Nedim ATİLLA
Gerçek dünya, sanal dünya…
7 Mart 2021 Pazar

Bugün Pazar… Sanata vakit ayırmak gerek. Ama bugün size yeni bir kitaptan, ya da filmden değil 23 yaşındaki bir filmden söz etmek istiyorum: The Truman Show.

Peter Weir Avustralyalı bir yönetmen, 21 Ağustos 1944 doğumlu. 1975 yılındaki Picnic of Hanging Rock ile uluslararası düzeyde adını duyurmuş. 1981’de Mel Gibson’lu Gelibolu (Gallipoli) Avustralya’da bütün ödülleri toplamış. Ve dahiyane işleri var daha sonraki yıllarda…. Weir Hollywood’daki ilk filmi Witness (Tanık) ile tanınır. Karakter merkezli bu gerilimde Harrison Ford başroldeydi.

Hepimizi çok etkileyen filmi 1989’da çektiği “Ölü Ozanlar Derneği”. Genç okurlar bilmeyebilir bu filmi. En İyi Özgün Senaryo Oscar Ödülü'nü almıştır. Kurgusal olarak 1959’da, muhafazakar Vermont yatılı okulu olan Welton Academy'de geçen film, öğrencilerine şiir öğretmesiyle ilham veren bir İngilizce öğretmeninin hikayesini anlatıyordu… Bizim gibi Şadan Gökovalı’nın yanında yetişmiş olanların kolay anlayabileceği bir durumdu bu. Ama onun ötesinde giderek şiir okumanın şiir sevmenin “modası geçmiş işler” gözüyle bakıldığı Batı kültürlerinde çığır açmıştı. Biz de bile yeniden edebiyatı sevdirmişti John Keating (Robin Williams)… John Hoca, çok başarılı ve bir o kadar da farklı olan edebiyat öğretmeninin çok disiplinli bir erkek okulu olan Welton Academy’de (takma adı Hell-ton) çoğu baskı altında olan öğrencileri edebiyat ve şiirin bambaşka dünyasıyla tanıştırmıştı. Onlara özgürlüğü, hayatı yeniden anlamayı, dünyaya farklı açılardan bakmayı öğretmişti. Robin Williams, “az ama öz” deyiminin tam anlamını Weir’dan öğrendiğini söylemiş.

1990’da çektiği bu Green Card ve de 2003’te çektiği Master and Commander / The Far Side Of The The World bence son derece devrimci filmlerdir. Dünyanın Uzak Ucu’nda başrolde Russel Crowe ve Galapagos Adaları vardır. Bilime saygı filmidir bu öte yandan…

***

Bugün yeni tartışılmakta olan “Sosyal Dilemma” ya 23 yıl önce çektiği “The Truman Show” bu Pazar sizlerle konuşmak istediğim filmi. O dönem için geleceğe çok iyi baktığından mıdır nedir, üç dalda aday olduğu Oscar’dan nasibini alamamıştı…

Başrolde Jim Carrey ve Ed Harris vardı. Truman Burbank (Jim Carrey), kartpostalları aratmayacak güzellikte bir adada yaşamaktadır: Sheyvan’ın huzuru, temizliği başka yerde yoktur. Bir Amerikan rüyası bu, bir mucizedir burası. Bir işi, evi ve çok sevdiği karısı vardır. Ancak Truman dışında herkes bunun bir oyun olduğunu bilir. Truman’ın yaşamı gerçek sandığı bu stüdyolarda tam otuz yıldır, aralıksız olarak 24 saat boyunca canlı olarak televizyonda yayınlanmaktadır.

Truman'ın annesi, babası ve eşi kısacası tüm ailesi de sahtedir. Çocukluğunda bile dış dünyanın olmadığı Truman’a ikna edilmeye çalışılmıştır. Okullarında kaşiflik gibi dış dünyanın görülmesine sebep olacak meslekleri özenmesine izin verilmemiştir.

Lise yıllarında karşılaştığı bir kıza âşık olmuştur, ama bütün oyuncular tarafından bu kızdan ayrılması istenmiştir. Kızın sahte adı Lauren’dir ama kızın sahte babası tarafından Fiji Adaları'na kaçıp diziden alındığında gerçek adının Sylvia ve bütün bunların bir düzmece olduğunu ilk kez o zaman fark edecektir Truman.

Zaten sahte eşinin evlilik fotoğrafında bir yalan işareti yaptığını da gördüğünde tüm gerçekleri öğrenmeye başlamıştır. O zaman 30 yaşına girdiği bölümde dizinin yönetmenine direnmiş ve sonunda gerçek dünyaya ulaşmıştır.

