Nedim ATİLLA
Güzelhisar
15 Mayıs 2021 Cumartesi

Sevgili Hocam Bilge Umar’ın benzersiz kitabı “Türkiye’deki Tarihsel Adlar” adlı yayında Güzelhisar maddesi şöyledir:

GÜZELHİSAR: Bu tarihsel ad, aşağıda örneklerde karşımıza çıkıyor:

1. Güzelhisar. Aydın kentinin, 19. yüzyıl sonunda halâ kullanılmakta olan bir diğer (ve daha eski) Türkçe adı. Aydın Güzelhisarı (yani, Aydın Oğullarının Güzelhisarı) dahi denirdi (Ş. Sami, c.I s. 5 12: "Aydın. Nam-ı diğerle, Güzelhisar").

2. Güzelhisar. Gerek 17. yüzyıl sonunda, gerek 18. yüzyıl başlarında, Saruhan Sancağının kaza merkezlerinden birinin adı böyle idi; buna Güzelhisar-ı Menemen dahi denirdi (Teoman Ergül, Kurtuluş savaşında Manisa, İzmir 1991 , s. 14). Aynı yerleşim, yine Güzelhisar-ı Menemen olarak, Aydın Vilâyeti İzmir Sancağının Foçateyn (Foça'lar; Eski Foça, Yeni Foça) kazasının tek nahiye merkezi edilmiştir (T. Baykara, ATCG s. 1 32). Bunun lokalizasyonunu, hiç umulmayacak bir bilgi kaynağının, Cramer'in yapıtının (c.I s. 151) sayesinde yapabiliyoruz. Cramer, ilkçağ Neon Teikhos kenti kalıntılarının, Güzel Hisar yukarısında bulunduğunu söylüyor. Demek ki, aradığımız yerleşim, Menemen'in kuzey yakınında, Gediz Irmağının sağ (kuzey) kıyısındaki Yanık Köy'dür. Ş. S ami (c.V s. 3920) bu Güzelhisar'ın yeri hakkında başka bir açıklama veriyor: "Menemen kurbünfie (yakınında-Umar) dahi bu isimle bir küçük kasaba ve kale olup, zan olunduğuna göre Temnos şehr-i kadlminin mahallindedir". Zan ve kuşku, elbette ki, Menemen Güzelhisarı'nın yerinde değil, orada bulunan ilkçağ kenti kalıntılarının hangi ilkçağ kentine (Neon Teikhos'a mı, Temnos'a mı) ait olduğu konusunda idi. Şimdi, Temnos'un Gediz kıyısından hayli kuzey ileride, Görece Köyü yakınındaki kalıntılar alanında bulunduğunu biliyoruz.

3. Güzelhisar. Şimdiki ilçe merkezi Aliağa kasabasının kuzey ilerisinde, ilkçağ Myrina kenti kalıntıları alanının yanı başından Ege denizine dökülen çayın adı, Güzelhisar Çayı'dır (bir adı da, Kocaçay). Bu adın, yukarıda gördüğümüz Menemen Güzelhisarı ile ilgisi olamaz; çay oradan çok ileridedir. Kanımca bu çay, adını, eteğinden geçtiği ilkçağ kenti Aigai kalıntıları alanının şimdiki adından (Köseler Kalesi) alıyor. Oraya, en yakın köy olan Köseler köyü dolayısiyle Köseler Kalesi dendiğinden, Köseler adının Köse! bölümü Güzel'e çevrilerek Aigai kalıntılarına Güzel Hisar dahi dendiği anlaşılıyor.

4. Güzelhisar. Menderes yakınındaki Magnesia kentinin kalıntıları alanına da 18. yüzyılda Güzelhisar dendiğini görüyoruz; gezi yazarları Pococke ve Chandler o yerden Güzelhisar diye söz etmişlerdir (Cramer, c.I s. 462).

***

Bilge Hocam’dan yaptığım bu alıntıların nedeni Aliağa Belediyesi’nden gelen iki yeni Güzelhisar kitabı…  Bu arada not edelim: Bazı uyanıkların iddia ettiği gibi adı Ali-Ağa’nın çiftliğinden falan gelmez Aliağa’nın ismi. O bölgenin antik limanlarından biri olan Elaia’dan gelir.

