EGEDESONSÖZ - TMMOB Şehir Plancıları Odası, kamuoyunda “Basmane Çukuru” olarak bilinen Konak ilçesindeki 1039 ada 8 parsele ilişkin plan değişikliğine tepki gösterdi. Oda tarafından yapılan açıklamada, İzmir Büyükşehir Belediyesi Meclisi’nin 11 Şubat 2026 tarihli plan kararının kamu yararını gözetmediği, bilimsel ve teknik gerekçelerden uzak olduğu savunuldu.
Şehir Plancıları Odası, İzmir’in merkezinde yer alan ve kentin en önemli kamusal alanlarından biri olarak değerlendirilen Basmane arazisinin yıllardır “rant ve pazarlık konusu” haline getirildiğini belirterek, alanın ayrıcalıklı imar haklarıyla yapılaşmaya açılmasının kent bütününe zarar vereceğini ifade etti.
Açıklamada, geçmiş dönemde İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından arazinin yeniden bedelsiz şekilde kamu mülkiyetine geçirilmesi için başlatılan hukuki sürecin kamunun lehine sürdüğü hatırlatıldı. Buna rağmen yapılan plan değişikliğinin “rant baskısından kaynaklandığı” öne sürüldü.
Oda açıklamasında, bölgede öngörülen yüksek yoğunluklu yapılaşmanın kent merkezindeki ulaşım ve altyapı sistemleri üzerinde ciddi baskı oluşturacağı kaydedildi. Oluşacak sorunların çözümü için yeniden kamu kaynaklarının kullanılacağı belirtilerek, bunun kamu zararına yol açacağı vurgulandı.
Şehir Plancıları Odası, Basmane arazisinin 2020 yılında UNESCO Dünya Geçici Miras Listesi’ne giren İzmir Tarihi Liman Kenti’nin hemen bitişiğinde bulunduğuna dikkat çekti. Yüksek yoğunluklu yapılaşmanın tarihi kent merkezi üzerindeki baskıyı artıracağı ve siluet etkisi nedeniyle UNESCO adaylık sürecini olumsuz etkileyebileceği ifade edildi.
Açıklamada, İzmir Tarihi Liman Kenti Alan Yönetim Planı’nda miras değerlerinin korunmasının temel hedeflerden biri olarak tanımlandığına işaret edilerek, yüksek emsal içeren projeler için Kültürel Miras Etki Değerlendirme (KÜMED) raporu zorunluluğu bulunduğu hatırlatıldı. Basmane arazisinde herhangi bir KÜMED çalışması yürütülmeden plan değişikliği yapılmasının yönetim planına aykırı olduğu savunuldu.
Şehir Plancıları Odası, Basmane arazisinin İzmir’in ulaşım akslarının kesişim noktasında yer aldığını ve kentin kolektif hafızasında önemli bir yere sahip olduğunu belirtti. Açıklamada, alanın Kültürpark ile yeniden bütünleşecek şekilde belediye hizmet alanı, sosyo-kültürel tesis ve benzeri kamusal kullanımlarla değerlendirilmesi gerektiği kaydedildi.
Oda ayrıca, kamuoyuna “Basmane Arazisini birlikte savunma” çağrısı yaparak, plan değişikliğine itiraz edilmesini istedi. Açıklamada, rant odaklı ve hukuksuz yaklaşımlara karşı hukuki mücadeleyi sürdürecekleri mesajı verildi.
Açıklamanın tamamı şu şekilde:
BASMANE ARAZİSİNİN GELECEĞİ PİYASA BASKISIYLA ŞEKİLLENDİRİLEMEZ!
İsmet Kaptan Mahallesi, 1039 ada 8 parselin (Basmane Arazisinin) yüksekliğinin 84 mt. olarak belirlenmesine ilişkin 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Değişikliği ve Plan Notu Değişikliği hk.
İzmir`in merkezinde yer alan, kentin en değerli kamusal alanlarından biri olan ve kamuoyunda "Basmane Çukuru" olarak bilinen 1039 ada 8 parsele ilişkin plan kararları; başta kamu yararı olmak üzere kentin geleceğini, yürütülen tüm hukuki süreçleri ve meslek odalarının uzun yıllardır ortaya koyduğu bilimsel ve teknik değerlendirmeleri yok sayan anlayışın yeni bir örneğidir.
TMMOB Şehir Plancıları Odası İzmir Şubesi olarak daha önce de defalarca ifade ettiğimiz üzere Basmane Arazisine ilişkin en temel sorun, kamuya ait böylesine önemli bir alanın ayrıcalıklı imar hakları ve sermaye odaklı kararlarla yıllardır bir rant ve pazarlık unsuruna dönüştürülmesidir. Bu yaklaşım, yalnızca kent bütününü değil; kentin altyapı kalitesini, ulaşım sistemini, toplumsal yaşamını ve planlamanın eşitlik ilkesini de açık biçimde zedelemektedir.
Alanın yeniden bedelsiz olarak kamu mülkiyetine geçmesine ilişkin İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından geçmiş dönemde başlatılmış olan hukuksal süreç kamunun lehine devam ederken ve kamunun açık mülkiyet hakkı ortadayken yapılan söz konusu plan değişikliğinin bilimsel ve teknik bir gerekçeye dayanmadığı, kamu yararını öncelemediği ve rant baskısından kaynaklandığı açıktır.
