Bazen tarihe not düşmek için yazarsınız. Bu yazı onlardan biri…
Sakin Kitap'tan çıkan 'Yavaş-la' isimli kitabımızda da dile getirmiştim: Sistem artık öyle bir zıvanadan çıktı ki gelecek nesilleri asla düşünmüyor. Feodalite döneminde olduğu gibi sadece bugünü düşünüyor, günü kurtarmaya çalışıyor….
Günü kurtarmanın en iyi örneklerinden biri olarak değerlendireceğimiz Dubai'deki COP28 iklim konferansı uzatmalardan sonra bitti. Yaklaşık 200 ülke önceki gece fosil yakıtlardan 'uzaklaşmaya' yönelik dönüm noktası niteliğinde bir anlaşma üzerinde anlaşmaya vardı ama tabii ki yetersiz oldu bu girişim. Benim için ve geleceği korumayı hedefleyenler için COP28 hayal kırıklıkları ile sona ermiştir.
SlowFood gönüllüsü bir dostumuzun deyimi ile 'Bu, fosil yakıt endüstrisi için onlarca yıllık yalan ve aldatmanın ardından bir hakikat anıydı... Ama daha fazla yalanı seçti!..'Arkadaşımız haklı. COP28 fosil yakıtların ölümcül genişleme planlarını durdurmayı başaramadı. Toplantı serisinin ardından dünya medyasını okuyarak bir 'kazanan -kaybeden' listesi yaptım. Buyurun:
KAYBEDENLER
İklim: Paris Anlaşması'nın küresel ısınmayı 1,5°C ile sınırlandırmaya yönelik en iddialı hedefi, COP28 tarafından nominal olarak hayatta bırakıldı, ancak anlaşmadaki aciliyet ve ayrıntı eksikliği nedeniyle iptal edildi. 120 bin yılın en sıcak yazına rağmen gezegeni ısıtan petrol, gaz, kömür ve tarım şirketleri öngörülebilir gelecekte üretimi artırmaya devam edebilir.
Küçük Ada Devletleri:Deniz seviyesindeki yükselişe karşı en savunmasız olanları temsil eden Küçük Ada Devletleri İttifakı, anlaşmanın 'bir dizi boşluk' içerdiğini ve yalnızca 'artan' değişimi temsil ettiğini, bunun da ısınmayı 1,5C'nin altında tutmak için yeterli olmadığını söyledi.
İklim adaleti:COP28'de bir 'kayıp ve hasar' fonu oluşturma konusunda kaydedilen ilerlemeye rağmen, iklim krizinden en çok etkilenen ancak en az sorumlu olan gelişmekte olan ülkelere, daha zengin, sanayileşmiş ülkeler fosil yakıtlara uyum sağlamaları ve fosil yakıtlardan uzaklaşmalarına yardımcı olmak için yeterli para ödemiyor .
Gelecek nesiller ve diğer türler:İklim krizinin en büyük mağdurları karar alma süreçlerinde yeterince temsil edilmiyor. 2023'ün rekor sıcaklığına rağmen bu, birçok gencin hayatındaki en serin yıllardan biri olacak gibi görünüyor. 2030 yılına kadar sıfır küresel ormansızlaşma hedefi koruma grupları tarafından memnuniyetle karşılandı, ancak birçok ekosistem artan sıcaklıklar nedeniyle aşınmaya devam edecek.
Bilim İnsanları:İklim uzmanları fosil yakıtlardan bahsedilmesini memnuniyetle karşıladı ancak anlaşmanın bilime yansıyan aciliyet ve netliği yansıtmadığı kesin. Konuştuğum bilim insanları, 'COP28'de varılan ılımlı anlaşmanın ne kadar zengin ne kadar fakir olursa olsun her ülkeye maliyeti olacak. Herkes kaybeder' dediler.
KAZANANLAR:
Petrol ve gaz endüstrisi:'Fosil yakıtlardan uzaklaşma' ihtiyacı, otuz yıl süren iklim görüşmelerinden sonra nihayet fark edilmiş olabilir, ancak bunu başarmak için net bir zorunluluk ya da zorunlu bir zaman çizelgesi yok ve 'geçiş yakıtları' şeklinde çok sayıda boşluk ve imalar var.
Amerika Birleşik Devletleri ve Çin: Dünyanın en fazla emisyon salan iki ülkesi, iklimin bozulmasına ilişkin giderek artan küresel alarma rağmen, COP28'i değiştirmeleri gereken birkaç ekstra yükle tamamladıktan sonra rahat bir nefes alacak. ABD, yoksul ülkelere yalnızca 20 milyon dolar tutarında yeni finansman sözü verdi ve en büyük petrol üreticisi olmaya devam ediyor. Çin de kömürlü termik santral inşa etmeye devam edebilir.
Sultan El Cabir: Şiddetli eleştirilere rağmen Konferansın Başkanı, bir çok gelişmiş ülke tarafından övülen çizgi üzerinde bir uzlaşma anlaşmasını sağladı. El Cabir'in Birleşik Arap Emirlikleri'nin en büyük petrol şirketi Adnoc'un CEO'su olduğunu unutmamak gerek. Adnoc, dünya iklimini 1,5 derecenin üzerine daha tehlikeli bir ısınmaya sürükleyeceği yönündeki bilimsel tavsiyelere rağmen üretimi artırmayı planlıyor.
Temiz enerji şirketleri: COP28'deki 118 hükümetin 2030 yılına kadar dünyanın yenilenebilir enerji kapasitesini üç katına çıkarma sözü vermesinin ardından güneş, rüzgar ve diğer temiz enerji firmaları büyük kazanç elde edecek gibi görünüyor. Bu, fosil yakıtların dünya enerji üretimindeki payını azaltmayı amaçlıyor, ancak şimdiye kadar sağlanmış bir başarı yok.
Lobiciler: Petrol ve gaz sektöründen 2.456 delege, karbon yakalama ve depolama (CCS) endüstrisinden 475, tarım işlerinden 100'den fazla ve başka yerlerden çok daha fazlası olmak üzere rekor sayıda endüstri temsilcisi Dubai'de hazır bulundu. Birçoğu Dubai'den mutlu ayrılacak. Son metinde sığır eti şirketlerinin iklim krizindeki rolünden hiç bahsedilmedi, CCS desteklendi ve karbon ticareti piyasasının düzenlenmesine ilişkin tartışma şimdilik boşa çıktı.
***
COP 28 sonuç bildirgesini okurken aklıma Orhan Veli'nin yazdığı, Timur Selçuk'un şarkılaştırdığı 'Pireli Şiir' geldi:Bu ne acayip bilmece! / Ne gündüz biter ne gece. / Kime söyleriz derdimizi;/ Ne hekim anlar ne hoca. Kimi işinde gücünde/ Kiminin donu yok kıçında/ Ağız var, burun var, kulak var; / Ama hepsi başka biçimde… Bu düzen böyle mi gidecek/ Pireler filleri yutacak/ Yedi nüfuslu haneye/ Üç buçuk tayın yetecek/ Karışık bir iş vesselam/ Deli dolu yazar kalem/ Yazdığı da ne? / Bir sürüipe sapa gelmez kelam...