Anayasa'mızın 73. Maddesine göre 'Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür. Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasının sosyal amacıdır' denilmektedir.
'Vergi adaleti' ve 'mali güç' kavramları bizlere ne ifade ediyor ya da ne ifade etmeli? Herkesin gelir düzeyi aynı olmadığına göre ödeyeceği vergi de aynı olmamalı, aksi halde robot misali herkes aynı işi yapar, aynı ücreti alır ve aynı vergiyi öderdi. İçinde bulunduğumuz kapitalist ekonomilerde bu durum söz konusu olamaz. Bir kesim çok kazanırken diğer kesim az kazanır, önemli olan gelir dağılımındaki dengenin sağlanması ve gelirin 'çan eğrisinin' tepesinde toplanmaması, tabana yayılmasını sağlamaktır, bunun içinde maliye politikası vb. araçlar kullanılır.
Vergi adaleti, ülkelerin gelişmişlik düzeyinin ve ekonomik kalkınmışlığının en önemli göstergelerinden biridir. Geçtiğimiz günlerde İstanbul Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası (İSMMMO) 'Türkiye Vergi Profili' başlıklı bir araştırma hazırladı. Buradaki sonuçlar ülkemizin kronikleşen ve bir türlü çözülemeyen vergideki adaletsizlik sorunu konusunda önemli tespitler içeriyor.
Rapora göre, 2010 yılında 4 milyon 738 bin asgari ücretli ortalama bin 63 lira vergi ödeyerek devlet kasasına 5 milyar 38 milyon katkıda bulunmuş. Bu vergi Türkiye'de en fazla kurumlar vergisi ödeyen 100 şirketinin 90'nının ödediği vergiye eşit. Toplam ücretlilerin ödediği vergi ise 22 milyar 649 milyon lira. En çok kurumlar vergisi ödeyen 100 şirketin ödediği vergi ise toplam 12 milyar lira. Demek oluyor ki, şirketlerin ödediği vergi, ücretlilerin ödediği verginin yarısı.
Genele baktığımız zaman, yaklaşık 6 milyon 750 bin ücretli çalışanın, 652 bin şirketin ödediği vergiden daha fazla vergi ödediği görülüyor. Toplam servet, gelir ve sermaye karlarından elde edilen verginin % 43'ünün ücretlilerden alındığının ifade edildiği raporda, OECD ülkelerinde 9 ülkenin asgari ücrete vergi uygulamazken, 6 ülkede vergi oranının yüzde 10'un altında olduğu, Türkiye'deki vergi oranının ise yüzde 15 olduğuna dikkat çekiliyor.
Gelir düzeyini gösteren 'çan eğrisinin' tepesinde bulunan varlıklı kesimin vergi oranları düzenlenirken, kanun yapıcılar üzerinde 'baskı grupları' ile etkili oldukları biliniyor. Devletin görevi, Anayasa bağlı olarak vergi toplamak ve vergi de adaleti sağlamaktır. Birçok şirketin/şirket patronunun yanında çalıştırdığı asgari ücretliler kadar dahi vergi ödemediği bir ülkede vergi adaletinden ve sosyal kalkınmadan söz edilemez. Az kazanan az, çok kazanan çok vergi ödemelidir.