Geçen Nisan ayında iki kitap birden yayımlandı: ‘Güzelhisar - Aliağa Çevresi ile Birlikte’ ve ‘Tapu Tahrir Defterlerine Göre 16. Yüzyılda Güzelhisar’

Cevat Yıldırım tarafından hazırlanan ve Aliağa Kent Kitaplığı dizisinin ikinci eseri olan ‘Aliağa Çevresi ile Birlikte, Güzelhisar’ın düzeltilmiş üçüncü baskısı tarih severlerle buluştu. Kitabın birinci ve 408 sayfalık ikinci baskısı tarih severler tarafından yoğun ilgi görerek hızla tükenmişti. Aliağa Belediyesi yoğun talep üzerine kitabın düzeltilmiş üçüncü baskısını okuyucularının beğenisine sundu. Düzeltilmiş üçüncü baskıda Güzelhisar bölgesi ile ilgili Osmanlı arşivlerinde bulunan yeni belgeler de eklendi. Kelime indeksi güncellendi. 432 sayfalık dev eserde 1320’den 1864 yılına kadar Saruhanoğullarına ve Osmanlı Devletine 500 yıldan fazla kazalık yapmış Güzelhisar’ın 20.Yüzyıl sonunda hızla gelişimini, yörenin coğrafyasını, tarih öncesinden Osmanlıya ve Cumhuriyete kadar olan zaman dilimi içinde kurulan devletleri, kentleri, bunların toplumsal yaşamları ve ekonomisini, yöre folklorunu, kısacası tüm yaşamını kesitler halinde dile getirmeye çalışıyor.

‘Tapu Tahrir Defterlerine Göre 16. Yüzyılda Güzelhisar’ kitabı ise tarih severlerin başucu, akademi dünyasının ise kaynak kitabı olarak dikkat çeken eserler arasında. 215 sayfalık kitap Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Yakınçağ Tarihi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Hilal Ortaç tarafından kaleme alındı. Başbakanlık Osmanlı Arşivi ile Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Arşivlerinden yararlanılarak hazırlanan kitapta Güzelhisar’ın, dolayısıyla da Aliağa’nın, 16.yüzyıldaki ekonomik ve sosyal yaşamı tapu tahrir defterleri ile ortaya konuldu.

Yazdır   Önceki sayfa   Sayfa başına git  
YORUMLAR
Toplam 1 yorum var, 1 adet görüntüleniyor. Onay bekleyen yorum yok.

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum: IP adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
 
Hilal Ortaç 15 Mayıs 2021 Cumartesi 22:16

Tam tersine, Osmanlı arşivinde bulunan belgeye göre eski adı Kilisepınarı olan köyün adı Ali Ağa''nın çiftliği nedeniyle isim değişikliğine uğramıştır.

Yorumu oyla      0      0  
FACEBOOK YORUM
Yorumlarınızı Facebook hesabınız üzerinden yapın hemen onaylansın...
Tayfun MARO
Tayfun MARO
Kitlesel cinnetin eşiğinde
Cumhur BULUT
Cumhur BULUT
Giraud’un domuzu
Mehmet KARABEL
Mehmet KARABEL
Doğduğumuz yerde doysak!
Harun ÖZDEMİR
Harun ÖZDEMİR
Zor günlere kalmak
Prof. Dr. Mustafa KAYMAKÇI
Prof. Dr. Mustafa KAYMAKÇI
Şekerin tadı, kota ve özelleştirme ile nasıl kaçtı?
Muhittin AKBEL
Muhittin AKBEL
Gündüz denetleme, geceleri kirletme!
Hanzade ÜNUZ
Hanzade ÜNUZ
Babayı kim oynar?
Kemal ARI
Kemal ARI
Atatürk’ü yeterince tanıyor muyuz?
Nedim ATİLLA
Nedim ATİLLA
Futbol ırkçılık, vandalizm ve lümpenlik değildir
Rifat ÖZER
Rifat ÖZER
Kızı ve gelini
ÇOK OKUNANLAR
ÇOK YORUMLANANLAR
GAZETE EGE'DE SONSÖZ
KünyeKünye İletişimİletişim FacebookFacebook TwitterTwitter Google+Google+ RSSRSS Sitene EkleSitene Ekle Günün HaberleriGünün Haberleri
Maxiva