Film adından da anlaşılacağı üzere bir reality şovu merkezine alıyor. Bu şovun yıldızı ise Jim Carrey’nin canlandırdığı Truman Burbank. İlginç olan Truman’ın bu şovun içinde olduğunu bilmiyor olması.  The Truman Show, medya ve gerçeklik üzerine düşünmemize olanak sağlayan belki de ilk filmdi. Truman şimdiki deyimle bir celebrity. Yaşadığı kasaba, çevresindeki insanlar, eşi, herkes Truman’ın içinde bulunduğu yapay dünyanın özenle yerleştirilmiş parçaları. Daha ana rahmindeyken ne yaşayacağı planlanmış. Doğduktan sonra da yetişkin olduktan sonra da olup bitene uymaya programlanmış…

İsim seçiminden de anlaşılacağı üzere o şovun içindeki tek hakiki insan. İngilizce iki kelimenin bir araya gelmesiyle “true-man” olmuş adı. Truman’ın mevcut reality şovlardaki kişilerden tek farkı, uzun yıllar izlendiğinin farkında olmaması. Yürürken, koşarken, gülerken, yemek yerken aslında uykuda tutuluyor olması.

Bu haliyle de medyadan gelen mesajları düşünmeden alıp tüketen, tüketip mutlu olduğunu farz eden, sistemi sorgulamaya gerek duymayan yığınların uyku halinin bir simgesi.

Filmde Truman’ın yaşadığı Sheyvan bir film platosundan başka bir şey değil. Seyirliğin arkasındaki isim ise Christoph. Şovu kontrol eden, bir tanrısal kişi. Christoph’un ismi de Truman’ın isminde olduğu gibi özel bir anlam taşıyor. Christ-oph ya da Oph-Christ (İsa) ya da (Tanrı) gibi. Christoph bir ekiple çalışıyor, amaç seyirciyi ekran başında tutmak. Yani şovu devamlı kılmak. Aslında bu bir hayat mühendisliği örneği.

Christoph, dışarıdaki dünyanın pek tekin olmadığını vurguluyor Christoph, Truman’ı bu dünyanın içinde tutmaya çalışırken çift taraflı mesajlar yolluyor. Dışarıdaki dünyanın kirlenmişliğinden bahsederken Truman’a ve seyircisine onları mutlu edecek bir ütopya sunuyor. Bu ütopyanın adı da ilginç, Sheyvan. Türkçe karşılığı bir liman, bir sığınak. Ama gerçekliği yok.

***

Medyanın sunduğu yapay dünya ve seyircinin buradaki tutsaklığı aradan geçen 23 yılda bizlerin aleyhine nasıl değişti farkındasınız değil mi?

Böylece bir anlamda medya anlatıları gerçekliği yeniden tanımlıyor. Ve 2021’de milyonlarca hayat Truman şov gibi devam ediyor… Şu Pazar sabahında da bizi bunu anlamaya çalışmak kalıyor.

Yazdır   Önceki sayfa   Sayfa başına git  
YORUMLAR
Toplam 3 yorum var, 3 adet görüntüleniyor. Onay bekleyen yorum yok.

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum: IP adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
 
Enver Olgunsoy 7 Mart 2021 Pazar 23:01

Mı acaba ,yoksa büyük bir cogunlugu çikari ugruna uyaniklik peşinde mi?Tabii bir bölümu de Turuman ütopyasini çoktan kabullenis icinde..

Yorumu oyla      0      0  
Şule Kükrer 7 Mart 2021 Pazar 21:14

Thruman çok etkili filmdi, hatırlatman çok iyi oldu. Bazen medya detoxu yapmak lazım diyerek, elimi klavyeden çekiyorum ama bu sefer de dünyadan bir haber oluyorum.

Yorumu oyla      0      0  
Safiye Handan Yavuzer 7 Mart 2021 Pazar 20:40

Kaleminize sağlık..

Yorumu oyla      0      0  
FACEBOOK YORUM
Yorumlarınızı Facebook hesabınız üzerinden yapın hemen onaylansın...
Tayfun MARO
Tayfun MARO
İnsan meselesini kendisi dile getirmeli
Kemal ANADOL
Kemal ANADOL
Adalet!
Dr. Berna BRIDGE
Dr. Berna BRIDGE
Anneler Günü ve bayramın acı yüzü
Hanzade ÜNUZ
Hanzade ÜNUZ
Ruh halimiz duman
Mehmet KARABEL
Mehmet KARABEL
Turist gelir mi gelmez mi?
Rifat ÖZER
Rifat ÖZER
Üzümün seyri
Çağdaş ÖZGÜN
Çağdaş ÖZGÜN
Sinemasal başyapıtların nedeni öncelikli olarak dramatik başyapıt olmaları mıdır?
Nedim ATİLLA
Nedim ATİLLA
Bırakın bu sözde fenomenlerin peşini
Muhittin AKBEL
Muhittin AKBEL
Dikkat! Turist çıkabilir!
Ayda ÖZEREN
Ayda ÖZEREN
Hoş gör sen…
ÇOK OKUNANLAR
ÇOK YORUMLANANLAR
GAZETE EGE'DE SONSÖZ
KünyeKünye İletişimİletişim FacebookFacebook TwitterTwitter Google+Google+ RSSRSS Sitene EkleSitene Ekle Günün HaberleriGünün Haberleri
Maxiva