Alanda yapılması öngörülen yoğunluk, kent merkezinin ulaşım ve altyapısı üzerinde ciddi yük oluşturacak oluşan yük de kamusal kaynaklar harcanarak çözülmeye çalışılacaktır. Kamu kaynaklarının yoğunluk artıran, parçacıl plan kararlarının kaçınılmaz sonuçlarını telafi etmek için kullanılması ise kamuyu zarara uğratacaktır.
2020 yılında UNESCO Dünya Geçici Miras Listesi`ne eklenen İzmir Tarihi Liman Kenti`nin bitişiğinde yer alan Basmane Arazisinin yüksek yoğunluklu bir yapılaşmaya konu edilmesi hem tarihi kent merkezi üzerindeki yapılaşma baskısını artıracak hem de geleneksel doku çevresinde yaratacağı siluet nedeniyle alanın adaylık sürecini olumsuz etkileyecektir.
Şöyle ki İzmir Tarihi Liman Kenti Alan Yönetim Planı (2022-2027)`nda, Yönetim Alanı ve Bağlantı Noktalarını etkileyebilecek alanlarda hazırlanan imar planlarında "miras değerlerinin korunmasının ve yaşatılmasının önceliklendirilmesi gerekliliği" ana hedeflerden biri olarak belirlenmiştir. Bu doğrultuda da "yüksek emsal değeri içeren ve alanın silueti üzerinde olumsuz etkide bulunacağı belirlenen plan kararlarının" Kültürel Miras Etki Değerlendirme (KÜMED) Raporu istenecek faaliyetler arasında yer almasına ve bu alanlarda KÜMED çalışmaları tamamlanmadan uygulama yapılamayacağına karar verilmiştir.
Basmane Arazisinin geleneksel doku, siluet etkisi, UNESCO adaylık süreci dikkate alınmadan ve herhangi bir KÜMED çalışması yürütülmeden yüksek yoğunluklu yapılaşmaya konu edilmesi Alan Yönetim Planına açıkça aykırılık taşımaktadır.
Basmane Arazisinin 500 metre uzaklığında bulunan ve kamuoyunda "Zorlu Gökdeleni" olarak bilinen Konak İlçesi, Akdeniz Mahallesi, 7491 ada 1 parsele ilişkin plan değişikliğinin iptali istemiyle tarafımızca açılan davada; İzmir 1. İdare Mahkemesi`nin 2021/2038 E. ve 2023/2003 K. sayılı kararı ile Bilirkişi Raporunda ifade edilen;
emsal değerinin yaratacağı yapılaşma etkisine ilişkin yeterli teknik sorgulama yapılmadığı,
kat yüksekliği değişikliklerinin planlama bütünlüğü ve eşitlik ilkesi açısından değerlendirilmediği,
plan değişikliğinin şehircilik ilkelerine ve planlama esaslarına aykırı olduğu
hususları doğrultusunda plan değişikliğinin iptaline karar verilmiştir. Söz konusu mahkeme kararında ortaya konan değerlendirmelerin alanın niteliği, belirlenen yapı yüksekliği ile kent siluetine etkisi, merkezi konumu, plan üretim tekniği ve kararlar yönüyle 1039 ada 8 parsel için de geçerli olduğunun altını çiziyoruz.
Basmane Arazisi; İzmir`in ulaşım akslarının kesiştiği, tarihsel katmanlarının buluştuğu, kolektif belleğinde önemli yer tutan bir mekandır. Bu doğrultuda da kentlinin ihtiyacını karşılayacak ve Kültürpark ile yeniden bütünleşecek şekilde Belediye Hizmet Alanı(...) veya Sosyo Kültürel Tesis ve benzeri kamusal kullanımları esas alan planlama kararlarıyla değerlendirilmesi gerekmektedir.
Kamuoyunda uzun yıllardır tartışma konusu olan bu alanda; yakın dönemde Eski Buca Cezaevi alanı için gösterilen kamusal hassasiyetin Basmane Arazisi için de gösterilmesi gerektiğini bir kez daha ifade ediyoruz. İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi üyelerini ve İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı`nı; kamu yararını esas alan, katılımcı, şeffaf ve bilimsel bir süreç yürütmeye, bu alanın yeniden kamusal niteliğiyle kente kazandırılması konusunda sorumluluk almaya davet ediyoruz.
TMMOB Şehir Plancıları Odası İzmir Şubesi olarak; Basmane Arazisi`nde yıllardır sürdürülen rant odaklı ve hukuksuz yaklaşımları kabul etmiyoruz. Kentimizin en önemli alanlarından birinin kaderinin piyasa aktörlerinin beklentilerine terk edilmesini reddediyoruz.
İzmir halkını, İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin 11.02.2026 tarihli ve 04.207 sayılı kararı ile re`sen onaylanan "İzmir İli, Konak İlçesi, İsmet Kaptan Mahallesi, 1039 ada 8 parsel sayılı taşınmaza ilişkin 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Değişikliği ve Plan Notu Değişikliğine" itiraz etmeye ve Basmane Arazisini birlikte savunmaya davet ediyoruz!
Geçmişte olduğu gibi hukuki süreçleri yürütmeye ve kentimizin kamusal alanlarını savunmaya kararlılıkla devam edeceğimizi kamuoyuna duyuruyoruz.
Saygılarımızla,
TMMOB Şehir Plancıları Odası İzmir Şubesi