Küresel ekonomi krizi, tedirginlik yaratmaya devam ediyor çünkü ikinci dip tehdidi gelişmiş ekonomilerde ciddi endişeler yaratıyor. İkinci dip olduğu takdirde birinci dip sürecinde alınan çeşitli önlemlerin işe yaramadığı düşünülecek ki bu da ekonomi yönetimlerine karşı güvensizliği perçinleyecek. İşte, kolay kolay önü alınamayacak sorun da bu: Ekonomiye olan Güvensizlik. Ekonomi biliminde bir kere gitti mi tekrar yerine getirmesinin uzun zaman alan bir faktör.
Güvensizlik yerleşmesin diye piyasalar, küçücük olumlu gelişmeleri bile abartarak fiyatlıyorlar ve ekonomide bayram havası estiriyorlar. Dün ABD Merkez Başkanı Bernanke’’nın ifade ettiği söylemleri de piyasalar bu açıdan ele aldılar. Cımbızla olumlu sözleri seçtiler ve Bernanke’’nin konuşmasına yepyeni anlamlar yüklediler. Bu konuşmayı ele almadan önce ikinci dip yolunda ilerleyen küresel ekonomide neler oluyor kısaca özetleyelim.
Japon Yeni, ABD Doları karşısında son 15 yılın en güçlü dönemini yaşıyor. Japon Yeni güçlendikçe de ekonomisi ihracata dayalı Japon ekonomisi de resesyona giriyor çünkü güçlü Yen Japon mallarını uluslar arası piyasalarda pahalı kılıyor.
ABD’’den gelen son üretim, büyüme, konut satışı ve istihdam verileri yılın ilk yarısındaki bahar havasının sona ermek üzere olduğunu gösteriyor. Özellikle, istihdam verileri içerideki olumsuz durumun uzun süre devam edeceğini anlatıyor. Konut verileri ise krizin dört nala devam ettiğini ve bahar havasının geçici olduğunu söylüyor. Büyüme verileri ise tirajı komik bir hal aldı. Yılın ikinci çeyrek büyüme verileri yüzde 2.4 idi ama son zamanlarda revize olacak verilerin yüzde 1.4’’e düşmesi beklendi. Dün açıklanan revize veriler ise yüzde 2.4 olarak açıklanan ikinci çeyrek verilerinin revize olmuş halinin yüzde 1.6 olduğu idi. Nerdeyse yüzde 33 düşürülerek revize edilmiş büyüme verilerine piyasaların yaptığı yorum ise yüzde 1.4 bekliyorduk ama yüzde 1.6 geldi’…Olumlu hava devam ediyor!
İngiltere Merkez Bankası’’ndan resmi bir açıklama geldi. İngiltere’’nin tekrar bir resesyona daha girmesi bekleniyor’…
Euro Bölgesi’’nden gelen veriler ise çoğunlukla olumsuz. Özellikle, Alman ekonomisi, ciddi bütçe önlemlerine yönelerek yeni bir dibe hazırlık yapıyor görünümünde...
Piyasalara ikinci dip endişesi sarınca binlerce yıllık insanlık tarihinin en güvenli yatırım aracına da ilgi arttı. Altın’’ın değeri küresel piyasalarda rekorlar kırıyor. Hem spekülatif hem de yüksek talep açısından bakıldığında piyasaların yatırım aracı olarak altına talebi hayra alamet değil.
Dünya’’nın saygın iktisatçılarından biri olarak kabul edilen J. Stiglitz ise yeni dönemde ülkelerin bütçe açıklarının ciddi bir sorun teşkil ettiğini ama bütçe açığını makyajlayacağım derken yatırımlarda yapılan kesintilerin uzun soluklu krize yol açacağını açıkça ifade ediyor.
Tekrar gelelim ABD Merkez Bankası Başkan’’ı Bernanke’’nin son açıklamalarına:
ABD eyaletlerinin ve dünya ülkelerinin Merkez Bankası Başkanları, Wyoming Eyaletinde bulunan Yellow Stone ulusal parkının yakınlarında küçük bir kasabada her sene yılın bugünlerinde geleneksel olarak toplanırlar. Bizim ülkemizden de hem Merkez Bankası bürokratları hem de İstanbul ve Ankara’’dan bazı akademisyenler bu toplantılara katılırlar. (İzmir çukurundan katılım olmaz bunun nedeni de İzmir çukurunda daha başka çok önemli işler vardır.) Bu sene yapılan toplantıda Bernanke, özetle şöyle bir konuşma yapmıştır:
’“ABD'nin yeni bir resesyona sürüklenebileceği endişesi artıyor. Faiz oranlarının halihazırda yüzde sıfır olmasına karşın, alışıldık olmayan ilave önlemlere başvurulabilinir. Söz konusu önlemlerin başında sistemi para basarak rahatlatmaya yönelik "niceliksel gevşeme" yöntemi ve toplu borç satın alımı bulunuyor.’”
Bernanke, 2008 Kasımında yaptığı gibi tekrar 2-3 trilyon Dolarlık para basmayı ya da krizin başından bu yana sürekli uyguladığı yüksek meblağlı iç-dış borçlanma ile ikinci dibi engellemek istiyor. Ama, konuşmanın hiçbir yerinde ikinci dip olmayacak demiyor sadece ikinci dibi engellemek için daha sıra dışı önlemler alacağız diyor ki bu önlemlerin niteliği sıra dışı değil niceliği, yani trilyon Dolarları, sıra dışı. Diğer bir deyişle, Bernanke, ikinci dibi engellemek için kesenin ağzını sonuna kadar açacağını ifade ediyor.
Piyasalar, bayram ediyor. Fakat, dikkatinizi çekerim. Birinci dipte de aynı ekonomi politikası uygulandı ve piyasalar sadece 6 aylık rahatlama yaşadı. Sonra ise ikinci dip tehlikesi konuşulmaya başlandı.
ABD ekonomisi ve dünya ekonomisi, belki de ikinci dibi yaşamayacak ama uzun soluklu bir durgunluk kapıda beklediği çok açık. İkinci dibi durgunluğa çevirmek için de küresel piyasalara bol para dağıtılacak gibi görünüyor. Üstelik, taşıma su ile değirmen döndüre döndüre döndüre değirmendeki çarklarda yalama olmak üzere olduğu bugünlerde’…
ABD ekonomisi ve dünya ekonomisi, belki de ikinci dibi yaşamayacak ama uzun soluklu bir durgunluk kapıda beklediği çok açık. İkinci dibi durgunluğa çevirmek için de küresel piyasalara bol para dağıtılacak gibi görünüyor. Üstelik, taşıma su ile değirmen döndüre döndüre döndüre değirmendeki çarklarda yalama olmak üzere olduğu bugünlerde’…
Küresel krizin sorunları hala çözümlenmedi. Uzatmalara gidiliyor. Lakin, para basa basa ne kadar daha ertelenecek kaçınılmaz son?