve sıcaklığın birleşmesi
Bölgemizdeki orkinos çiftliklerinin yoğunlaştığı Gerence ve Ildır körfezleri, suyun kolay yenilenemediği, görece kapalı körfezlerdir. Yemleme sırasında oluşan artıklar ve organik atıklar burada birikebilmektedir. Anılan çalışmada, yem atıklarının doğrudan hastalığı bulaştırdığına dair bir kanıt bulunamamıştır; fakat kirlilik ile artan sıcaklığın bir araya gelmesinin, bakterinin daha güçlü ve yaygın hale gelmesine dolaylı olarak katkı sağlayabileceği değerlendirilmektedir.
Ağlara çarpma ihtimali
Serbest yaşayan orkinosların, çiftliklerden sızan yemlere ulaşmak için kafeslere yaklaştığı ve bu sırada ağlara çarpabileceği yönünde bir başka iddia bulunmaktadır. Bu, mekanik olarak mümkün ve makul bir ihtimal olmakla birlikte, incelenen balıklarda bunu kesin olarak kanıtlayan bir bulguya henüz rastlanmamıştır. Muhtemelen zaten hastalıktan zayıf düşmüş, yön bulma becerisini kaybetmiş balıkların ağlara veya kayalıklara çarpması, tabloyu ağırlaştıran ek bir etken olarak değerlendirilmektedir.
Sonuç ve taleplerimiz
Elimizdeki bilgiler, tek bir suçlunun değil, birbirini besleyen üç etkenin (ısınan deniz, çiftlik kirliliği ve agresif bir bakteri) bir araya gelmesinin bu tabloya yol açtığına işaret etmektedir. Buna karşın, konuyu doğrudan inceleyen bilimsel çalışma Türkiye'de değil, uluslararası hakemli bir dergide yayımlanmış olup, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından bugüne dek kamuoyuna yönelik kapsamlı bir açıklama yapılmamıştır.
ÇEŞÇEP olarak, Tarım ve Orman Bakanlığı'nı ve İzmir İl Tarım Müdürlüğü'nü; geçen yıl ve bu yıl alınan numunelerin sonuçlarını kamuoyuyla şeffaf biçimde paylaşmaya, bağımsız bilim insanlarını sürece dahil etmeye ve körfezlerimizdeki su kalitesini düzenli olarak denetleyip raporlamaya bir kez daha davet ediyoruz. Halkımızı, kıyıya vuran ölü ya da yaralı balıklara dokunmamaları ve bunları tüketmemeleri konusunda uyarıyoruz.
Çeşme Yarımadası Çevre Derneği (ÇEŞÇEP)
Ağustos 2026