Scitechdaily’de yer alan habere göre, yeni bulgular, belirli genlerin Alzheimer’la ilişkili en erken beyin değişimlerini nasıl etkilediği konusunda uykunun da rol oynayabileceğine işaret ediyor.
Edith Cowan Üniversitesi’ndeki (ECU) bilim insanları, uyku düzeninin beynin sıvı dolaşımı ve atık temizleme sistemlerinde rol oynayan bir gendeki varyantların etkilerini değiştirebileceğini belirledi. Bulgular, Alzheimer açısından benzer risk profillerine sahip kişilerde bilişsel gerileme veya beyin yapısındaki bozulmanın neden her zaman aynı hızda ilerlemediğini açıklamaya yardımcı olabilir.
ECU Hassas Sağlık Merkezi’nin (CPH) öncülük ettiği araştırma, sıvının beyin dokusundaki hareketinin düzenlenmesine yardımcı olan aquaporin-4 (AQP4) genine odaklandı.
AQP4, beynin uyku sırasında daha etkin hâle gelen atık temizleme süreçleriyle yakından bağlantılı. Bu süreçlerin, Alzheimer hastalığıyla ilişkili proteinler de dahil olmak üzere metabolik atıkların temizlenmesine yardımcı olduğu düşünülüyor. Ancak araştırmacılar, bu sistemin insanlarda hastalık riskini ne ölçüde etkilediğini anlamaya yönelik çalışmalarını sürdürüyor.
Araştırmacı Dr. Ayeisha Milligan Armstrong, “Çalışmamız, belirli AQP4 varyantlarını taşıyan kişilerde uyku süresi kısaldıkça gri madde kaybının daha hızlı gerçekleştiğini gösteriyor” dedi.
Az uyumak nasıl etkiliyor?
Daha kısa uyku süresi, bazı katılımcılarda gri madde kaybının hızlanmasıyla ilişkilendirildi. Bazı katılımcılarda ise uykuya dalma süresinin uzaması, beyin hacminin azalmasıyla bağlantılı yapısal değişimlerle ilişkilendirildi.
Bilişsel bulgular da genetik profile göre farklılık gösterdi. Uyku bozukluğu bildiren kişilerde bilişsel performansın zaman içindeki değişimi, taşıdıkları AQP4 varyantına göre farklılaştı.
Bu farklılık, yetersiz uykunun Alzheimer’la ilişkili değişimleri tek ve herkes için aynı şekilde işleyen bir mekanizma üzerinden etkilemeyebileceğine işaret etmesi açısından önem taşıyor. Bir genetik grup için özellikle zararlı görünen uyku düzeni, başka bir grupta daha zayıf ya da farklı bir etki yaratabilir.
Araştırmacı Dr. Tenielle Porter, “Yetersiz uyku ile Alzheimer riski arasında bağlantı bulunduğunu bir süredir biliyoruz” dedi.
Sonuçlar, uyku sorunlarının doğrudan Alzheimer hastalığına yol açtığını ya da uyku alışkanlıklarını değiştirmenin genetik riski tersine çevirebileceğini göstermiyor. Ancak bulgular, uykuya yönelik müdahalelerin kişinin biyolojik özelliklerine göre uyarlanması hâlinde daha etkili olabileceği ihtimalini gündeme getiriyor.